Кіріспе

Батыс Африкада кең таралған, дененің жоғарғы жартысын жабатын түрлі-түсті ерлер киімі, кейде "дашики" немесе "Дишке" деп аталатын жеңіл киім. Дашики – дененің жоғарғы жартысын жабатын түрлі-түсті киім, көбінесе Батыс Африкада киіледі. Оның ресми және бейресми түрлері бар, қарапайым жабын киімнен бастап толықтай тігілген костюмдерге дейін өзгереді. Көбінесе V пішіндес мойын жағасы, мойын және жеңдері тігілген және кестеленген кең пішінді пуловер түрінде болады. Оны көбінесе шеті жоқ куфи бас киімімен (Африкадағы және африкалық диаспорадағы ислам қауымдарында киіледі) және шалбармен бірге киеді. Африкалық диаспора, әсіресе африкалық американдықтар бұл киімді кеңінен таныстырды және өздеріне тән етті. Қазіргі таңда танымал дашики дизайны голландиялық дизайнер Тун ван де Маннакердің Нидерландтағы Vlisco компаниясы үшін жасаған "Анжелина принті" балауыз үлгісінен туындады, оның дизайны "Африкадан шабыт алған". "Анжелина" үлгісі эфиопиялық әйелдер киетін жібекке кестеленген киімдерден шабыттандырылған. "Анжелина" принтінің танымалдылығы Гананың "Анжелина" хит әнімен бірге өсті, осы атпен Батыс Африка нарығында балауыз үлгісі таныла бастады. Конгода оны "Я Мамадо!" деп, ал кейін "Мириам Макеба" деп атады – біріншісі бұл үлгіні танымал етуге көмектескен жергілікті топтың хит әнінің мәтіні, ал екіншісі балауыз үлгілерін жиі киетін Оңтүстік Африканың әйгілі әншісі. Йоруба тіліндегі "дан кики" деген хауса сөзінен алынған, мағынасы "күлте" немесе "ішкі киім" (сыртқы киімге, babban riga-ға қарағанда).

Нұсқалар

Дашикидің бейресми нұсқасы – дәстүрлі өрнек немесе кестеленген дашики. Үш ресми нұсқасы бар. Бірінші түрі – дашики, сокото (белдік шалбар) және оған үйлесетін куфи. Бұл стиль дашики костюмі немесе дашики шалбар жиынтығы деп аталады және оны көптеген күйеу жігіттер тойларда киеді. Екінші нұсқа – тобыққа дейін жететін жейде, үйлесетін куфи және сокотодан тұрады, бұл сенегалдық кафтан деп аталады. Үшінші түрі – дашики мен оған үйлесетін шалбар. Бұлардың үстінен кең көйлек жабылады. Бұл түр үлкен бубу немесе агбада деп аталады. Киім дүкендерінде дашики костюмдерінің әртүрлі стилі бар. Жиынтықтағы жейде түрі атауын анықтайды. Дәстүрлі дашики костюміне жамбасқа дейін жететін жейде кіреді. Ұзын жеңді, дәстүрлі стильді таза ұстанушылар бағалайды. Ұзын дашики костюміне тізеге дейін немесе одан ұзын жейде кіреді. Дегенмен, егер жейде тобыққа дейін жетсе, онда ол сенегалдық кафтан болып саналады. Соңында, кружеволы дашики костюміне кружеводан жасалған жейде кіреді. Дашики мен кафтанның әйелдерге арналған гибриді – батыс юбкасы бар дәстүрлі еркек дашики.

Той түстері

Кейбір Батыс Африка үйлену тойларында сұр түс дәстүрлі болып саналады. Кейбір күйеу жігіттер той кезінде ақ дашики костюмдерін киеді. Кейбір жұбайлар дәстүрлі емес түстерді таңдайды. Күлгін және көк – ең көп таралған дәстүрлі емес түстер. Күлгін және лаванды түстер – Африка патшалығының символы. Көк түс – махаббат, бейбітшілік және үйлесімнің түсі.

Жерлеу түстері

Қара және қызыл – қайғыға келудің дәстүрлі түстері.

АҚШ-та

Дашики Америкада Азаматтық құқықтар және Қара күш қозғалысы кезінде өз нарығын тапты. «Дашики» термині алғаш рет 1967 жылдан бастап баспа беттерінде кездесе бастады. 1967 жылғы 22 шілдеде «Амстердам Ньюс» газетінде Джордж Барнер 1967 жылғы Ньюарк көтерілісі туралы жазған мақаласында «даншики» деп аталатын жаңа африкалық киім туралы айтады. 1968 жылғы 7 шілдеде «Нью-Йорк Таймс» журналында Фейт Берридің мақаласында да бұл киім туралы ақпарат бар. «Дашики» сөзі ресми түрде 1970/72 жылдарғы Webster's New World Dictionary сөздігінің 1-ші колледж басылымында пайда болды. Сөздікте 1967 жылы бұл сөзді алғаш жазған Дж. Беннингтің есімі көрсетілген. Дж. Беннинг, М. Кларк, Х. Дэвис және В. Смит Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі «Гарлемнің жаңа буыны» атты ұйымды құрды, ол АҚШ-тағы бұл киімнің алғашқы өндірушісі болды. «Дашики» киімі «Жоғары көтеріліс» (1968), «Путни Суоп» (1969) фильмдерінде және «Соул Трен» (1971) апталық телешоуында көрсетілді. «Санфорд пен ұлы» атты телесериалдың «Ламонт Африкаға барады» деген эпизодында Санфордтың ұлы Ламонт африкалық тамырларына оралуға тырысып, дашики киіп жүреді. Джим Браун, Уилт Чемберлен, Сэмми Дэвис-младший және Билл Рассел – телешоуларда дашики киген танымал афроамерикалық спортшылар мен әртістердің қатарында болды. Хиппилер де өз идеалдарын білдіру үшін дашикиді киімдеріне қосты. Колумбия округінің бұрынғы мэрі және кеңес мүшесі Марион Барри сайлау кампаниясы кезінде дашики кигенімен әйгілі болды. Дашикині көптеген музыканттар, рэперлер мен әншілер, көбінесе афроамерикалықтар, соның ішінде Бейонсе, Рианна, Крис Браун, Wiz Khalifa, ScHoolboy Q, Q-Tip және тағы да басқалар киеді. «Қара пантералар» партиясының өкілі Фред Хэмптон 1969 жылғы сөйлеген сөзінде қара бизнесмендердің дашики кигенін айтты: «[А]дамдарды пайдаланып, олардан пайда табу үшін қоғамға келген кез келген адам капиталист деп есептелуі керек. Бізге олардың қанша бағдарламасы бар екені, қаншалықты әсем дашики кигені маңызды емес. Себебі саяси билік дашикинің жеңінен емес, мылтықтан келеді». 2023 жылдың ақпанында жаңадан сайланған заң шығарушы Джастин Джей Пирсон Теннесси штатының өкілдер палатасына дашики киіп келді, бұл консервативті заң шығарушылардың наразылығын тудырды. Теннесси штатының республикалық партиясы Пирсонның «басқа мансаптық мүмкіндіктерді қарастыруы керек» деп твиттерде жазды және Пирсонның киім таңдауына расистік жауап ретінде сынға ұшыраған әрекеттерді қолдау үшін палатаның киім ережелерінің жоқ екенін мәлімдеді.