Кіріспе

Мұсылман әйелдерінің кейбіреулері киетін киім

Жаулықтың қабауын және үстін жабатын, Персия шығанағы елдерінде қолданылатын маска

Бурқа немесе бурка (‎/bɜːrkə/; برقع) – кейбір мұсылман әйелдері киетін, дене мен бетті толық жабатын қапталғы сыртқы киім. Ауғанстан мен Пәкістанда шадар (‎/tʃædəriː/; ) немесе чадар (Dari, Urdu: چادر) деп, ал Орта Азияда паранджа (‎/pærən,dʒɑː/; паранджа́) деп аталады. Араб тіліндегі бұрқаның түрін бошия деп атайды және әдетте ол қара түсті болады. Бурка термині кейде ниқабпен шатастырылады, бірақ дәлірек айтқанда, ниқаб – көздері ашық қалған бет жамылғысы, ал бурка бас үстінен жерге дейін бүкіл денеді, тек алдына қарауға мүмкіндік беретін торлы экранмен жабады. Бурка мен басқа да бет жамылғыларын кию исламнан бұрынғы дәуірден бері белгілі. Көптеген ислам ғалымдары бұрын да, қазір де бет жабуды діни талап деп санамайды. Ислам құқығындағы (фикһ) аз ғалымдар мұсылман әйелдері үшін туыс емес (яғни махрам емес) еркектердің алдында болуын міндет деп есептейді. Бұл – еркектердің әйелдерге ұятты көзбен қарауына жол бермеу үшін. Сонымен қатар, бұл еркектерді көздерін жабуға міндеттемейді, олар көздерін төмендетуі керек. Әйелдер түрлі себептермен, соның ішінде мәжбүрлеу арқылы, мысалы, Талибанның Ауғанстандағы алғашқы билігі кезінде болғандай, бурка киюі мүмкін. Буркаға толық немесе ішінара тыйым салған мұсылман көпшілігіндегі және мұсылман емес елдер: Австрия, Франция, Бельгия, Дания, Болгария, Нидерланды (мемлекеттік мектептерде, ауруханаларда және қоғамдық көлікте), Германия (кейбір штаттарда ішінара тыйым), Италия (кейбір жерлерде), Испания (Каталонияның кейбір аймақтарында), Ресей (Ставрополь өлкесінде), Люксембург, Швейцария, Норвегия (балабақшаларда, мемлекеттік мектептерде және университеттерде), Канада (Квебек провинциясындағы мемлекеттік жұмыс орындарында), Габон, Чад, Сенегал, Конго Республикасы, Камерун (кейбір аймақтарында), Нигер (кейбір аймақтарында), Шри-Ланка, Тәжікстан, Әзірбайжан (мемлекеттік мектептерде), Түркия (сот, әскери және полиция салаларында), Косово (мемлекеттік мектептерде), Босния және Герцеговина (соттар мен басқа да құқықтық институттарда), Марокко (өндіріс, сату және таңдауды тыйым салу), Тунис (мемлекеттік мекемелерде), Египет (университеттерде), Алжир (мемлекеттік жұмыс орындарында) және Қытай (Синьцзян аймағында).

Исламға дейінгі кезде бет жамылғысын кию

Бетті бүркеу бастапқыда Византия империясының белгілі бір топтары арасында әйелдер киімінің бір бөлігі болды және Таяу Шығысты арабтар басып алған кезде мұсылман мәдениетіне енгізілді. Дегенмен, Исламнан бұрынғы Византия өнерінде әйелдер көбінесе бас киімі немесе жабылған шашы бар күйде бейнеленсе де, беті бүркелген әйелдер суреттелмейді. Сонымен қатар, грек географы Страбон, біздің заманымыздың I ғасырында жазғанда, кейбір медиялық әйелдердің беттерін жапқанын айтады; ал үшінші ғасырдың басындағы христиан жазушысы Тертуллиан өзінің «Қыздарды бүркеу» атты еңбегінде «Арабиядан» шыққан кейбір «мәжүси» әйелдердің басын ғана емес, бүкіл бетін жабатын жамылғы кигенін нақты көрсетеді. Александриялық Климент замандас әйелдердің бетін жабуын мақтайды. Сонымен қатар, Жаратылыс кітабының 38:14 және 24:65 аяттарында Тамар және Ребекка, тиісінше Иуда мен Авраамның келіндері беттерін жабуға қатысты екі дерек келтірілген. Бұл бастапқы көздер Мысыр, Арабия, ежелгі Израиль және Парсыдағы кейбір әйелдердің исламнан бұрын беттерін жапқанын көрсетеді. Тамар туралы айтқанда, Киелі кітапта: «Яһуда оны көргенде, бетін жапқандықтан, ол оны әйелзаты емес деп ойлады», – делінген. Бұл бетті бүркеудің, әсіресе, сексуалдық тартымдылықты жасырмау үшін, дәстүрлі, тіпті қасиетті мағынасы бар екенін көрсетеді. Копт православиелік әйелдер тарихи түрде қара түсті толық киім киіп, қоғамда киюге арналған жамылғысы бар христиан бас киімін тағуға дағдыланған.

Исламдағы бет жамылғысы

Заң талаптарына және белгілі бір аймақтарда кең таралғандығына қарамастан, көптеген ислам ғалымдары мен қазіргі заманғы ислам құқықтанушылары исламның әйелдерге беттерін жабуды міндеттемейтініне келісім білдірген.

Жазбалар

Құран ерлерге де, әйелдерге де ұстамдылықпен мінез-құлық танытуды бұйырса да, әйелдердің қалай киінуі керектігі туралы нақты талаптар жоқ. Дегенмен, кейбір Құран аяттары бет жабу туралы түсіндірулерде қолданылған. 24:31 аятта еркектерге көздерін төмен түсіріп, ұялтастығын сақтауға бұйрық берілгеннен кейін, әйелдерге де солай етуді бұйырады, оған қоса егжей-тегжейлі түсіндірме беріледі:

Аятта басқа да еркектердің тізімі, олардың арасындағы ерекшеліктер көрсетіледі. Құранның классикалық түсіндірушілері "көрінетін нәрседен басқа" деген сөз тіркесін түсіндіруде келіспеді. Бір топ ғалымдар бұл сөздер бет пен қолдарға қатысты екенін, демек, оларды жабу міндетті емес деп санайды, ал екіншілері оған қарсы пікір білдірді. Бұл аяттарда аталған киімдер – химар мен жилбабтың мәні туралы дәстүрлі және заманауи ғалымдар арасында пікірталас болып келді. Сол кезде қалыптасқан басым пікір, Малики және Ханафи дін ғалымдары арасында кең таралған, әйелдердің жұрт алдында беттерін жабу міндетті емес екенін көрсетеді. Ал орта ғасырлық Ханбали және Шафии дін ғалымдары әйелдің бетін аураға жатқызып, көздерінен басқасын жабу керектігіне келісті.

Салафилердің көзқарасы

Салафи көзқарасына сәйкес, әйелдің жұрт алдында немесе махрам емес ер адамдардың қасында бүкіл денесін жабуы міндетті (фард). Кейбір түсіндірмелерде соқырлардың алдында жамылу міндетті емес делінеді. Салафи ғалымы Мұхаммед Насируддин әл-Альбани Мәдина Ислам университетінде оқытушы болып жұмыс істеген кезінде, мұсылман әйелдеріне бетін жабу міндетті емес деген пікірін жазып, оны түсіндіретін кітап жазды. Сауд Арабиясының діни басшылығындағы оның қарсыластары университетпен жасалған келісімшартының жаңаруын тоқтатты.

Кию себептері

Бурка киюдің себептері әртүрлі. Әйел оны діншілдігін, қарапайымдылығын, батыс мәдениетін қабылдамауын, саяси және мәдени көзқарастарын білдіру үшін таңдауы мүмкін. Сонымен қатар, әйел заңмен немесе қауіпсіздік үшін, мысалы, Талибанның алғашқы билігі тұсында Ауғанстанда болғандай, бұрқа киюге мәжбүр болуы да мүмкін.

Камерун

2015 жылдың шілдесінде Камерунның Солтүстік аймағы исламдық бет жабу киімдерін, оның ішінде парәнжаны тыйым салды. Бұл тыйымға себеп – исламдық киім киген екі әйел-қарақшының Фотоколда өзін-өзі жарғанда 13 адамның қаза болуы болды. Қазіргі таңда бұл тыйым елдің он аймағының бесеуінде күшінде.

Конго Республикасы

2015 жылдың мамыр айында Конго Республикасы ислами экстремизмге қарсы күресу мақсатында бетін жабатын киімдерді тыйым салды. Бұл шешімді елдің Ислам Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Эль-Хаджи Джибрил Бопака хабарлады.

Габон

2015 жылы Габон қоғамдық орындарда және жұмыс орындарында ислами экстремизмге қарсы күресу мақсатында бетпердені толығымен тыйым салды.

Марокко

2017 жылдың 9 қаңтарында үкімет бизнеске хаттар жіберіп, бурка сатуға, өндіруге және импорттауға тыйым салынғанын мәлімдеді. Хаттарда кәсіпорындар 48 сағат ішінде қолдағы бар буркаларын сатуын немесе жоюын күтілетіні айтылған.

Ауғанстан

Толық ауған шадариі киген адамның бетін толығымен жабады, бірақ көз айналасындағы кішкентай бөлігі жасыратын тор немесе қоршаумен жабылады. Олар көбінесе Кабул аймағында ашық көк, солтүстікте Мазари-Шарифте ақ, ал оңтүстікте Қандаһарда қоңыр және жасыл түсті болады. Талибан Ауғанстанда билікке келгенге дейін шадари қалаларда, әсіресе Кабулда, сирек киіліп жүрген. Талибан билікте болған кезде, олар қоғамда шадари киюді міндетті етті. Ауғанстанның қалған бөлігінде шадариді қолдану әртүрлі, және Кабулда оның бірте-бірте азайып бара жатқаны байқалды, бұл қала 2021 жылдың 15 тамызында Талибанның бақылауына өткенге дейін жалғасты. Халид Ханафидің сөзіне сәйкес, осы аймақтардағы саяси тұрақсыздық салдарынан, шадари кигісі келмейтін әйелдер де жеке қауіпсіздігі үшін оны киюге мәжбүр.

Үндістан

Үндістандағы мұсылман халқының арасында (2011 жылғы халық санағы бойынша шамамен 14,2%), бұрқа (, ) бұрын көптеген аймақтарда, мысалы, Ескі Делиде кең таралған. Низамуддин Бастиде әйелдің бұрқа кию міндеті оның жасына байланысты екенін жергілікті дереккөз хабарлады: жас, үйленбеген немесе жас, үйленген әйелдер, некелерінің алғашқы жылдарында бұрқа киюге міндетті.

Израиль

Израильдегі хареди (ультра-ортодоксалды) яһуди әйелдер тобы, соғымдылықтың символы ретінде бурка киюді бастады. Брурия Керен, еврей діни кітаптарын қатаң түсіндіріп, әйелдерге үйреткен израильдік діни лидер, оны қабылдағаннан кейін шамамен 600 яһуди әйелі осы жамылғыны кие бастады. Керен "ерлерді өздерінен сақтау үшін" бурка киюді қабылдағанын мәлімдеді. "Ер адам әйелдің дене мүшелерін көрсе, жыныстық қызығушылық оянады, бұл оны күнә жасауға итермелеуі мүмкін. Тіпті ол физикалық түрде күнә жасаса да, оның таза емес ойларының өзі де күнә". Алайда, раввинат өкілі: "Артық қимыл жасау арқылы, сіз күтілген нәтижеге қарсы әрекет ету қаупі бар, бұл жыныстық мәселелерде ауыр құқық бұзушылықтарға әкелуі мүмкін" деді және бурка киюді жыныстық фетиш деп жариялап, тым азаяқ кигендей әдепсіздік деп үкім шығарды. The Jerusalem Post газетінің хабарлауынша, 2010 жылы Кнессет депутаты "әйелдерге толық дене және бетін жабуға тыйым салу туралы" заң жобасын ұсынуды көздеген. Бұл заң мұсылмандар мен яһудилерді ажыратпайды.

Шри-Ланка

2019 жылдың сәуір айында Шри-Ланкада 2019 жылғы Пасха жексенбісіндегі джихадистер жасаған шабуылдардан кейін бетін жабатын киімдерге тыйым салынды.

Сирия

Сирия – баасшыл мемлекет және хиджаб киюге қарсылық көрсетеді. Сирияның жоғары білім министрі Ғият Баракат университеттерде студенттерге, оқытушыларға немесе қызметкерлерге бетін жабуға тыйым салынатынын хабарлады, бұл жамылғылар елдің «тұрақты және академиялық қағидаларына» қайшы екенін айтты.

Тажикстан

2017 жылы Тәжікстан үкіметі халықтан «дәстүрлі ұлттық киім мен мәдениетті сақтауды» талап ететін заң қабылдады, бұл әйелдердің ислами киім киюіне тыйым салу әрекеті ретінде кеңінен қарастырылды, әсіресе, иегінің астына оралған бас киім стилі, дәстүрлі тәжік бас киімінен (артына байланатын) өзгешелігі.

Австрия

2017 жылы Австрия парламенті қоғамдық орындарда бетін жабатын киімдерге заңдық тыйым салды, соның ішінде исламдық бетін жабатын киімдер де осыған кірді. Үкімет Австрия құндылықтарын қабылдау мен құрметтеу – Австрия халқы мен иммигранттардың бейбіт бірлесіп өмір сүруі үшін өте маңызды екенін мәлімдеді. Тыйым 2017 жылдың 1 қазанында күшіне енді және 150 евро айыппұл көзделді. Австрияда бұрқа киетін 150 әйел бар деген хабар тарады.

Бельгия

2010 жылдың 29 сәуірінде Бельгия парламентінің төменгі палатасы саябақтар мен көшелер сияқты орталарда киген адамның бетін жабатын киімге тыйым салатын заң қабылдады. Ұсыныс дауыс біріге қарсылықсыз қабылданды және кейіннен Сенатта да мақұлданды. BBC News болжамы бойынша, Бельгиядағы жарты миллионға жуық мұсылман халқының арасында осындай киімді киетін шамамен 30 әйел ғана бар. Тыйым 2011 жылдың шілдесінде Бельгияда күшіне енді. 2017 жылдың 11 шілдесінде Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот (АҚЕҚ) екі мұсылман әйелдің құқықтары бұзылғаны туралы шағымдарынан кейін бұл тыйымды қолдады.

Болгария

Болгария Парламенті 2016 жылдың 30 қыркүйегінен бастап, денсаулық сақтау немесе кәсіби қажеттіліктерден басқа, мемлекеттік органдар, білім беру және мәдени орындар, сондай-ақ халық демалатын орындар сияқты қоғамдық жерлерде "бетті жартылай немесе толығымен жабатын" киім киюге тыйым салды. Заңды бұзғандар 1500 левке (860 АҚШ доллары) дейін айып төлейді. Болгарияның 7,1 миллион халқының 15 пайызы мұсылман қауымын құрайды.

Дания

Данияда бурканы көбінесе "әйелдерді қанаушы" және даниялық құндылықтарға қарсы деп сипаттайды. 2017 жылдың күзінде Дания үкіметі "бетті мұндай етіп жабатын киім-кешек, оның нәтижесінде тану қиын болады" деген киім киюге тыйым салатын заңды қабылдауға келісті. 2018 жылдың 31 мамырында ниқаб пен бурқаға толық тыйым салынды. Тыйым 2018 жылдың 1 тамызынан күшіне енді және 1000 DKK, сол кезде шамамен 134 евро айыппұл көзделді; қайталап жасалған құқық бұзушылықтар 10,000 DKK-ға дейін айыппұлмен жазаланады. Заң бетті жабатын барлық киім-кешекке, мысалы жалған сақалдарға немесе балаклаваларға қатысты. Тыйымды қолдаушылар бұл тыйым мұсылмандардың Дания қоғамына интеграциялануына көмектеседі деп мәлімдейді, ал Amnesty International бұл тыйым әйелдер құқықтарын бұзады деп мәлімдеді.

Франция

Францияның мемлекеттік мектептерінде 2004 жылдан бері бурка киюге рұқсат жоқ, ол кезде ол христиан кресі сияқты діни символ деп танылды және 1905 жылғы заңға сәйкес мектептерде киюге тыйым салынды. Бұл заң Франция мемлекетінің католик шіркеуінен көптеген мектептерді бақылауға алған кезінен бері қолданылып келеді. Ол жекеменшік немесе діни мектептерге қатысты емес. 2009 жылдың 22 маусымында Франция президенті Николя Саркози Францияда буркаларға "құнақжайлық танытпайтынын" айтты, сондай-ақ: "Біздің елде әйелдердің экран артында тұтқын болып, әлеуметтік өмірден оқшауланып, жеке басынан айырылуын қабылдамаймыз" деді. Француз Ұлттық Ассамблеясы оң және солшыл партиялардан 32 заң шығарушыны алты айлық фактілерді зерттеу миссиясына тағайындады. 2010 жылдың 26 қаңтарында комиссия бурка кигендерге мемлекеттік қызметтерге және қоғамдық көлікке кіруге тыйым салуды ұсынды. 2010 жылдың 13 шілдесінде Ассамблея бурка мен никабты тыйым салатын заң жобасын мақұлдады. 2010 жылдың 14 қыркүйегінде Франция Сенаты көпшілік дауыспен бурканы қоғамдық жерлерде киюге тыйым салуды бекітті, ал заң 2011 жылдың 11 сәуірінен бастап күшіне енді. Бұл шара мамыр айында парламентке жіберілгенде, "қоғамда өмір сүруді, адамның қадір-қасиетін және жыныстар арасындағы теңдікті қамтамасыз ететін ережелерге зиян келтіретін бұл практика, тіпті ерікті болса да, қоғамдық орындарда төзбеуге тиіс" делінді. Заңның ресми атауы – "Қоғамдық жерде бетін жабуға тыйым салатын заң жобасы". "Бұл исламға да, хиджабқа да қатысты емес. Шенеуніктер бетін жабатын заңның кемсітушілік емес екенін, ол тек мұсылмандарға ғана емес, барлығына қатысты екенін мәлімдеді. Олар мотоцикл шлемдері, денсаулық сақтау маскалары, фехтовальдық маскалар, шаңғы маскалары немесе карнавалдық маскалар сияқты көптеген ерекшеліктерді атады". 2014 жылы Еуропалық адам құқықтары соты француз үкіметінің заң "бірге өмір сүрудің белгілі бір идеясына" негізделген деген аргументін қабылдап, Францияның буркаға тыйым салуын қолдады. 2022 жылы Францияның жоғарғы әкімшілік соты діни себептермен қоғамдық бассейндерде "буркини" киюге рұқсат бермеу туралы шешім қабылдады, бұл үкіметтің дінге қатысты бейтараптық принципін бұзады деп санды.

Германия

2016 жылы қайта сайлануға түсуін қабылдаған сәтте Германия канцлері Ангела Меркель Германияда бурканы «заңмен рұқсат етілген жағдайларда» тыйым салуға шақырды, бұл ішкі істер министрі Томас де Майзиердің қоғамдық ғимараттарда бетін толық жабатын киімге тыйым салу туралы бұрынғы ұсынысын қолдау ретінде қабылданып, түсіндірілді. Бұл хабарлама Меркельдің мигранттар дағдарысын басқаруына байланысты наразылықты басуға және иммиграцияға қарсы AfD партиясының сайлаудағы табыстарын тежеуге бағытталған әрекет ретінде қарастырылды. 2017 жылы Германия парламенті қызмет барысында әскерилер мен мемлекеттік қызметкерлерге бетін жабатын киім киюге заңдық тыйым салды. Сондай-ақ 2017 жылы Германияның Көлік министрлігі жүк және жеңіл автокөлік жүргізушілері үшін бетін жабатын киімге заңдық тыйым салды. 2017 жылдың шілдесінде Бавария штаты университеттер мен мектептердегі мұғалімдерге, мемлекеттік қызметкерлерге және студенттерге бетін жабатын киім киюге тыйым салды. 2017 жылдың тамызында Төменгі Саксония штаты мемлекеттік мектептерде бурка мен никаб киюге тыйым салды. Бұл заңға өзгеріс енгізуге Оснабрюктегі бір мұсылман оқушысы себеп болды, ол бірнеше жыл бойы мектепке осы киіммен келіп, оны шешуден бас тартқан. Бұл заң оның оқуын аяқтағаннан кейін болашақта осындай жағдайлардың алдын алу мақсатында қабылданды. 2020 жылдың шілдесінде Баден-Вюртемберг штаты оқушыларға бетін жабатын киім киюге тыйым салды, бұл мектеп қызметкерлеріне қатысты қолданылып жүрген тыйымды кеңейту болды.

Италия

Италияда 1975 жылы қабылданған терроризмге қарсы заң бойынша, адамның бетін жабатын кез келген киім киюге тыйым салынған. Ол кезде Италияда ішкі (исламмен байланысты емес) терроризм болған. 2010 жылдың мамыр айында тунистік әйелге осы заң бұзуы үшін 500 евро айыппұл салынғаны хабарланды.

Латвия

2016 жылы шетелдік БАҚ-та Латвия парламенті бетін жабатын исламдық киімді заңмен тыйым салғаны туралы бұрыс хабар тарады. Ұзаққа созған қоғамдық талқылардан кейін Латвия үкіметі 2017 жылдың 22 тамызында заң жобасын бекітті, алайда ол парламентте заң ретінде қабылданып, күшіне енбеді.

Мальта

Мальтада исламдық киімге, мысалы, хиджап немесе бетін толық жабатын киімге (бурқа және/немесе никаб) ешқандай шектеу қойылмаған, бірақ заң бойынша бетті жабуға тыйым салынған. Дін атынан бетін жабуға ресми тыйым салу мәселесі нақты емес. Адамдардың жеке үйлерінде және мешітте өздері қалаған киім киюіне кепілдік беріледі. Елсадидің сөзіне қарағанда, мальтийліктердің мұсылман әйелдеріне қатысты көзқарасы жағымды, мәдени қақтығыстарға қарамастан, олар мұндай киімді көтере алады. Кейбір мұсылман әйелдері қоғамда бетсіз жүрудің күнә екеніне сенеді, бірақ қажет болған жағдайда оны заң бойынша шешуге міндетті.

Нидерланды

2012 жылдың 27 қаңтарында Нидерланд үкіметі бетін жабатын киімге тыйым салатын заң жобасын келісімге келдірді, бұрқа киюге қоғамдық орындарда 380 евроға дейін айыппұл салынды. Алайда, ол Парламентте қабылданбады. 2012 жылдың қазан айында бұл заңды келесі үкімет барлық қоғамдық орындардың орнына тек қоғамдық көлік, денсаулық сақтау, білім беру және мемлекеттік ғимараттарға қатысты ету үшін жеңілдетті. 2015 жылдың 22 мамырында Нидерланд үкіметі қоғамдық орындарда бұрқа киюге тыйым салатын заң жобасын келісімге келдірді. Қоғамдық орындарға қоғамдық көлік, білім беру орындары, денсаулық сақтау мекемелері және мемлекеттік ғимараттар кіретін болды. Сот залында бұрқа немесе ниқап киюге болмайды, бірақ олар қоғамдық орындарда рұқсат етілді. Полиция қызметкерлері жеке басын анықтау үшін бетін жабатын киімді шешуді сұрауға құқылы болды. Карнавал немесе басқа да мерекелер кезінде, сондай-ақ спорт немесе жұмыс талаптары бойынша бетін жабу қажет болған жағдайларда ерекшеліктер болды. Оппозициялық D66 партиясы бұрқаны алып тастауды формалдық деп бағалады, ал PVV бұл тыйымды қанағаттандырмайтындықпен сипаттады. Ішкі істер министрі Пластерк норма белгілеудің маңызды екенін мәлімдеді. 2015 жылғы мамырдағы заң жобасы да қабылданбады, бірақ 2015 жылдың қарашасында жаңа заң жобасы ұсынылды, ол ақырында заңға айналды. 2018 жылдың 26 маусымында қоғамдық көлікте, білім беру, мемлекеттік және денсаулық сақтау мекемелерінің ғимараттарында және оларға жататын аумақтарда бетін жабатын киімге (бұрқаны қоса) ішінара тыйым салынды, бірқатар ерекшеліктер сақталды. 2019 жылдың 1 тамызынан бастап Нидерландыда жалпыұлттық бұрқаға тыйым салынды. 2019 жылдың тамыз айына қарай, 200 400 нидерланд әйелі бұрқа немесе ниқап киген деп есептелді.

Норвегия

2018 жылдың маусым айында Норвегия парламенті білім беру орындарында және балалар бағдарламаларында бетті жабатын киімдерге тыйым салатын заңды қабылдады, соның ішінде исламдық бет жамылғылары да болды. Бұл тыйым оқушылар мен қызметкерлердің барлығына да қолданылады.

Швеция

2019 жылдың желтоқсан айында Скуруп муниципалитеті білім беру мекемелерінде исламдық киімдерге тыйым салды. Одан бұрын Стаффансторп муниципалитеті де ұқсас тыйымды бекіткен болатын. Бірақ 2022 жылдың желтоқсанында Жоғарғы әкімшілік соты бұл тыйымды күштен шығарды, себебі ол Сөз бостандығы туралы негізгі заңда белгіленгендей, діни бостандықтарды бұзу болып танылды. 2012 жылы Уппсала университеті жүргізген сауалнамаға сәйкес, шведтердің 85 пайызы бурканы, ал 81 пайызы ниқапты мүлдем немесе жартылай қабылдамайтындарын білдірді. Зерттеушілер бұл көрсеткіштер Швеция халқының бетін жабатын киімге қарсы тұрғанын көрсетеді деп атап өтті.

Швейцария

Тичино кантонында азаматтардың референдум өткізу туралы бастамасы бойынша буркаға тыйым салынды. 65 пайыз дауыспен тыйымды қолдағаннан кейін, бұл тыйым конституциялық деп танылды және 2016 жылдың шілдесінен күшіне енді. Заңды бұзғандарға 10 000 швейцариялық франкқа дейін айыппұл салынады. 2018 жылдың қыркүйек айында Сент-Галлен кантонында бетін жабатын киімдерге тыйым салу 67 пайыз дауыспен мақұлданды. Швейцариядағы ең ірі ислам ұйымы – Ислам орталық кеңесі, мұсылман әйелдерінің беттерін жабуын жалғастыруды ұсынды. 2021 жылғы 7 наурызда бетін жабуға қатысты өткен федералдық дауыс беруде швейцариялықтар тыйым салуға дауыс берді. Референдумға ұсынылған мәселе Швейцариялық халық партиясымен байланысты оңшыл саяси топтың бастамасымен көтерілді. Швейцарияда бурка немесе никаб киетін әйелдердің саны өте аз болғанымен, бұл ұсыныс осы киімдерді қоғамдық орындарда тыйым салу мақсатында жасалды. Дауыс беруге халықтың 51,4 пайызы қатысты, олардың 51,2 пайызы бастаманы қолдады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бет жамылғылары бойынша пікірталас туды. 2006 жылы Блэкберн округінің бұрынғы Лейбористік партиясының депутаты Джек Стро, сайлау округінен келген мұсылман әйелдерінен тікелей кездесулер кезінде беттерін жабатын кез келген жамылғыны шешуді сұрағаннан кейін дау туды. Ол БАҚ-қа әйел қызметкердің кездесу барысында бөлмеде қалатынын түсіндіргенімен, реакция әртүрлі болды: кейбір мұсылман топтары оның алаңдаушылығын түсіндірді, ал басқалары оның талабын жасайкөздік деп санады. 2011 жылы өткізілген сауалнама көрсеткендей, британдықтардың 66 пайызы барлық қоғамдық орындарда бурқаға тыйым салуды қолдады. Дегенмен, консервативтік үкімет бурқаға тыйым салу мүмкіндігін қарастырмады, ал 2018 жылы Тереза Мэй «біз қоғамдық жерлерде бет жабуға тыйым салуды қолдамаймыз» деді.

Австралия

2010 жылы Австралияның либералды сенаторы Кори Бернарди бұрқаны «австралиялық емес» деп атап, Австралияда тыйым салуды талап етті. Бұл тыйым салынбады, бірақ бұрқа туралы пікірталастар жалғасуда. 2011 жылы Сидней тұрғыны Карнита Мэтьюс полиция қызметкерінің оның ниқабын күшпен көтеруге тырысқаны туралы айыптап, мәлімдеме жасағаны үшін алты айға бас бостандығынан айырылды. Полиция қызметкері оны кездейсоқ спирттік тексеруге тоқтатып, жүргізуші куәлігін бұзғаны үшін айыппұл салды. Содан кейін Мэтьюс ниқап киіп, полиция бөліміне қол қойылған шағымын тапсырды. 2011 жылдың маусым айында судья Клайв Джеффрис оның жүргізуші куәлігіндегі және шағымдағы қолтаңбалардың өзгешелігіне сілтеме жасап, сот шешімін жойды. Ол содан кейін сот шығындарын өтеуді сұрады. 2011 жылдың 4 шілдесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс полицияға жеке куәлігін сұрағанда бұрқаны (және мотоцикл шлемі сияқты бас киімдерді) шешуді талап етуге рұқсат беретін заңды қабылдаған Австралияның алғашқы штаты болды. 2014 жылдың қазан айында Канберрадағы Парламент үйіндегі Палата спикері мен Сенат президенті бетін жабатын әйелдерге қоғамдық галереяның, әдетте мектеп оқушыларына арналған, бөлек шыны бөлмелерінде отыру керектігін бұйырды. Бұл саяси белсенділер тобының жоспарланған шарасына жауап ретінде жасалды. Премьер-министр Тони Эбботт бұл шектеуге қарсы екенін мәлімдеді. Кейіннен бұл шешім қайта қарастырылды. 2017 жылдың тамызында сенатор Паулин Хансон бұл киімді тыйым салуды талап етіп, Сенатқа бұрқа киіп келді. Осы оқиғадан кейін ReachTEL 2832 австралиялықтан сауалнама алып, олардың 56,3%-ы бұрқаны қоғамдық орындарда киюге тыйым салуды қолдайтынын анықтады.

Квебек

2019 жылдың 16 маусымында 21-заң қабылданды, ол биліктегі адамдар – яғни мұғалімдер, полиция қызметкерлері, судьялар және адвокаттар сияқтылардың мемлекеттік сектордағы барлық діни нышандарды тағуын тыйым салды. Сондай-ақ, мемлекеттік қызметтерді алу кезінде бетін жабатын киім (ниқаб, бурка) киюге де тыйым салынды. Бұл заң әзірге соттармен қолдау тауып келеді, себебі «қарамастан ереже» қолданылды.