Кіріспе

SMS Pommern – 1904-1906 жылдары Германия Императорлық теңіз флотының Kaiserliche Marine үшін салынған бес пре-дредноут линкордың бірі. Пруссияның Померания провинциясының атымен аталған, ол Германияның Штеттин қаласындағы (қазіргі Польшаның Шчецин қаласында) AG Vulcan кемежайында салынды. 1904 жылдың 22 наурызында құрылысы басталды және 1905 жылдың 2 желтоқсанында суға түсірілді. 1907 жылдың 6 тамызында теңіз флотына қабылданып алынды. Кеме төрт зеңбірек батареясымен қаруланды және ең жоғары жылдамдығы болды. Оның класындағы кемелер қызметке түскен кезде көлемі, бронясы, атыс қуаты және жылдамдығы жағынан революциялық жаңа линкордан кем түсті. Қызметке қабылдағаннан кейін, Pommern Жоғары теңіз флотының II шайқас эскадрильясына бекітілді, онда ол бейбіт уақыттағы мансабының және Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы екі жылында қызмет етті. Соғысқа дейін флоттың басты міндеті болашақ қақтығыстарда қолдану үшін стратегиялық тұжырымдамаларды әзірлеу болды. Соғыс басталғанда, Pommern және II шайқас эскадрильясының қалған бөлігіне Германия шығанағының қорғанысын қолдау міндеті жүктелді және Эльбаның аузында орналастырылды. Олар сонымен қатар Ұлыбританияның Ұлы флотының бір бөлігін әшкерелеп, жою мақсатымен Солтүстік теңізге бірнеше нәтижесіз шабуылдар жасады. Бұл шабуылдар 1916 жылдың 31 мамыры мен 1 маусымында Ютландия шайқасында аяқталды. Ол және оның әпкелері бірінші күні кешке Дэвид Битти басқаратын британдық крейсерлермен қысқа уақытқа қақтығысты, соның салдарынан Pommern крейсердің бір снарядына түсті. 1 маусымның таңертеңгісін түнгі шайқас кезінде, ол британдық эсминецтен бір немесе екі торпедаға түсті, ол Pommernнің бір зеңбірек қоймасын жарылды. Нәтижесінде болған жарылыс кемені екіге бөлді және барлық экипаж мерт болды. Pommern – шайқаста екі тараптан да батып кеткен жалғыз линкор.

Дизайн

1900 жылы вице-адмирал Альфред фон Тирпицтің басшылығымен екінші теңіз заңының қабылдануы келесі он жеті жылда жиырма жаңа линкор салуға қаржыны қамтамасыз етті. Бірінші топқа кіретін бес кеме 1900 жылдардың басында салынды, ал одан кейін жаңа жобалау жұмыстары басталды. «Deutschland» класындағы кемелер «Braunschweig» класына ұқсас болды, броньдық қорғанысы күшейтілді. Олар сондай-ақ, екінші батареяның қаруларын орналастыру үшін пулемет мұнараларын тастап, салмақты азайту мақсатында дәстүрлі казематтарға қайта орналастырды. Он 12 дюймдік (30,5 см) қарумен жабдықталған британдық линкор 1906 жылдың желтоқсан айында қолданысқа берілді. «Dreadnought» кемесінің революциялық дизайны неміс теңіз флотының барлық капиталдық кемелерін, соның ішінде «Deutschland» класын ескірген деп жариялады. «Pommern» кемесінің жалпы ұзындығы , ені , сусыруы болды. Толық жүктеме кезінде ол сусыруға ие болды. Кеме екі ауыр әскери мачтамен және үш кеңейтімді бу машинасымен жабдықталған, олардың қуаты шамамен болды. Оның ең жоғары жылдамдығы болды, бірақ сынақтар кезінде ол осы көрсеткішті айтарлық дәрежеде арттырып, кластағы ең жылдам кеме атанды. Буды қамтамасыз ету үшін он екі Schulz Thornycroft қазандығы қолданылды; үш түтік қазандықтардағы көмірдің жануынан шыққан түтінді шығарды. Кемеде 500 тоннаға дейін көмір сыйымдылығы болды. «Pommern» класындағы ең жылдам кеме болғанмен, ол ең үнемді де болды. Круиздік жылдамдығында ол сағатына шамамен тең қашықтыққа жүзе алатын. Кеме экипажы 35 офицер мен 708 сарбазды құрады. «Pommern» кемесінің негізгі қаруы екі екі мұнаралы төрт 30,5 см SK L/40 зеңбірегінен тұрды. Оның шабуылдық қарулары 14 15 см SK L/40 зеңбірегінен тұратын қосалқы батареямен толықтырылды. Торпедолық катерлерге қарсы қорғаныс үшін жиырма екі 8,8 см SK L/45 зеңбірегінен тұратын батарея орнатылды. Кемеде сондай-ақ алты торпедолық түтік болды, олардың барлығы корпус ішінде орналасқан. Олардың біреуі мұрын бөлігінде, біреуі корма бөлігінде, ал төртеуі бортында орналасқан. Krupp цементтелген бронясы кемені қорғады. Оның броньды белдеуі орталық бөлігінде қалыңдығы , мұнда ол журналдар мен машиналық бөлімдерді қорғады, ал корпус ұштары жұқарақ пластиналармен жабылған. Басты палубаның бронясы қалыңдығы болды. Басты батарея мұнаралары броньмен қапталған.

Қызмет тарихы

"Поммерн" кемесі "О" шарты бойынша, флоттың сандық күшін арттыру мақсатымен тапсырылды. Ол 1904 жылғы 22 наурызда Штеттиндегі AG Vulcan кеме құрылыс орнатылысында салынды. Бастапқыда 1905 жылғы 19 қарашада суға түсірілуі жоспарланған, бірақ порттағы су деңгейі тым төмен болды. Осының салдарынан кеме 2 желтоқсанға дейін суға түсірілмеді. Суға түсіру рәсімін Поммерн провинциясының жоғары комиссары Гельмут фон Мальцхан жүргізді. 1907 жылғы шілдеде "Поммерн" Кильге ауыстырылды, онда оның бас қаруларына кіретін төрт 28 см (11 дюйм) зеңбірегі орнатылды. 6 тамызда сынақтарға жіберілді, оның жылдамдығы рекордты көрсетті, бұл оны әлемдегі ең жылдам пре-дредноут линкоры етті. "Поммерн" II шайқас эскадрильясына тағайындалды, аға буындарымен бірге, бірақ 11 қарашаға дейін толыққанды қызметке дайын болған жоқ. 1908 жылғы ақпанда "Поммерн" Балтық теңізінде флоттық маневрлерге, ал мамыр-маусым айларында Хельголанд маңында флоттық жаттығуларға қатысты. Шілдеде "Поммерн" және флоттың қалған бөлігі Атлант мұхитына жаттығу круизіне шықты. Принц Генрих мұндай круизді өткен жылы қадағалап, флотты теңіз операцияларына дайындауға және Германия суларындағы жаттығулардың монотондығын бұзуға септігін тигізеді деп мәлімдеді, алайда Ұлыбританиямен қарулану жарысы шиеленісті күшейтіп жатқан еді. Флот 17 шілдеде Кильден шығып, Кайзер Вильгельм каналы арқылы Солтүстік теңізіне өтіп, Атлант мұхитына бет алды. Флот 13 тамызда Германияға оралды, ал жылдық күзгі маневрлер 27 тамыздан 12 қыркүйекке дейін өтті. Сол жылы флот теңіз жағалау қалаларын аралап, теңіз күштеріне қаржы жұмсауға халықтың қолдауын күшейтуге тырысты. Келесі 1909 жыл да осы үрдісті жалғастырды. Атлант мұхитына тағы бір круиз 7 шілдеден 1 тамызға дейін жасалды, ал Германияға қайтып келе жатқанда, Ашық теңіз флоты Спитхедте британдық Корольдік теңіз флотының қабылдауында болды. Жыл соңында вице-адмирал Хеннинг фон Хольцендорф Ашық теңіз флотының бас қолбасшысы болды. Оның басшылығында флоттың стратегиялық тәжірибелері күшейді, себебі жаңа су асты қаруларының қаупі артты және жаңа кемелер Кайзер Вильгельм каналынан өте алмайтындықтан, флот 1910 жылғы 1 сәуірде Кильден Вильгельмсхавенге көшірілді. 1910 жылғы мамырда флот Норвегия мен Дания арасындағы Каттегатта оқу-жаттығу маневрлерін өткізді. Бұл Хольцендорфтың стратегиясына сәйкес келіп, Корольдік теңіз флотын Каттегаттың тар суларына тартуды көздеді. Жылдық жазғы круиз Норвегияға бағытталды, содан кейін флоттық жаттығулар өтті, оның аясында 29 тамызда Данцигте флоттық парад өтті. Жыл соңында Балтық теңізінде жаттығу круизі ұйымдастырылды. 1911 жылғы наурызда флот Скагеррак пен Каттегатта жаттығулар өткізді. "Поммерн" және флоттың қалған бөлігі маусым және шілде айларында Кильде британдық және американдық теңіз эскадрильяларын қабылдады. Сол жылғы күзгі маневрлер Балтық теңізі мен Каттегатта шектелді. Жақсылық білдіру үшін келіп қонақ болған Аустро-Венгриялық делегациясының құрамындағы Франц Фердинанд архиепископы мен адмирал Рудольф Монтекукколи үшін кемелерді тағы бір рет көрсетті. 1912 жылдың ортасында Агадир дағдарысына байланысты жазғы круиз тек Балтық теңізіне бағытталды, бұл флоттың Ұлыбритания және Франциямен шиеленіскен кезеңде әшкереленуіне жол бермеді. "Поммерн" Екінші Шлезвиг соғысының елу жылдығына арналған бірнеше мерекелік шараларға қатысты. Біріншісі 17 наурызда Ясмунд шайқасының мерейтойына орай Суинмендеде өтті. 2 мамырда ол Дюбболь шайқасының 50 жылдығын атап өту үшін Зондербургте өткен рәсімдерге қатысты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың шілдесінде, Сараевода Франц Фердинандтың қазасынан екі апта өткен соң, «Померн» Норвегияға жыл сайынғы жазғы круиз кезінде Ашық теңіз флотымен бірге болды. Халықаралық шиеленістің күшеюіне байланысты круиз қысқартылды және неміс флоты 29 шілдеде Вильгельмсхавенге қайтып келді. 4 тамызда түн ортасында Ұлыбритания Бельгияның бейтараптығын бұзғаны үшін Германияға соғыс жариялады. «Померн» теңіз соғысының алғашқы екі жылында Ашық теңіз флоты құрамында болды. Соғыс басталған кезде неміс басшылығы II эскадрильяны Германияның жағалауын Корольдік теңіз күштерінің шабуылынан қорғау үшін Германия шығанағына орналастырды. «Померн» және оның эскадрильясы Эльбаның аузында орналасып, шығанақта күзеттік міндетін атқаратын кемелерге көмек көрсетті. Британдықтардың Ашық теңіз флотына шабуыл жасамайтыны анықталғаннан кейін, немістер британдық Ұлы флоттың бір бөлігін әшкерелеп, оны жоюға бағытталған бірқатар операцияларды бастады. Неміс теңіз күштері күштердің шамамен теңдігіне жеткеннен кейін Солтүстік теңіздің оңтүстік бөлігінде шешуші шайқас өткізуді көздеді. Содан кейін «Померн» мен II ұрыс эскадрильясының қалған бөлігі 1914 жылдың 15-16 желтоқсанында Скарборо, Хартлпул және Уитбиді бомбалаған I скаутингтік тобындағы шайқас крейсерлерін қолдау үшін линкорлардың құрамына қосылды. Басты флот контр-адмирал Франц фон Хиппердің шайқас крейсерлері эскадрильясы жағалаудағы қалаларға шабуыл жасағанда қашықтықтан қолдау көрсетті. 15 желтоқсан күні кешке флот алты британдық линкордан тұратын оқшауланған эскадрильяға жақын келді. Алайда, қараңғыдағы қарсыласып отырған эсминецтер арасындағы шайқастар неміс флотының қолбасшысы, вице-адмирал Фридрих фон Ингенольды, бүкіл Ұлы флоттың алдында екеніне сендірді. Вильгельм II-нің, жеңіске жету мүмкін болмаса, шайқастан қашу туралы бұйрығына сәйкес, Ингеноль шайқасты тоқтатып, соғыс флотын Германияға бұрды. 1915 жылдың 17-18 және 21-23 сәуірінде екі нәтижесіз флоттық шабуыл жасалды. Үшіншісі 17-18 мамырда, ал төртіншісі 23-24 қазанда болды. 1916 жылдың 24-25 сәуірінде «Померн» және оның әпкелері ағылшын жағалауына шабуыл жасауға тапсырылған шайқас крейсерлеріне қолдау көрсету үшін Ашық теңіз флотының дредноуттарына қосылды. Мақсатқа жету жолында минаға шалыққан шайқас крейсері зақымдалып, үйге қайтаруға жіберілді, ал қалған кемелер миссияны жалғастырды. Көрінудің нашар болуына байланысты шайқас крейсерлері Ярмут және Лоустофт порттарын қысқаша бомбалады. Операция тез арада тоқтатылып, британдық флоттың араласуына жол берілмеді.

Ютландия шайқасы

Адмирал Рейнхард Шеер, Жаңа теңіз флотының жаңа қолбасшысы, бірден Солтүстік теңізге тағы бір шабуыл жоспарлады, бірақ «Зейдлицке» келген зақым операцияны мамырдың соңына дейін ықпалдастырды. 31 мамырда, сағат 02:00 CET-де, Хиппердің жеңіл крейсерлері Скагерракке қарай жүзіп кетті, бір жарым сағаттан кейін Жаңа теңіз флотының қалған бөлігі олардың соңынан ерді. «Поммерн» Германияның сапының соңында орналасқан II жеңіл эскадрильяға бекітілді, оған KAdm de басшылық етті. «Солтүстікке шабуыл» кезінде Шеер флотқа британдық V жеңіл эскадрильясын жоғары жылдамдықпен қууға бұйрық берді. «Deutschland» класындағы кемелер жылдамдығымен дредноуттармен бірге жүре алмады және тез арада артта қалды. 19:30-ға қарай Ұлы флот оқиға орнына жетіп, Шеерді маңызды сандық артықшылықпен қарсы алды. «Deutschland» класындағы баяу кемелердің болуы неміс флотының қимылына елеулі кедергі келтірді; егер Шеер Германияға бірден бұрылуға бұйрық берсе, ол қашу үшін баяу кемелерді құрбан етуіне тура келер еді. Шеер флоттың бағытын Gefechtskehrtwendung (ұрыс кезіндегі 180 градус бұрылыс) арқылы кері бұруға шешім қабылдады, бұл маневр неміс сапындағы әрбір бөлімнің бір мезгілде 180 градусқа бұрылуын талап етті. Артта қалғандықтан, II жеңіл эскадрильясының кемелері бұрылыстан кейін жаңа бағытқа сәйкес келе алмады, сондықтан «Поммерн» және эскадрильяның қалған бес кемесі неміс сапының ажыратылған жағында қалды. Мауве кемелерін III жеңіл эскадрильясының дредноуттарының артына, саптың соңына жылжытуды қарастырды, бірақ Хиппердің жеңіл крейсерлерінің маневрлеуіне бұл қиындық тудыратынын түсініп, одан бас тартты. Оның орнына, ол кемелерін саптың басына орналастыруға тырысты. Соғыстың бірінші күнінің кешкісін I скаут тобының қиын жағдайдағы жеңіл крейсерлерін британдық қарсыластары қуды. «Поммерн» және басқа «бес минуттік кемелер» қарсыластың жеңіл крейсерлік эскадрильяларының арасына кіріп, оларға көмектесу үшін келді. «Поммерн» қараңғыда нысананы анықтай алмады, бірақ бірнеше әпке кемелері анықтай алды, бірақ олардың атысы тиімсіз болды. Британдық жеңіл крейсерлер неміс кемелеріне бірнеше рет соқты, соның ішінде «Поммернге» , оны саптан шығаруға мәжбүр етті. Мауве британдықтардан қашып құтылу үшін оңтүстікке 8 градус бұрылыс жасады, бірақ олар олардың соңынан ермеді. 1 маусым күні таңғы сағат 03:10-да «Поммерн» британдық эсминецтен торпедалық шабуылға ұшырады. Кем дегенде бір торпеда, мүмкін екіншісі де, кемеге тиіп, 17 см оқ-дәрі қоймаларының бірін жарылды. Құдіретті жарылыс кемені екіге бөлді. Кеменің корпусы аударылып, кем дегенде 20 минут бойы жел үстінде қалды, оның винттері ауаға көтерілді. , «Поммерннің» тікелей артындағы кеме, апаттан сақтану үшін саптан шығуға мәжбүр болды. Кеме батып кеткенде, «Поммерннің» 839 офицер мен сарбаздан тұратын бүкіл экипажы қаза тапты. Ол Ютланд шайқасындағы екі флоттың қайсысы болмасын, батып кеткен жалғыз соғыс кемесі болды; оның жоғалуы және аман қалған пре-дредноуттардың осалдығы Шеерді 1916 жылдың 18-19 тамызындағы шабуыл кезінде оларды қалдыруға мәжбүр етті. Кеменің 1914 жылдың шілдесінде соғыс басталғанда алынып тасталған мұрындық әшекейі Лабое теңіз ескерткішінде сақталады.