Жалпы атадан қалған белгілер және филогенетикалық талдау

Кіріспе

Жалпы ата-бабадан мұрагерлік алған белгі

Филогенетикада, шежіренің немесе таксонның бастапқы (немесе ата-бабалық) сипаты, қасиеті немесе ерекшелігі – бұл белгілі бір кладтың (немесе клад тобының) ортақ ата-бабасынан мұрагерлік алған және содан бері аз өзгерген нәрсе. Керісінше, клад тобының ішінде пайда болатын (яғни, кладтың кез келген кіші тобында кездесетін, бірақ барлығында емес) қасиет озық немесе туынды деп аталады. Клад – ортақ ата-бабадан және оның барлық тікелей ұрпақтарынан тұратын организмдер тобы. Бастапқы қасиет – ортақ ата-бабадағы осы қасиеттің бастапқы күйі; ал озық – бастапқы күйден ерекшеленетін айқын өзгеріс. Биологиядағы бұл терминдер аталған қасиеттің күрделілігі, артықшылығы, құндылығы немесе бейімделу қабілеті туралы ешқандай баға бермейді. "Примитивті" биологияда тек қана бұл қасиет клад тобының ортақ ата-бабасында бірінші болып пайда болғанын және кладтың кейінгі мүшелеріне көбінесе өзгеріссіз берілгенін білдіреді. "Озық" – қасиет кладтың кейінгі кіші тобында дамығанын білдіреді. Филогенетика эволюциялық қатынастар мен туыстықты анықтау үшін, соңында эволюциялық шежірелерді дәл бейнелеу үшін қолданылады. Тірі түрлердің эволюциялық туыстығы ортақ ата-бабадан таралу арқылы байланысты болуы мүмкін. Осы эволюциялық шежірелер филогенетикалық ағаш немесе кладограмма арқылы бейнеленеді, онда түрлер арасындағы туыстық деңгейі айқын көрсетіледі. Осы ағаш арқылы организмдерді ортақ ата-бабадан және бастапқы қасиеттерден, ортақ туынды қасиеттері бар организмдердің кладтарына дейін айырмашылықтары бойынша жіктеуге болады. Сонымен қатар, кладограммалар зерттеушілерге түрлердің бастапқы қасиеттен туынды қасиеттерге ауысқан кезде уақыт өте келе болатын өзгерістер мен эволюциялық өзгерістерді қарауға мүмкіндік береді. Кладограммалар ғалымдар үшін маңызды, өйткені олар организмдердің шығу тегі мен болашағын жіктеуге және гипотезалар жасауға мүмкіндік береді. Кладограммалар ғалымдарға примитивті қасиеттен туындыға дейінгі шежіре туралы эволюциялық сценарийлерді ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл қасиет қалай пайда болғанын түсіну арқылы ғалымдар белгілі бір организмнің қандай ортада болғанын және бұл қасиеттің эволюциялық бейімделуіне қалай әсер еткенін болжауға болады. Бұл екі жағдайды сипаттау үшін басқа, техникалық терминдер де жиі қолданылады, мысалы, "плезиоморфты" және "синапоморфты"; төмендегі кестеге қараңыз.

In phylogenetics, a primitive (or ancestral) character, trait, or feature of a lineage or taxon is one that is inherited from the common ancestor of a clade (or clade group) and has undergone little change since. Conversely, a trait that appears within the clade group (that is, is present in any subgroup within the clade but not all) is called advanced or derived. A clade is a group of organisms that consists of a common ancestor and all its lineal descendants. A primitive trait is the original condition of that trait in the common ancestor; advanced indicates a notable change from the original condition. These terms in biology contain no judgement about the sophistication, superiority, value or adaptiveness of the named trait. "Primitive" in biology means only that the character appeared first in the common ancestor of a clade group and has been passed on largely intact to more recent members of the clade. "Advanced" means the character has evolved within a later subgroup of the clade. Phylogenetics is utilized to determine evolutionary relationships and relatedness, to ultimately depict accurate evolutionary lineages. Evolutionary relatedness between living species can be connected by descent from common ancestry. These evolutionary lineages can thereby be portrayed through a phylogenetic tree, or cladogram, where varying relatedness amongst species is evidently depicted. Through this tree, organisms can be categorized by divergence from the common ancestor, and primitive characters, to clades of organisms with shared derived character states. Furthermore, cladograms allow researchers to view the changes and evolutionary alterations occurring in a species over time as they move from primitive characters to varying derived character states. Cladograms are important for scientists as they allow them to classify and hypothesize the origin and future of organisms. Cladograms allow scientists to propose their evolutionary scenarios about the lineage from a primitive trait to a derived one. By understanding how the trait came to be, scientists can hypothesize the environment that specific organism was in and how that affected the evolutionary adaptations of the trait that came to be. Other, more technical, terms for these two conditions—for example, "plesiomorphic" and "synapomorphic"—are frequently encountered; see the table below.

Мәтіннің бастапқы сипаты контекстке байланысты анықталады

"Алғашқы" және "жетілген" – салыстырмалы ұғымдар. Белгілі бір қасиетті алғашқы деп атау, оны қандай тұрғыдан қарастыратынымызға байланысты. Кез келген қасиет контекстке қарай алғашқы (көне) және жетілген (туынды) болуы мүмкін.

Мысалдар

Омыртқалылар кладында аяқтар – бұл клада пайда болатын белгі болғандықтан, дамыған қасиет болып саналады. Дегенмен, төрт аяқтылар кладында аяқтар ортақ атадан мұраға қалғандықтан, бастапқы қасиеттерге жатады. «Бастапқы» және «дамыған» сияқты терминдер түрлерге немесе организмдерге қатысты дұрыс қолданылмайды, себебі кез келген түр немесе организм – бастапқы және туынды белгілердің жиынтығы. «Бастапқы» және «дамыған» сөздерін қолдану «сатылық ойлауға» (латын тіліндегі scala naturae – «табиғат сатысы» терминімен салыстырыңыз) алып келуі мүмкін, яғни барлық түрлер жоғарылыққа ұмтылып дамиды деген түсінікке. Осы ойлау қағидасы қолданылғанда, адамдар әдетте өте жақсы деп есептеледі, ал қалған организмдер олардан нашар болып саналады. Бұл бір түрдің екінші түрдің ата-тегі екендігі туралы жаңылыс пікірге әкелуі мүмкін, ал шындығында екі түр де қазіргі уақытта бар. Түрлер үнемі эволюцияланып отырады, сондықтан бақа адамнан биологиялық жағынан бастапқы емес, өйткені олардың әрқайсысы ортақ атадан бөлінгеннен бері үздіксіз эволюцияланып келеді.