Ачех теңіз басшылығы: Әдеттік теңіз құқығы және дәстүрлі басқару жүйесі
Panglima Laôt
Индонезияның Ачех провинциясындағы теңіз басшысы – Пангlima La'ôt. Теңіздік дәстүрлі құқық пен балық аулау ережелерін ұйымдастырады. Ислам негізінде құрылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Панглима Ла'от (ачех тілінде: теңіз командирі) – Индонезияның Ачех провинциясындағы балықшы қауымдастығының тайпа басшысы. Ол Hukôm Adat La'ôt (дәстүрлі теңіз құқығы) ұйымдастыруға жауапты. Ислам құқығының негізінде қалыптасқан және жазба түрінде бекітілмеген бұл құқық, теңіз заңдары мен ережелерінің жүйесін құрайды; осыған орай, теңіз – жұмыс пен тұрмыстың көзі болып табылады. Бұл мәліметтер жергілікті дәстүрлерге және балық аулау құралдарының түрлеріне байланысты өзгеріп отырады. Балық шаруашылығының дамуымен бірге, бұл дәстүр басқа дәстүрлі заңдарға қарағанда жылдам дамыды және басшыны таңдау процесі, ұйымдық құрылым, міндеттері мен рөлі сияқты көптеген жалпы процедураларды қамтыды. Бұл дәстүрді Ачех Сұлтандығының Сұлтан Искандар Муда (1607–1637) Сұлтандық Самудера Пасай билігімен теңіз істерін реттеу үшін, яғни балық аулау маусымдарын және құқықтарын анықтау, сондай-ақ жергілікті дауларды шешу үшін құрған. Бұл дәстүр голланд отаршылдығы (1904–1942), жапон оккупациясы (1942–1945) және Индонезия үкіметінің (1945 жылдан бүгінгі күнге дейін) кезеңінде жергілікті балықшы қауымдастығында сақталды.
Panglima La'ôt (Acehnese language: sea commander) is a tribal leader in fishing community in Aceh province of Indonesia. He constitutes to organise Hukôm Adat La'ôt (customary maritime law). The law, which is developed upon the basis of Islamic Law and is not set out in writing, consists of a system of marine laws and regulations; in regard, the sea is a source of work and welfare. It varies in detail depending on local conventions and type of fishing gear. Keeping pace with development in fisheries, the custom was developing more rapidly than other custom laws and covered most general procedures, including leader selection process, organisational structure, role and duty, etc. The custom was established by the Sultan Iskandar Muda (1607–1637) of Acehnese Sultanate Samudera Pasai to maintain maritime affairs under Sultan mandate, i. e. regulating fishing seasons and rights as well as resolving local conflicts. The custom subsisted in local fishing community during Dutch colonial (1904–1942), Japanese occupation (1942–1945) and Indonesian government (1945 to date) eras.
Тарих
Hukôm Adat Laôt заңдары бастапқыда Ачех Даруссалам сұлтандығының сұлтан Искендер Муда (1607–1637) дәуірінде мойындалды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Панглима Лаот Ачехтегі теңіз аймақтарына сұлтанның билігінің аймағы болды. Шешім қабылдағанда ол улебалангпен (жергілікті билік өкілі) координация жасауы керек. Тарихи тұрғыдан бұл лауазым мұрагерлікпен берілетін болған, алайда кейбір Панглима Лаоттар теңіз саласындағы тәжірибесі мен еңбек өтілі ескеріліп тағайындалды.
Hukôm Adat Laôt law initially recognised during the era of Sultan Iskandar Muda (1607–1637) of Acehnese Aceh Darussalam Sultanate. Historically, Panglima Laôt was a domain of Sultan sovereignty over maritime zones in Aceh. In making decision, he should coordinate with uleebalang (local authority officer). Historically it was a hereditary position; however, some of Panglima Laôts erected under the consideration of seniority and experience in maritime issues.
Саяси мойындау
Алғашында Панглима Лаот 1977 жылы конституциялық заңмен ресми мойындалды, Ачех-Бэсар ауданының басшысы ауылдық ұйымдық құрылымды мойындаған кезде (Аудандық хат № 1/1977), оның құрамында Панглима Лаот та болды. Бірақ, бұл хатта оның рөлі мен функциясы туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1990 жылғы № 2 облыстық ереже (Ачехтегі жергілікті мәдениетті, қоғамдық келісімдерді және дәстүрлі институттарды құру және дамыту) Панглима Лаотты теңіз (қолға түсіру) балық шаруашылығындағы жергілікті дәстүрлерді сақтауға жауапты тұлға ретінде мойындады. Панглима Лаоттың рөлі кейінгі 2000 жылғы № 7 облыстық ережеде (Ачехтегі дәстүрлі өмір салтын қолдану) расталды. Конституциялық заңдар мен басқару тұрғысынан алғанда, Панглима Лаот ресми құрылымдардың шеңберінен тыс тұрады; алайда, ол жергілікті билік органдарымен (губернатор, аудан әкімі/қала әкімі немесе кіші аудан әкімі) үйлестіру жұмыстарын жүргізеді.
Initially Panglima Laôt has been officially recognised by the constitutional law in 1977, when Head of Aceh Besar District recognised rural organisational structure (District Letter No. 1/1977), which included Panglima Laôt. However, the letter did not describe any detail on its role and function. Provincial Regulation No. 2/1990 (Establishment and Development of Local Culture, Community Conventions and Customary Institutions in Aceh) recognised Panglima Laôt as the responsible party in maintaining local customs in marine (capture) fisheries. Role of Panglima Laôt confirmed in the latter Provincial Regulation No. 7/2000 (Application of Traditional Living in Aceh). From constitutional laws and administration perspectives, Panglima Laôt sits beyond the official structures; however, he maintains coordination with local authorities (governor, district head/mayor or sub district head).
Қалыптылық және орындау
2002 жылы өткен провинциялық Panglima Laôt конвенциясына сәйкес, Panglima Laôt институционалды түрде Panglima Lhôk, Chik Laôt және провинциялық Panglima Laôt болып құрылды. Panglima Lhôk, Hukôm Adat Laôt негізінде, балық аулайтын қайықтар тоқтаған саға немесе шығанаққа құрылған бірегей басқару бірлігі – lhôk-ты басқарады. Ол сондай-ақ lhôk деңгейіндегі дау-жанжалдарды шешуге жауапты. Шешілмеген даулар аудан деңгейінде Chik Laôt-қа жолданады. Қазіргі уақытта 147 Panglima Lhôk бар. Chik Laôt аудан/қала деңгейінде билікке ие. Тарихи тұрғыдан ең жоғары дәрежелі Panglima Laôt болып есептеледі, ол Panglima Lhôk-тың шеше алмаған дауларын немесе екі немесе одан көп lhôk-ты қатыстырған жанжалдарды татуластыруға жауапты. Қазіргі уақытта 17 Chik Laôt бар. Жүйедегі соңғы жаңару 2002 жылғы Panglima Laôt конвенциясында провинциялық Panglima Laôt лауазымын құру болды. Бұл лауазым дәстүр бойынша ең жоғары лауазым саналады. Алайда, оның міндеті тек саяси сипатта, негізінен Ачехтегі барлық Panglima Laôt-тардың үйлесімді жұмысын қамтамасыз ету және провинциялық және/немесе ұлттық үкіметтермен балықшылардың мүддесін қорғау.
According to the later provincial Panglima Laôt convention in 2002, Panglima Laôt institutionally structured to Panglima Lhôk, Chik Laôt and Provincial Panglima Laôt. Panglima Lhôk supervises a lhôk, a unique management unit in Hukôm Adat Laôt based on estuary or bay where the fishing boats are harboured. He is also responsible to settle disputes and conflicts at lhôk level. The unsolved conflicts will be promoted to the Chik Laôt in district level. Currently there are 147 Panglima Lhôks. Chik Laôt has authority over a district/city. Historically the highest rank Panglima Laôt, he is responsible to reconcile unsolved conflicts issued by Panglima Lhôk or conflicts involving two lhôks or more. Currently there are 17 Chik Laôts. The recent update of the system is the establishment of provincial Panglima Laôt in the 2002 Panglima Laôt convention. The post is the latest highest rank in the custom. However, his role is only political, mainly maintaining coordination all Panglima Laôts in Aceh as well as represents fishermen interest with provincial and/or national governments.
Билік пен аумақ
Бұрын Panglima Lhôk балық аулаудағы тыйымдарды белгілеуге, белгілі бір аймақта балық аулау құралдарын қолдануға тыйым салуға, жағалау қоршаған ортасын қорғауға және бұзушыларға жаза тағайындауға жауапты болған. Оның басқа да міндеттеріне балық аулау құралдарына сәйкес балық аулау жерлерін анықтау, сырттан келген балықшыларға өз аумағында балық аулауға рұқсат беру, балық түсіру орындарын және қайықтарды тоқтату орындарын анықтау, сондай-ақ балық аулау және уақытша ұсталған балықты бөлісуден туындайтын дау-дамайларды реттеу және шешу кірген. Соңғы уақытта аудандық деңгейде мемлекеттік балық шаруашылығы басқармалары құрылғаннан кейін, Panglima Laôt тек «дәстүрлі полиция» рөліне ие болды. Ол балықшылар арасындағы қақтығыстарды шешумен ғана айналысты, бірақ дәстүр қақтығыстардың кең ауқымын қамтыды, олар балықты бөлісуден бастап балық аулау торларын ұрлауға дейін барды. Ол ресми түрде үкім шығаруға құқылы емес, бірақ іс жүзінде айыппұл салуға, балықты тәркілеуге, өтемақы төлеуге және балық аулау қызметін тоқтатуға құқылы. Бұл заң бойынша дәстүрді сақтауды әлсіретеді. Сәйкесінше, ол дауларды және қақтығыстарды шешу үшін Гейчикпен (ауыл әкімі) және Имум Мукиммен (аудан әкімі) келісуі керек, өйткені оның өкілеттігі гампонгтың (ауыл) немесе мукимнің (аудан) өкілеттігімен қабаттасуы мүмкін. Дәстүр жазбаша түрде де, толық құжатталмаған және тек теңізде балық аулауға қатысты қолданылады. Екі немесе одан көп lhôk арасындағы аумақтық шекаралар шамалы және көкжиекке қарай шексіз кеңейтілуі мүмкін. Егер қақтығыс жағалаудан тыс балық аулау аймағында туындаса, оны шешу қиын болды, өйткені ол оның құзыретінен тыс жерде болды. Panglima Laôt Геучик немесе Имум Мукиммен келіссөздер жүргізгеннен кейін ғана lhôk шегінде балық аулауға рұқсат береді, бірақ лицензия емес, құқық береді, қақтығыстарды болдырмау үшін. Белгілі бір топтарға берілген балық аулау құқықтары автоматты түрде белгілі бір балық аулау учаскелеріне берілмейді. Олар тек Syahbandarға (порт бастығына) кеме лицензиясын және жергілікті балық шаруашылығы басқармасына балық аулау лицензиясын алу үшін ұсыным ретінде қолданылады. Ачехтағы балық шаруашылығының басқа да салалары, мысалы, аквакультура және өңдеу, институционалдық тұрғыдан дәстүрді қамтымайды. Дегенмен, бұл салалар өңірлік кіріске үлкен үлес қосады және осылайша, ресурстарды шамадан тыс пайдалануға және оларды пайдаланудағы қақтығыстарға ықпал етуі мүмкін.
Previously, Panglima Lhôk was responsible to determine taboo in fishing, prohibition in fishing gear deployment in a certain area, prohibition coastal environmental destruction as well impose penalties against violators. His other roles were determining fishing grounds based on fishing gear, permitting outsiders fishermen to fish within their territory, locating landing sites and boat mooring as well as settling and resolving disputes and conflicts arising from fishing and sharing of the catch. Lately, upon creation of government fisheries offices in district level, Panglima Laôt became merely ‘customary police’. He was only responsible in resolving conflicts among fishermen; however, the custom occupied wide aspects of conflicts, varied from catch sharing to fishnet thievery. He is not authorised to officially make a verdict, although he can practically impose penalty, confiscate fish catch, pass the compensation and prohibit the fishing activity. It makes custom enforcement weak by the law. Consequently, he needs to coordinate with the Geuchik (village head) and Imum Mukim (sub district head) in resolving disputes and conflicts since his authority may superimpose the authority of gampong (village) or mukim (sub district). The custom is neither in writing nor well documented and applied exclusively in marine capture fisheries. Territorial boundaries between two or more lhôks are vague and can be expanded borderless toward horizons. While conflict occurred in offshore fishing area, it was not easy to settle the case because it is beyond its territory. Panglima Laôt only authorises fishing right, not license, within the lhôk after discussion with Geuchik or Imum Mukim to prevent conflicts. Fishing rights given to certain groups were not automatically designated to certain fishing plots. It would only be used as a recommendation for applying boat license to Syahbandar (harbourmaster) and fishing license to local fisheries office. Other features in the fisheries industry in Aceh, aquaculture and processing, do not institutionally include the custom. However, these elements generate bigger earnings to regional income revenue and potentially drive toward overexploitation and promote conflicts in resource uses.
Әлеуметтік саясат
Бұрын мұрагерлік лауазым болған бұл қызмет, 2000 жылғы соңғы Панглима Лаот конвенциясында белгіленген талаптарға сай келген кез келген мүшеге ашық. Ачехта жергілікті тәуелсіздік құқығын кеңейткен ұлттық саяси өзгерістер ачех халқына жергілікті мәдениетті қолдануға және осылайша осы дәстүрлі жүйені мойындауға мүмкіндік берді. Оның рөлі мен мәні тек Сұлтанның бюрократиялық құрылымынан тәуелсіз азаматтық өкілдікке ауысты. Ішкі тұрғыда Панглима Лаот балықшылардың өз lhôk аумағында сақтауға тиіс жергілікті ережелерді белгіледі. Сыртқы тұрғыда Панглима Лаот өз балықшыларын басқа lhôk аумақтарынан келген балықшылармен, соның ішінде Таиланд, Үндістан және Мьянма сияқты шетелдік балықшылармен туындаған дауларды шешуде өкілдік етеді. Бұл жағдай мұндай дәстүрлі жүйені қолдануға ыңғайлы, себебі балықшылар балық аулау қызметін қауіпсіз сезінеді. Үкімет те осы жүйеден пайда көреді, өйткені қатаң сақталуы жергілікті теңіз ресурстарын шамадан тыс пайдалануды бақылауға қатысуын азайтады. Сонымен қатар, оның билігі саяси өзгерістер мен технологияның дамуына байланысты өзгерді. Бұрын теңіз кеңістігіндегі Сұлтанның билігін көрсететін болса, қазір азаматтық қоғамды өкілдікте одан да тәуелсіз. Оның аумағы да моторлы балық аулау технологиясының дамуына орай, қарапайым деңгейден кең су алаптарына дейін кеңейді [8].
Previously a hereditary position, it is open to any eligible members as constituted in the latest 2000 Panglima Laôt convention. National political changes that gave wider local autonomy in Aceh provided opportunity to the Acehnese to apply local culture and, thus, recognise this customary system. Its role and position shifted from only Sultan’s bureaucrats to more independent civil representation. Internally, Panglima Laôt established local operational rules that should be complied with by the fisherman within his lhôk authority. Externally, Panglima Laôt represents their fishermen in resolving conflicts to fishermen from outside his lhôk territory, including conflict with foreign fisherman such as Thailand, India and Myanmar. The situation is beneficial to the application of such customary regime since the fishermen feel secure in doing their fishing activities. The government will also benefit from the system since the strong compliance will reduce their intervention in monitoring overexploitation of local marine resources. In addition, its power shifts following political changes and technology improvement. Previously represented Sultan’s power over maritime space, it becomes more independent in representing civil society. Its territory is also improving, from subsistent level to wider waters following the expansion of motorised fishing technology [8].
2004 жылғы цунамидің әсері
Дәстүр бойынша, Панглима Лаот жергілікті балық аулау қауымдастығының маңызды тұлғаларының бірі болып есептеледі, олар теңіз саласындағы кең білім мен тәжірибеге, сондай-ақ паванг (кеме капитаны) ретіндегі ұзақ тәжірибеге ие және барлық дәстүр-салтын түсінеді. Өкінішке орай, соңғы цунами салдарынан 13-14 мың балықшы қаза тапты, олардың көпшілігі – Панглима Лаот. Панглима Лаоттың бұл жұмысты бір ғана адам атқарғандықтан, аман қалған lhôk қауымының мүшелері оның алдыңғысының дағдылары мен қабілеттерімен тең келтің жаңа адамды табу қиын екенін сезді. Бұдан өзге, бұл жазбада қалмаған және құжатталмаған дәстүрдің жойылу қаупі де бар. Апаттың нәтижесінде Ачех облысындағы балық шаруашылығы өнімдері 60%-ға дейін төмендеді, инфрақұрылымның 65%-ы мен жабдықтардың 55%-ы зақымданды деп есептеледі. Бұл жағдай салаға олардың қалпына келуін жеделдету үшін балық аулауға жұмсалатын күш-жігерді арттыруға мүмкіндік береді. Соңында, үшінші тараптардан келіп түсетін цунамиден зардап шеккендерге көмек көрсету жобалары ықтимал қақтығыстарға әкелуі мүмкін, мысалы, үйлесімсіз құралдарды (каноэ/қайықтар, торлар) жеткізу, көмек қалай жеткізілетіні жөнінде толыққанды консультация жүргізбеу, белгілі бір аймақтарда жобалардың қайталануы, жеткізу кестесінің белгісіздігі және т.б.
Traditionally, Panglima Laôt usually belonged to pivotal figures in local fishing community who has advanced knowledge and experience in maritime aspect and long experience as pawang (boat captain), as well as understanding all aspects of the custom. Regrettably, the recent tsunami killed 13 to 14 thousands fishermen; many of them are the Panglima Laôt Since Panglima Laôt was solely one person who was responsible for the job, surviving members of lhôk community have found it is difficult to establish a new person with the same skills and capability as his predecessor. In addition, the loss also risks bringing such unwritten and undocumented custom to extinction. It is estimated the catastrophe decreased fisheries outputs in Aceh to 60% as well as damaged 65% of infrastructures and 55% of equipment. The situation potentially encourages the industry to extend fishing efforts to accelerate their recovery. Finally, incoming tsunami relief aid initiatives from third parties potentially promote potential conflicts, such as delivery of incompatible gears (canoes/boats, nets), incomplete consultation process on how the aid will be delivered, overlapping initiatives in certain sites, unclear delivery schedule, etc.