Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дөңгелек кілті, сондай-ақ көне тілде «түйін темір» деп те аталатын бұл – автомобиль дөңгелектеріндегі түйіндерді босату және бекіту үшін қолданылатын муфталы кілттің бір түрі. Ұлыбритания мен Австралияда бұл «дөңгелек тіреуі» деп белгілі.
A lug wrench, also colloquially known as a tire iron, is the name for a type of socket wrench used to loosen and tighten lug nuts on automobile wheels. In the United Kingdom and Australia, it is commonly known as a wheel brace.
Нысандар
Жүкті кілттері L немесе X пішінді болуы мүмкін. Автокөліктердің багажникомінде жиі кездесетін түрі – иілген ұшында сокет кілті, ал екінші ұшында ажырату үшін ұштар бар L пішінді металл таяқ. Ажырату ұшы негізінен дөңгелектің жиектеріне немесе дөңгелек қақпақтарына жабысқан гайкаларды алып тастауға арналған. Тағы бір кең таралған түрі, кейде "өгіз кілті" деп те аталады, төрт ұшында әртүрлі өлшемдегі сокеттері бар крест пішінде жасалған. Басқаша атаулары – төрт қарулы дөңгелек кілті, кілт, тіреу немесе айқас кілт.
Lug wrenches may be L shaped, or X shaped. The form commonly found in car trunks is an L shaped metal rod with a socket wrench on the bent end and a prying tip on the other end. The prying tip is mainly intended to remove hub caps or wheel covers that may be covering a wheel's lug nuts. Another common type, sometimes called a spider wrench, is made in the shape of a cross with different sized sockets on each of the four ends. Other names are four way wheel wrench, spanner, brace, or cross.
Техника
Идеалды жағдайда, гайкалар (немесе болттар) айналым момент кілтімен тартылуы керек. Дөңгелек кілттері олар күшті өлшеуге немесе шектеуге қабілетсіз болғандықтан, әлдеқайда арзан. Сондықтан, дөңгелекті дөңгелек кілтімен орнату дұрыс тартылуы туралы шамамен болжауды қажет етеді. Шамадан тыс күш жіптерді бүлдіре алады немесе гайкаларды бұрап алуды қиындатады. Сонымен қатар, әртүрлі гайкалар арасындағы тең емес айналым моменты немесе шамадан тыс айналым моменты, егер көлік дискілі тежегіштерімен жабдықталған болса, тежегіш дискісінің деформациясына әкелуі мүмкін. Осы себепті, гайкаларды бұрау үшін емес, тек алып тастау үшін ғана соққы кілттерін қолдану керек, бірақ практикада бұл ереже көбінесе ыңғайлылық үшін тіпті кәсіби механиктермен де ескерілмейді. Дөңгелекті қайта орнату кезінде гайкалар (немесе болттар) крест тәрізді үлгіде (күшті теңестіру үшін) тартылуы керек және бастапқыда барлық гайкаларда "саусақпен тартылған" күйде болуы керек. Бұл жағдайда "саусақпен тартылған" дегеніміз, бос орын жойылған және дұрыс тартылу басталған кезде жеткілікті тартылған күй, мысалы, дөңгелек кілтін/тіреуін бұрағыш сияқты қолданып күш салу. Дөңгелек дұрыс ортаға қойылып, барлық гайкалармен бекітілгенін қамтамасыз ету үшін бұл екі рет қайталау керек (әдетте, алғашқы жиынтықты аяқтағаннан кейін бірінші тартылған гайка сәл босаңдайды), содан кейін дөңгелек жерге түсіріліп, крест тәрізді тартылу үлгісі шамалы күшпен (мысалы, дөңгелек кілтінің/тіреуінің мойнына бірнеше саусақпен күш салу) қайталанады, содан кейін толық қол күшімен қайталанады. Сирек жағдайларда, көбінесе үлкен жүк көліктері мен фураларда, жеткіліксіз күш салдарынан гайкалар пайдалану кезінде босаңдауы мүмкін. Осы себепті, дөңгелекті бекіту кілтімен бекіткеннен кейін, дөңгелек гайкаларын дұрыс айналым моментіне дейін тартып бекіту үшін айналым момент кілтін немесе ұқсас құралды пайдалану ұсынылады. Ең болмағанда, 50–100 км/сағат жүргеннен кейін, заттар тербеліске және температуралық өзгерістерге ұшырағанда гайкалардың тартылуын тексеру керек. Бұл құралдың қосымша мүмкіндігі бар: оны қарға батқан көліктерді шығару үшін қолдануға болады.
Ideally, the nuts (or bolts) should be tightened with a torque wrench. Lug wrenches are much less expensive because they lack the ability to measure or limit the force used. Installing a wheel with a lug wrench thus requires a bit of rough guessing about proper tightness. Excessive force can strip threads or make the nuts very difficult to remove. Also, uneven torque between the various lug nuts, or excessive torque, can lead to warping of the brake rotor if the car is equipped with disc brakes. For this reason, impact wrenches should properly be used only for removing lug nuts, not for tightening them, although in practice this rule is often ignored for convenience's sake, even by professional mechanics. When re fitting a wheel, the nuts (or bolts) should be tightened in a criss cross pattern (to even out the forces) and initially should only be tightened "finger tight" on all nuts. In this context "finger tight" is tight enough to reach the point where free play is taken up and proper tightening is about to begin, say, the tightening force using the lug wrench/wheel brace like a screwdriver. This should be repeated twice, to ensure the wheel is properly centered and restrained by all nuts (as often the first nut that is tightened will be slightly loose after completing the set for the first time), then the wheel should be lowered to the ground and the criss cross tightening pattern repeated to modest torque (say few fingers force on the lug wrench/wheel brace arm), and then finally repeated to full hand force. Rarely, and more often with large trucks and lorries, insufficient force can lead to the nuts coming undone while in use. Because of this, it is best to use a torque wrench or similar tool to finally tighten the wheel lug nuts to the proper torque specification as soon as possible after using a lug wrench to affix a wheel. At the very least, the lug nuts should be checked for tightness after 50–100 km/miles when things have been subject to some vibration and thermal cycling. This tool also has a secondary usage: it can be used as a tool to remove vehicles that are stuck in snow.