Кіріспе

Генуялық саудагер және зерттеуші Антониотто Усодимарэ немесе Усус ди Маре (1416–1462) – португалдық Генрих Теңізшісінің қызметінде болған генуялық саудагер және зерттеуші. 1455 және 1456 жылдары Альвизе Кадамостомен бірлесіп, Батыс Африка жағалауының кең аумағын ашты. Олар ең әйгілісі Кабо-Верде аралдарын, сондай-ақ Гамбия өзенінен Геба өзеніне дейінгі (Гвинея-Бисау) Гвинея жағалауын ашты.

Өмірбаян

Антониотто Усодимар – Генуя Республикасының белгілі саудагері және азаматы, Генуя монета орталығының директоры және Banco di S. Giorgio акционері болған. Бірақ, оның бағы қысқа уақыттан кейін төмендеп кетті. Шамамен 1450 жылы Усодимар кредиторларынан қашу үшін Генуядан Севильяға, содан кейін Лиссабонға қашып кетті. Соңында ол Португалияның Генрих Теңізшісі ханзадасының қызметіне түсті, Батыс Африка жағалауындағы Португалияның пайдалы саудасына қатысып, осылайша жылдам байлығын қайтаруға және қарыздарын төлеуге үміттенеді.

Африкаға экспедициялар

Антониотто Усодимар 1455 жылдың басында португалдық каравельмен, шамасы, Генрих Кемешінің қаражатымен, принцтің аты-жөні белгісіз португалдық серкесімен бірге теңізге шықты. Сапар барысында, 1455 жылдың маусым айында, Верт түбегі маңында Генрихтің қызметінде болған венециялық капитан Альвизе Кадамостоға кездесті. Олар бірігіп, 1455 жылдың маусым айында Гамбия өзенінің сағасын анықтады. Бірақ өзен бойындағы жергілікті тұрғындардың күшті қарсылығына тап болғандықтан, кемелер Португалияға қайта оралды. Осы жерде Антониотто Усодимар өзінің танымал хатын (1455 жылдың 12 желтоқсанында) Генуядағы кредиторларына жазды, онда Гамбияға жасаған экспедициясы туралы (біршама әстеу) баяндама берді және келесі сапарында оларға толығымен төлейтінін уәделеді. Антониотто Усоадимар, Альвизе Кадамосто және үшінші аты-жөні белгісіз португалдық капитан 1456 жылдың мамыр айында қайтадан жолға шықты. Сапар барысында, дауылдан қашу үшін Сенегамбия жағалауынан ауытқып, Кейп-Верде аралдарын (кейбіреулері жағалауға жақын) ашты. Адам тұрмайтын аралдар оларға қызығушылық тудырмады, сондықтан олар жағалауға оралып, Гамбия өзеніне қайтадан кірді. Бұл жолы олар қарсылыққа ұшырамады. Олар өзен бойымен шамамен 100 км-ге дейін жүзіп, мандинка тайпасымен ұсақ-түйек сауда жасады, бірақ өзеннің жоғарғы ағысында көп мөлшерде алтын немесе мелегута бұрышы таба алмағандықтан көңілі қалды. Әрі зерттеуге бекінген Антониотто мен Кадамосто бұрын белгісіз болған Гвинея жағалауымен оңтүстікке қарай жүзіп, Казаманс өзенінің сағасын, Роксо мүйісін, Кашеу өзенін, Геба өзенінің сағасына және Бижагос аралдарына (қазіргі Гвинея-Бисау) жетті. Португалдық кемелердегі (вероятно, волоф және мандинка тайпаларынан) аудармашылар осы аймақтағы жергілікті халықтың тілін түсінбегендіктен, капитанға олардан толыққанды ақпарат алу мүмкін болмады. Содан кейін олар Португалияға қайтып келді.

Кейінгі мансап

Екінші экспедиция Антониотто Усодимарға кредиторларын өтеуге жеткілікті пайда әкелді, сондықтан ол көп ұзамай Генуяға оралды. 1458 жылы Усодимар Маркионни сауда үйінің агенті ретінде Қара теңіздегі Каффа Генуя колониясына жіберілді. Ол хатында Кадамосто туралы есімдерін атамайды, керісінше, Гамбия өзеніне жалғыз өзі терең бойлап жүзіп кеткендей сезім тудырады. Ол Мали империясының орталығына бірнеше күннің ішінде, ал Престер Джонның (Эфиопия империясы) жеріне саяхаттап баруға болатын қашықтықта жеткенін айтады. Усодимар Гамбия жағалауында генуэздік тегі бар адамды кездестіргенін мәлімдейді – бұл 1291 жылғы Вандино мен Уголино Вивальдидің экспедициясынан аман қалғандардың ұрпағы болуы мүмкін. Антониотто Усодимар кредиторларына Португалия королі Афонсо V-нің елшісі ретінде Гамбияға жіберілгенін, «Гамбия королімен» бейбіт келісімге келіссөз жүргізу үшін барғанын және келесі жылы Гамбия елшісін үйіне қайта сүйемелдеу үшін оралатынын айтты. Кредиторларын қызықтырған нәрсе – Усодимар осы екінші сапардан оларды толық төлеуге жететін ақша табуға үміттенді. Хатта алғаш рет Гвинея аймағында мелегуета бұрышы табылуы мүмкін екендігі және Генрика капитандырыған кемелердің теңіз сақтандыруын қолданғаны туралы сирек кездесетін мәліметтер келтірілген. Усодимардың шатақ латын тілінде жазылған хаты 1800 жыл шамасында Генуяда тұратын швед саудагері Джакомо (Якоб) Грабергтің қолжазбасында, қала архивінде, 15 ғасырлық генуэз картографының (мүмкін Бартелеми Парето) жинаған үш құжаттың бірі ретінде, жаңа портлан картасын жасауға бағыт беру мақсатында табылды. Хат алғаш рет 1802 жылы Грабергтің журналында жарияланды және содан бері көп рет қайта басылды.