Малакка Сұлтандығы: Тарих және Мұрагерлік

Кіріспе

Малай түбегіндегі мемлекет және оның айналасындағы аймақтар (1400–1511)

Малака сұлтандығы (; Jawi жазуы: ) – қазіргі Малайзияның Малака штатында орналасқан малай сұлтандығы. Дәстүрлі тарихи тұжырымдама Сингапур патшасы Парамешвара, сондай-ақ Искандар Шах құрған сұлтандықтың негізі 1400 жылға жатса да, оның құрылуына қатысты ертерек мерзімдер де ұсынылған. Сұлтандық биліктің өркендеген шағы XV ғасырда, оның астанасы сол кездегі ең маңызды транзиттік порттың біріне айналды. Оның аумағы Малай түбегінің көп бөлігін, Риау аралдарын және қазіргі Индонезиядағы Суматра аралының солтүстік жағалауының маңызды бөлігін қамтыды. Көрікті халықаралық сауда порты ретінде Малакка ислам ғылымының орталығына айналып, малай тілінің, әдебиетінің және өнерінің дамуына үлкен үлес қосты. Бұл архипелагтағы малай сұлтандықтарының алтын ғасырын жариялады, сол арқылы классикалық малай тілі Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиясының лингва франкасына айналды, ал джауи жазуы мәдени, діни және интеллектуалдық алмасудың басты құралы болды. Осы интеллектуалдық, рухани және мәдени дамулардың нәтижесінде Малака дәуірінде малай ұлттық санасы қалыптасып, аймақ малайлануға ұшырады және малай әлемі құрылды. 1511 жылы Малакка астанасы Португалия империясының билігіне көшті, бұл соңғы сұлтан Махмуд Шахты оңтүстікке қарай шегінуге мәжбүр етті, онда оның ұрпақтары Джохор және Перак жаңа билеуші династияларын құрды. Сұлтандықтың саяси және мәдени мұрасы ғасырлар бойы сақталды, Малакка бүгінгі күнге дейін малай-мұсылман өркениетінің үлгісі ретінде қарастырылады. Ол сауда, дипломатия және басқару жүйелерін орнатты, олар 19 ғасырға дейін сақталды, сондай-ақ малай патшалығы туралы қазіргі түсінікті қалыптастыруға әлі де үлкен әсер ететін даулат – ерекше малайлық егемендік ұғымын енгізді.

Бастапқы құрылуы

Малакканың негізі шамамен 1400 жылға дейін саналады. Шривиджаяға адал қызмет еткені үшін белгілі Оранг-Лаут, оны жаңа Сингапур патшалығының патшасы етті. 14 ғасырда Сингапур, Монғол бейбітшілігі дәуірімен бірге дамыды және кішкентай сауда бекетінен Юань әулетімен тығыз байланысы бар халықаралық сауда орталығына айналды. 1370 жылдары Палембангтың малай билеушісі, жаңадан құрылған Мин әулетінің бірінші императорының сарайына елші жіберді. Ол, Шривиджая ғасырлар бұрын жасағандай, Қытайды тәуелділік жүйесін қайта жаңартуға шақырды. Бұл дипломатиялық әрекетті білген Маджапахит патшасы Хаям Вурук, Нанкинге елші жіберіп, императорды Палембангтың олардың қарауында екеніне және тәуелсіз ел емес екеніне көндірді. Содан кейін, 1377 жылы – Гаджа Мада қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Маджапахит Палембангтағы көтеріліске қарсы теңіз шабуылын ұйымдастырды, бұл Палембанг князьдері мен ақсүйектерінің таралуына себеп болды. 14 ғасырдың екінші жартысында Сингапур патшалығы байлыққа ие болды. Алайда, оның жетістіктері сол кездегі екі аймақтық күшті – солтүстіктегі Аюттая мен оңтүстіктегі Маджапахитті алаңдатты. Нәтижесінде, патшалықтың бекітілген астанасы кем дегенде екі ірі шетелдік шабуылға ұшырады, содан кейін 1398 жылы Аюттая немесе Маджапахит оны тонады. Сингапурдың соңғы патшасы Малайя түбегінің батыс жағалауына қашып кетті. Малай және португал деректері Сингапурдың құлауы және оның соңғы патшасы туралы әртүрлі мәліметтер береді. Португалдық деректемелерде ол Парамешвара деп аталады және Палембангтан шыққан, бірақ Сингапур тағын басып алған, ал малай деректерінде ол Сери Тери Буананың ұрпағы, Сингапурдың бесінші патшасы Искандар Шах. Парамешвара солтүстікке қарай Муар, Уджонг Тана және Биавак Бусукқа қашып, Бертам өзенінің (қазіргі Малака өзені) сағасындағы балықшылар ауылына жетті. Бұл ауыл Оранг-Лаутқа тиесілі болды, олар Сингапурды ғана емес, Лангкасука мен Пасайды да тонаған Маджапахит әскерлерінен аман қалды. Нәтижесінде, ауыл қауіпті баспанаға айналды және 1370 жылдары Маджапахит шабуылдарынан қашқан босқындардың саны көбейе бастады. 1400 жылдардың басында Парамешвара Малаккаға келген кезде, ол солтүстіктен буддистер, Палембангтан индустар және Пасайдан мұсылмандармен маңызды халқы бар жерге келді. Аңыз бойынша, Парамешвара Малакка ағашының астында демалып жатқанда, аң аулау итін суға қуған тышқан бұғысын көрді. Ол бұл жақсы белгі деп ойлады, "Бұл жер тамаша, тіпті тышқан бұғы да күшті; осы жерде патшалық құру жақсы". Дәстүр бойынша, ол осы оқиғаға куә болған ағаштың атымен елді мекенге ат қойды. Бүгінде тышқан бұғысы қазіргі Малаканың елтаңбасының бір бөлігі болып табылады. "Малакка" атауы жеміс беретін Melaka ағашынан шыққан, ол ғылыми тұрғыдан Phyllanthus emblica деп аталады. Малакка атауының шығу тегі туралы тағы бір теория, ол араб саудагерлерінен келген, сол кезде султан Мұхаммед Шах билік еткен, ол патшалықты "Малакат" (арабша "саудагерлер қауымы") деп атады, өйткені ол көптеген сауда қауымдастықтарының үйі болды.

The founding of Malacca is generally taken to be c. 1400 – c. no. The Orang Laut, known for their loyal services to Srivijaya, eventually made him king of a new kingdom called Singapura. In the 14th century, Singapura developed concurrently with the Pax Mongolica era and rose from a small trading outpost into a centre of international trade with strong ties to the Yuan dynasty. In an effort to revive the fortune of Malayu in Sumatra, in the 1370s, a Malay ruler of Palembang sent an envoy to the court of the first emperor of the newly established Ming dynasty. He invited China to resume the tributary system, just like Srivijaya did centuries earlier. Learning of this diplomatic maneuver, King Hayam Wuruk of Majapahit sent an envoy to Nanking and convinced the emperor that Malayu was their vassal, and not an independent country. Subsequently, in 1377—a few years after the death of Gajah Mada, Majapahit sent a punitive naval attack against a rebellion in Palembang, which caused the diaspora of the Palembang princes and nobles. By the second half of the 14th century, the Kingdom of Singapura grew wealthy. However, its success alarmed two regional powers at that time, Ayutthaya to the north and Majapahit to the south. As a result, the kingdom's fortified capital was attacked by at least two major foreign invasions before it was finally sacked by either Ayutthaya or Majapahit in 1398. The last king of Singapura then fled to the west coast of the Malay Peninsula. Malay and Portuguese sources give different accounts of the fall of Singapura and its last king. In Portuguese sources, he is referred to as Parameswara and originated in Palembang but usurped the throne of Singapura, but in Malay sources he is Iskandar Shah, a descendant Seri Teri Buana who became the fifth king of Singapura. Parameswara fled north to Muar, Ujong Tanah and Biawak Busuk before reaching a fishing village at the mouth of Bertam River (modern day Malacca River). The village belonged to the Orang Laut who were left alone by Majapahit's forces that not only sacked Singapura but also Langkasuka and Pasai. As a result, the village became a safe haven and in the 1370s it began to receive a growing number of refugees fleeing Majapahit's attacks. By the time Parameswara reached Malacca in the early 1400s, the place was already cosmopolitan feel with Buddhists from the north, Hindus from Palembang and Muslims from Pasai. Legend has it that Parameswara saw a mouse deer outwit his hunting dog into the water when he was resting under the Malacca tree. He thought this bode well, stating, "this place is excellent, even the mouse deer is formidable; it is best that we establish a kingdom here". Tradition holds that he named the settlement after the tree he was leaning against while witnessing the portentous event. Today, the mouse deer is part of modern Malacca's coat of arms. The name "Malacca" itself was derived from the fruit bearing Melaka tree scientifically termed as Phyllanthus emblica. Another theory to the origin of Malacca's name is that it originated from Arab merchants, during the reign of Sultan Muhammad Shah , who called the kingdom "Malakat" (Arabic for "congregation of merchants:) because it was home to many trading communities.

Алтын дәуір

Малакка өзінің даңқының шарықтау шегіне 15-ші ғасырдың ортасынан соңына дейін, португалдықтар басып алғанға дейін жетті. Сұлтан Музаффар Шаһтың билігі кезінде Диндингс пен Джохор арасындағы аймақ аумақтық жағынан қосылды және Малай түбегінің батыс және шығыс жағалауларына билік жүргізген алғашқы Малакка билеушісі болды. Мансур Шаһтың тұсында солтандықтың кеңінен таралуы байқалды. Солтандыққа қосылған ең алғашқы аймақтардың бірі Паханг, оның астанасы Индерапура – үлкен өзені мен алтынның мол қоры бар, Лигор патшасының туысы Махараджа Дева Сура билік еткен зерттелмеген жер. Сұлтан Туң Перак пен 19 Малакка хулубалангы басшылық еткен екі жүз кемеден тұратын флот жіберді. Пахангқа жеткенде шайқас басталды, нәтижесінде пахангтықтар жеңіліп, бүкіл патша сарайы тұтқынға алынды. Малакка флоты Дева Сура мен оның қызы Вананг Серимен бірге үйіне оралды. Сұлтан Туң Хамзаны Пахангты билеуге тағайындады. Мансур Шаһ күріштің тұрақты жеткізілімін қамтамасыз ету үшін Лигормен жақындасу саясатын бастады. Мансур Шаһ сондай-ақ Суматрадағы Сиакты вассалдыққа алды. Оның билігінің кейінгі кезеңінде Паханг, Кампар және Индрагири көтеріліс жасады, бірақ ақырында бағындырылды. Лэ Сьи Тонгтың билігі кезінде Малакка мен Đại Việt арасындағы қысқаша қақтығыс 1471 жылы вьетнамдықтардың Чампаға басып кіргенінен кейін көп ұзамай басталды, ол кезде мұсылман мемлекеті болған. Қытай үкіметі бұл оқиға туралы білмей, 1474 жылы Чампа патшасын орнату үшін Чэнь Чунды Чампаға жіберді, бірақ ол вьетнамдық әскерлер Чампаны басып алғанын және оның кіруіне кедергі келтіріп отырғанын анықтады. Ол Малаккаға барып, оның билеушісі Қытайға салық жіберді. 1469 жылы Малакка елшілері Қытайдан оралғанда вьетнамдықтардың шабуылына ұшырады, жас жігіттерді кастрациялап, құл етті. Лэ әулетінің Қытайға қорғаушы ретіндегі ұстанымын ескере отырып, Малакка кез келген жазалау шараларынан бас тартты. Оның орнына, Малакка 1481 жылы Қытайға вьетнамдықтардың агрессиясы және Малаккаға қарсы жоспарланған шабуыл туралы хабарлау үшін, сондай-ақ Мин сарайында болған вьетнамдық елшілерге қарсы тұру үшін елшілерін жіберді. Алайда, қытайлықтар бұл оқиғаның бірнеше жыл бұрын болғанын айтты және олар бұл туралы ештеңе жасай алмайтындарын мәлімдеді, ал император вьетнамдық билеушіге хат жіберіп, оны оқиға үшін айыптады. Қытай императоры сондай-ақ вьетнамдықтар шабуыл жасаса, Малакканың күшпен жауап беруге рұқсат берді, бірақ бұл оқиға ешқашан қайталанбады. Қытай деректерінде Лэ Сын Тонг 90 000 адаммен Лан Санға шабуыл жасады, бірақ бұл күшті 30 000 Đại Việt сарбазын бас тартқан Малакка армиясы қуып жіберді деп хабарланды. Мансур Шаһтың экспансиялық саясаты оның билігінің бойымен сақталды, ол кейін Кампар мен Сиакты өз өңіріне қосты. Сонымен қатар, ол архипелагтағы бірқатар мемлекеттерді өзінің императорлық тәуелділігіне айналдырды. Мұндай мемлекеттердің билеушілері Малакканың сұлтанның батасын алу үшін таққа отырғаннан кейін Малаккаға келеді. Тақтан құлатқандар да Малаккаға келіп, сұлтаннан олардың тағын қайтаруға көмектесуді сұрады. Мұндай мысалдардың бірі – Пасайдың сұлтан Зайнал Әбидин, оны туыстары құлатты. Ол Малаккаға қашып барып, Мансур Шаһтан өзін қайтадан билеуші етіп орнатуын өтінді. Малакканың қарулы күштері дереу Пасайға жіберіліп, узурпаторларды жеңді. Пасай кейіннен Малакканың бақылауына кірмегенмен, бұл оқиға Малакканың маңыздылығын және аймақтағы басшылар мен мемлекеттер арасындағы өзара қолдауын көрсетті. 1511 жылдың сәуір айында португалдық экспедицияның басшысы Афонсу де Альбукерке өзінің армадасымен бірге Малаккаға келді, оның исламдық және венециялық саудасын тоқтату мақсатында. Оның Малаккаға келген кездегі ниеті өз сөздерімен сипатталды: blockquote "Егер олар Малакканы маврлардың қолынан алып тастаса, Каир мен Мекке толығымен қиратылады, ал Венеция онда оның саудагерлері Португалияда сатып алатын дәмдеуіштерден басқа дәмдеуіштерді ала алмайды." Малаккадағы Португалияның әрекетіне жауап ретінде, кейіннен бірнеше португалдар қытайлықтармен Қытайдағы Тунмен мен Сикаован шайқастарында қаза тапты. Көптеген шабуылдарға қарамастан, бекініс 1641 жылы голландтар мен Джохор португалдарды жеңген кезде бір рет ғана бұзылды. Португалдардың Малакканы басқаруы Азия саудасын бақылауды білдірмейтіні көп ұзамай анық болды. Олардың Малаккадағы билігі қиындықтарға толы болды. Олар өздерін өзі қамтамасыз ете алмады және өздерінің малайлық ата-бабалары сияқты азиялық жеткізушілерге жоғары дәрежеде тәуелді болды. Олар қаржы және кадрлық ресурстар жетіспеді, ал әкімшілік ұйымдық шатасулармен, басқарудың қабаттасуымен, сыбайлас жемқорлықпен және тиімсіздікпен қиындыққа тап болды. Малаккадан ағып өтетін және қаланың сауда порты ретінде төмендеуіне әкелген басқа аймақтық порттардың, мысалы, Малаккадан қуылған сұлтанның құрған Джохордың бәсекелестігі де болды. Португалдықтар олардың мақсатына – үстемдікке жетпегеніне қарамастан, Азия сауда желісінің ұйымдасқан құрылымын түбірімен өзгертті. Малакка бұғазының қауіпсіздігін сақтау үшін сауда трафигін бақылаған бұрынғы орталықтандырылған айырбас порты, бұғазда бәсекелестікке түсетін көптеген порттармен шашыраңқы сауда желісімен ауыстырылды. Португалдық империализмнің маңызды мақсаттарының бірі болған христиан дінін таратуға жасалған әрекеттер де көп табысқа жетпеді, себебі ислам жергілікті халық арасында күшті орныққан еді.

Malacca reached its height of glory between the mid to late 15th century up to before the Portuguese occupation. The reign of Sultan Muzaffar Shah saw the territorial incorporation of the region between Dindings and Johor, and was the first Malaccan ruler to impose authority over both the western and eastern ends of the Malay Peninsula. The reign of Mansur Shah witnessed a major expansion of the sultanate. Among the earliest territory ceded to the sultanate was Pahang, with its capital, Inderapura—a massive unexplored land with a large river and abundant source of gold which was ruled by Maharaja Dewa Sura, a relative of the King of Ligor. The Sultan dispatched a fleet of two hundred ships, led by Tun Perak and 19 Malaccan hulubalangs. On reaching Pahang, a battle broke out in which the Pahangites were decisively defeated and its entire royal court were captured. The Malaccan fleet returned home with Dewa Sura and his daughter, Wanang Seri who were handed over to Sultan Mansur Shah. The Sultan appointed Tun Hamzah to rule Pahang. A policy of rapprochement with Ligor was later initiated by Mansur Shah to ensure steady supplies of rice. Mansur Shah was also able to vassalise Siak in Sumatra. Later in his reign, Pahang, Kampar and Indragiri rebelled but were eventually subdued. The brief conflict between Malacca and Đại Việt during the reign of Lê Thánh Tông , began shortly after the 1471 Vietnamese invasion of Champa, then already a Muslim kingdom. The Chinese government, without knowing about the event, sent a censor Ch'en Chun to Champa in 1474 to install the Champa King, but he discovered Vietnamese soldiers had taken over Champa and were blocking his entry. He proceeded to Malacca instead and its ruler sent back tribute to China. In 1469, Malaccan envoys on their return from China was attacked by the Vietnamese who castrated the young and enslaved them. In view of the Lê dynasty's position as a protectorate to China, Malacca abstained from any act of retaliation. Instead, Malacca sent envoys to China in 1481 to report on the Vietnamese aggression and their invasion plan against Malacca, as well as to confront the Vietnamese envoys who happened to be present in the Ming court. However, the Chinese informed that since the incident was years old, they could do nothing about it, and the Emperor sent a letter to the Vietnamese ruler reproaching him for the incident. The Chinese Emperor also granted permission for Malacca to retaliate with violent force should the Vietnamese attack, an event that never happened again. An unsubstantiated Chinese account reported that Lê Thánh Tông led 90,000 men on an invasion to Lan Sang but this force was chased away by a Malaccan army that beheaded 30,000 Đại Việt soldiers. The expansionist policy of Mansur Shah was maintained throughout his reign when he later added Kampar and Siak to his realm. He also turned a number of states in the archipelago into his imperial dependencies. The ruler of such states would come to Malacca after their coronation to obtain the blessing of the Sultan of Malacca. Rulers who had been overthrown also came to Malacca requesting the Sultan's aid in reclaiming their throne. One such examples was Sultan Zainal Abidin of Pasai who was toppled by his relatives. He fled to Malacca and pleaded with Sultan Mansur Shah to reinstall him as a ruler. Malacca armed forces were immediately sent to Pasai and defeated the usurpers. Although Pasai never came under the control of Malacca afterwards, the event greatly demonstrated the importance of Malacca and the mutual support it had established among leaders and states in the region. In April 1511 Afonso de Albuquerque, who was the Portuguese expedition leader together with his armada, arrived in Malacca to sever its Islamic and Venetian trade. His intention was described in his own words when he arrived to Malacca:

blockquote|If they were only to take "Malaca" out of the hands of the Moors, Cairo and Mecca would be entirely ruined, and Venice would then be able to obtain no spiceries except what her merchants might buy in Portugal.|Report on Albuquerque's words on his arrival to Malacca. In retaliation for Portugal's activity in Malacca, several Portuguese were later killed by the Chinese in the battles of Tunmen and Xicaowan in China. Despite numerous attacks, the fort was only breached once, when the Dutch and Johor defeated the Portuguese in 1641. It soon became clear that Portuguese control of Malacca did not mean they controlled the Asian trade centred on it. Their rule in Malacca was marred with difficulties. They could not become self sufficient and remained highly dependent on Asian suppliers, as had their Malay predecessors. They were short of both funds and manpower and the administration was hampered by organizational confusion and command overlap, corruption and inefficiency. Competition from other regional ports such as Johor which was founded by the exiled Sultan of Malacca, saw Asian traders bypass Malacca and the city began to decline as a trading port. Rather than achieving their ambition of dominating it, the Portuguese had fundamentally disrupted the organisation of the Asian trade network. The previously centralised port of exchange that policed the Strait of Malacca to maintain its safety for commercial traffic, was replaced with scattered trading network with multiple ports rivalling each other in the strait. The efforts to propagate Christianity which was also one of the principal aims of Portuguese imperialism did not, meet with much success, primarily because Islam was already strongly entrenched among the local population.

Қытайдың жазалау шаралары

Малакканы португалдар басып алған кезде, Қытайдың Чжэнде императоры, қуғынға ұшыраған султан Махмудтың елшілерін қабылдағанда ашуға іш толды. Ашулы қытай императоры күшпен жауап берді, нәтижесінде Қытайда португалдарды қудалау үш онжылдыққа созылды. Алғашқы құрбандардың бірі 1516 жылы Томе Пирес басқаратын португал елшілері болды, олар үлкен жаушылдық пен күдікпен қарсы алынды. Қытайлықтар Пирес елшілігінің иелігіндегі барлық португал мүлігі мен тауарын тәркіледі. Көптеген елшілер тұтқындалып, азапталды және өлім жазасына кесілді. Пирес өзінің де қытай түрмелерінде қайтыс болғандардың қатарында екені айтылады. 1521 және 1522 жылдары Қытайға бет алған екі португал флоты бірінші және екінші Тамао шайқасында шабуылға ұшырап, жеңіліске ұшырады. Португалдық қарақшылыққа және Фуцзянь провинциясындағы Вую аралында, Чжанчжоудағы Юэ портында, Чжэцзянь провинциясындағы Шуаню аралында және Гуандун провинциясындағы Наньяо аралында заңсыз базалар құруға жауап ретінде, императорлық қытайдың оң жақ қолбасшысының орынбасары Чжу Ван барлық қарақшыларды өлтіріп, Шуаню португалдық базасын қиратты, сондай-ақ теңіз арқылы шетелдіктермен сауда жасауға күшпен тыйым салды. Бұған қоса, португалдардың билігіне өткеннен кейін қытай саудагерлері Малакканы бойкотқа алды, тіпті Жавадағы кейбір қытайлар мұсылмандардың қалаға басып кіру әрекеттеріне көмектесті. Қарым-қатынас біртіндеп жақсарды және Қытай жағалауындағы жапондық Вокоу қарақшыларына қарсы көмек көрсетілді. 1557 жылы Мин Қытайы португалдарға Макаода қоныстануға рұқсат берді, бұл жаңа португал сауда ортасы болды. Жохор малай сұлтандығы да португалдармен қарым-қатынасын жақсартты.

Малаканың мұрагері

Қасып кеткен сұлтан Махмуд Шах астананы қайта алуға бірнеше рет тырысты, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз аяқталды. Португалдықтар жауап ретінде шабуыл жасап, сұлтанды Пахангқа қашуға мәжбүр етті. Кейін сұлтан Бинтанға қашып, онда астанасын орнатты. Жаңа бекінісінен сұлтан шатасқан малай күштерін біріктіріп, португалдықтардың орналасқан жеріне қарсы бірнеше шабуылдар мен блокадалар ұйымдастырды. Малаккаға жасалған жиі шабуылдар португалдықтарға ауыр қиындықтар туғызып, жер аударылған сұлтанның әскерін жою қажеттігіне көндірді. Малай күштерін басуға бірнеше әрекет жасалды, бірақ 1526 жылға дейін, португалдықтар Бинтанды қиратқанға дейін, ешқайсысы сәтті болмады. Сұлтан Суматрадағы Кампарға шегініп, екі жылдан кейін қайтыс болды. Ол Мұзаффар Шаһ және Алаудин Рият Шаһ II есімді екі ұлын қалдырды. Мұзаффар Шаһты түбектің солтүстігіндегі халық билеуші болуға шақырды, ол Перак сұлтандығын құрды. Ал Махмуд Шаһтың екінші ұлы Алаудин әкесінен кейін таққа отырып, Жохор сұлтандығын құрды. Малакка кейін 1641 жылдың қаңтарында голландтар мен бірлескен әскери науқанда басып алынды. Португалдық бекініс голланд немесе Жохор қаруларының күшінен емес, аштық пен аурудан құлдырап, қалған халқының көбісі қырылды. 1606 жылы голландтар мен Жохор арасындағы келісімге сәйкес, Малакка голландтарға берілді. Малакканың құлауы Бруней сияқты басқа да мемлекеттерге пайда келтірді, оның порты жаңа транзиттік пунктке айналды, себебі мемлекет Малай архипелагында сауданың жаңа орталығы ретінде қалыптасып, Бруней билеушісінің ислам дінін қабылдауынан кейін португалдықтардың басып алуынан қашқан көптеген мұсылман саудагерлерін тартты.

Сауда

Малакка бір ғасырдың ішінде шағын елді мекеннен космополиттік сауда орталығына айналды. Бұл қарқынды даму бірнеше факторға байланысты болды, олардың ішіндегі ең маңыздысы – әлемдегі ең ірі кеме жолының бірі – Малакка бұғазының стратегиялық орналасуы және Шығыс пен Батыс арасындағы тауарларға сұраныстың артуы еді. Шығыстан келген кемелер желтоқсан мен қаңтар айларында солтүстік-шығыс муссонымен Қытай, Рюкю аралдары, Ява және Малуку аралдарынан тауарлар әкелді, ал Үндістан жағалауындағы порттарға, Қызыл теңізге және Шығыс Африкаға бағытталған кемелер оңтүстік-батыс муссонымен жүзіп өтті. Бір ғасыр ішінде сұлтандық малай мәдениеті мен Малайзия тарихында ұзаққа созылатын маңызды мұра қалдырды. Малакка – аймақтық теңіз державасы мәртебесіне қол жеткізген алғашқы малай-мұсылман мемлекеті болды. Бұрынғы мұсылман мемлекеттері – Кейда, Самудра Пасай және Ару болғанымен, ешқайсысы Малакканың аймақтағы ықпалын кеңейтудегі табысына жете алмады. Малакка ислам негізіндегі ортақ малай мәдениетінің қалыптасуына да үлкен үлес қосты, ол жергілікті және индуист-буддалық идеяларды қабылдап, оларды ислами идеялармен және құндылықтармен байытты. Өзінің дәстүрлері, заңдары, сарай рәсімдері мен әдет-ғұрыптары арқылы Малакка сарайы аймақтағы кейінгі мұсылман сұлтандықтарына үлгі болды. Малакка қазіргі Малайзия үшін маңызды, себебі ол Малай түбегінің барлық аймағын біріктірген алғашқы орталықтандырылған мемлекет болды. Осы себепті көптеген адамдар Малакканы Малайзияның рухани туған жері деп санайды. 1511 жылы Малакка сұлтандығы Португалияның билігіне өткеннен кейін Махмуд Шах Суматрадағы Кампар қаласына көшіп кетті, ал ол жерде Сұлтан Алауддин Рият Шах II ханзадасын қалдырды. Малакка сұлтандығы өзінің алдыңғылары – Сингапур мен Шривиджаяның Явадағы қарсыластарына қарсы тарихи күресін жалғастыру үшін маңызды базаға айналды. 15 ғасырдың ортасында Маджапахит Малакка бұғазын бақылауға және Суматраға ықпалын кеңейтуге айналған Малакканың күшеюін тоқтатуға шамасы келмеді. Ірі сауда орталығы ретінде Малакка әлемнің түкпір-түкпірінен мұсылман саудагерлерін тартты және исламның орталығына айналды, бұл дін теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиясы бойынша тарады. 15 ғасырда исламның Яваның ішкі аймақтарына таралуы Маджапахиттің біртіндеп құлдырауына әкелді, ал ол 16 ғасырдың басында пайда болған жергілікті мұсылман күштеріне бағынды. Сонымен қатар, Малакканың әдеби дәстүрі классикалық малай тілін дамытты, ол аймақтың лингва франкасына айналды. Исламның пайда болуы және малай тілін байланыс құралы ретінде пайдаланған дамыған сауда Малакканың және басқа да мұсылман сұлтандықтарының теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиясында үстемдік құруына әкелді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, аймақтағы тарихи малай-жавандық бәсекелестік қазіргі заманға дейін сақталып келеді және Малайзия мен Индонезия арасындағы дипломатиялық қатынастарды қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Malacca developed from a small settlement to a cosmopolitan Entrepôt within the span of a century. This rapid progression was attributable to several factors, key among which were its strategic location along one of the world's most important shipping lanes, the Strait of Malacca and the increasing demand for commodities from both the East and the West. Ships from the East bearing goods from China, the Ryukyu Islands, Java and the Maluku Islands would sail in by the northeast monsoon from December to January, while ships leaving for ports along Indian coastline, the Red Sea and East Africa would sail with the southwest monsoon. Within a span of a century, the sultanate left a lasting and important legacy, especially within Malay culture and the History of Malaysia. Malacca was the first Malay Muslim state that achieved the status of a regional maritime power. Despite the existence of earlier Muslim kingdoms such as Kedah, Samudra Pasai and Aru, which also possessed well established ports, none of them came close in challenging Malacca's success in expanding its territory and influence in the region. Malacca also contributed to the evolution of a common Malay culture based on Islam by incorporating native and Hindu Buddhist ideas and layered them extensively with Islamic ideas and values. Through its traditions, laws, and royal rituals and customs, the Malaccan court set an example for later Muslim sultanates in the region to follow. Malacca is important to the modern nation of Malaysia as it was the first centralised polity that consolidated the entire Malay Peninsula under its rule. Because of these roles, Malacca is considered by many to be the spiritual birthplace of Malaysia. After the Sultanate of Malacca fell to Portugal in 1511, Mahmud Shah retreated to Kampar, Sumatra, he left behind a prince named Sultan Alauddin Riayat Shah II who went on to establish the Sultanate of Johor. The Malacca Sultanate also emerged as the primary base in continuing the historic struggles of its predecessors, Singapura and Srivijaya, against their Java based rivals. By the mid 15th century, Majapahit found itself unable to control the rising power of Malacca which had begun to gain effective control of the Strait of Malacca and expand its influence to Sumatra. As a major entrepôt, Malacca attracted Muslim traders from various part of the world and became a centre of Islam, spreading the religion throughout Maritime Southeast Asia. The expansion of Islam into the interior of Java in the 15th century led to the gradual decline of Majapahit, before it finally succumbed to the emerging local Muslim forces in the early 16th century. At the same time, the literary tradition of Malacca developed the Classical Malay that eventually became the lingua franca of the region. The advent of Islam coupled with flourishing trade that used Malay as medium of communication, culminated in the domination of Malacca and other succeeding Malay Muslim sultanates in Maritime Southeast Asia. As noted by certain scholars, the historic Malay Javanese rivalry in the region, has persisted into modern times, and continues to shape the diplomatic relations between the Malay centric Malaysia and the Java based Indonesia.