Индонезиялық батыр Туанку Имам Бонжол және Падри қозғалысы

Кіріспе

Индонезияның ислам көшбасшысы (1772–1864)

Туанку Имам Бонжол (1772 – 6 қараша 1864), сондай-ақ Мұхаммед Сяхаб, Пето Сиариф және Малим Баса аттарымен де белгілі, Орталық Суматрадағы Падри қозғалысының ең танымал көшбасшыларының бірі болды. Ол Индонезияның Ұлттық Батыры деп жарияланды.

Өмірбаян

Туанку Имам Бонжол Батыс Суматраның Пасаман қаласында дүниеге келген. Оның отбасы Мароккодан шыққан, Сулайки, Лимапулу Кото, Сугай Рымбангтан шыққан. Әкесі Баянұддин, анасы Хаматұн есімді болған. Өсіп келе жас кезінен ислам ғылымдарын терең зерттеді, алдымен әкесінен, кейін басқа да мұсылман дінтанушыларынан білім алды. Бонжол мемлекетін құрғаннан кейін, Сиариф Падри басшысы ретінде Адат Падри дауларына қатысты. Қазіргі Сауд Арабиясындағы Ахлус Сунна вал Джамаах (Сунни) мектебімен салыстырылатын Падри қозғалысы, аймақтың исламын құмар ойындар, әтеш айқас, опиум, күшті ішімдіктер, темекі сияқты жергілікті бұрмалаулардан тазарту арқылы бастапқы таза күйіне қайтаруға тырысты. Сондай-ақ, ол матрилинейлік Минангкабау мәдениетіндегі әйелдердің күшті рөліне қарсы болды. Адат, яғни дәстүрлі көзқарас бойынша, ислам келгенге дейінгі жергілікті әдет-ғұрыптар да құрметтеліп, сақталуы керек еді. Көшбасшылық позицияларына қауіп төнгенін сезінген дәстүршілдер Падрилерге қарсы күресте голландтардан көмек сұрады. Бастапқыда голландтар Явадағы Дипонегоро қарсылығымен байланысты ресурстары жеткіліксіз болғандықтан Падрилерге қарсы әскери жеңіске жете алмады. 1824 жылы голландтар Бонжол мемлекетімен жаушылықты тоқтату туралы Масанг келісіміне қол қойды. Бірақ Дипонегоро қарсылығы басылғаннан кейін, голландтар Батыс Суматраны бақылауға алу үшін Пандай Сикат штатына шабуыл жасады. Индонезиялықтардың батыл күресіне қарамастан (сол кезде дәстүршілдер де голландтардың үстемдігін қаламайтынын түсініп, Падрилермен бірігіп қарсылық көрсетті), голланд әскерінің күші басымдық танытып, жеңіске жетті. Сиариф 1832 жылы тұтқындалды, бірақ үш айдан кейін Бонжолдағы шағын бекінісінен қашып, күресін жалғастырды. Үш жылдық қоршаудан кейін голландтар 1837 жылдың 16 тамызында Бонжолды басып алды. Алдау арқылы голландтар Сиарифті қайта тұтқындап, оны Батыс Явадағы Цянжурға, содан кейін Амбонға, ал соңғы кезде Сулавесидегі Манадоға жер аударды. Ол 1864 жылдың 6 қарашасында 92 жасында қайтыс болды және Сулавесиде жерленді. Оның қабірінің орны Минангкабау (Батыс Суматра) үйімен белгіленген.

Tuanku Imam Bonjol was born in Bonjol, Pasaman, West Sumatra. His family, of Moroccan origin, came from Sungai Rimbang, Suliki, Limapuluh Koto. His parents name were Bayanuddin (father) and Hamatun (mother). He was immersed in Islamic studies as he grew up, studying first from his father and later under various other Muslim theologians. After founding the state of Bonjol, Syarif became involved in the Adat Padri controversy as a Padri leader. The Padri movement, which has been compared to the Ahlus Sunnah wal Jamaah (Sunni) school of Islam in the now Saudi Arabia, was an effort to return the Islam of the area to the purity of its roots by removing local distortions like gambling, cockfighting, the use of opium and strong drink, tobacco, and so forth. It also opposed the powerful role of women in the matrilineal Minangkabau culture. The Adat, or traditionalist, position was that local custom that pre dated the arrival of Islam should also be respected and followed. Feeling their leadership position threatened, the traditionalists appealed to the Dutch for help in their struggle against the Padris. At first, the Dutch were not able to win militarily against the Padris because their resources were stretched thin by the Diponegoro resistance in Java. In 1824, the Dutch signed the Masang Agreement ending hostilities with the state of Bonjol. Subsequently, however, once the Diponegoro resistance was suppressed, the Dutch attacked the state of Pandai Sikat in a renewed effort to gain control of West Sumatra. Despite valiant fighting by the Indonesians (by this time the traditionalists had realised they didn't want to be ruled by the Dutch either and had joined forces with the Padris in their resistance), the overwhelming power of the Dutch military eventually prevailed. Syarif was captured in 1832 but escaped after three months to continue the struggle from his tiny fortress in Bonjol. After three years of siege, the Dutch finally managed to sack Bonjol on 16 August 1837. Through a negotiation ruse, the Dutch again captured Syarif and exiled him, first to Cianjur in West Java, then to Ambon, and later to Manado in Sulawesi. He died on 6 November 1864, at the age of 92 and is buried in Sulawesi. The site of his grave is marked by a Minangkabau (West Sumatran) house.

Ұлттық батыр атағы туралы дау

Имам Бонжол мен Падри қозғалысы кейбір батак тарихшылары, атап айтқанда Мангараджа Онган Парлиндан және халықаралық дереккөздер бойынша уахабизмге және батак халқына қарсы қылмыс жасауда айыпталған. Кейбір батак тарихшылары Имам Бонжолдың өткен әрекеттері мен идеологиялық ықпалына байланысты Ұлттық Батыр атағына лайық емес екенін айтқан. Голланд отаршылдығының және батак халық мұрасының Имам Бонжол қозғалысының жаман аты жөніндегі хабарлары соңғы бір ғасыр бойы сарапшылар арасында Имам Бонжолдың тарихдағы рөлі туралы пікірталас тудырды.