Кіріспе

Мәриямға арналған құлшылық атауы – "Білім ордасы" немесе "Даналық тақтысы" (латынша: sedes sapientiae) – Рим католик дәстүрінде Мәриямға арналған көптеген құлшылық атауларының бірі. "Білім ордасы" иконалары мен мүсіндерінде Мәриям таққа отырған күйде, Мәсіх Баласы тізесінде бейнеленеді. Мәриямның нәресте Исамен құшақтасқан, отбасылық және жақын суреттері үшін "Мадонна мен Бала" деген мақалаға қараңыз. Рим-католик шіркеуі 8 маусымда Мәриямды, Даналық ордасы ретінде құрметтеп, мереке тойлайды. Бұл атау және оған байланысты бейнелер кейде протестант дәстүрінде де кездеседі; мысалы, Оксфордтағы Мертон колледжі 2014 жылы шіркеуі үшін "Біздің Анамыз, Даналық ордасы" мүсініне тапсырыс берді.

Тарих

"Даналық тағы" тілегі XI ғасырда пайда болған. Көптеген ерте христиандар Исаны жасмыланған Даналық ретінде қарастырған; демек, оны тізесіне отырғызу арқылы Мәриям даналықтың "орындығына" айналады. Кейіннен бұл Лорето дұғасының бір бөлігіне кірді.

Өнер саласында

Мадоннаның бұл түрі византиялық Chora tou Achoretou ("Шексіздікті ұстай алмайтын ыдыс") прототипіне негізделген, бұл эпитет Акафист әнұранында айтылады және 11 ғасырдың басында грек шығысында кездеседі, дәл осы кезде византиялық үлгіде жасалған эмальдар Германияда Матильданың айқышы үшін қолданылған. Бұл тип Батыс Еуропада, әсіресе 1200 жылға қарай, кең таралған мүсіндер мен кейінірек суреттелген бейнелерде пайда болды. Осы бейнелерде тақтың құрылымдық элементтері міндетті түрде кездеседі, тіпті ол тек тұтқалар мен алдыңғы аяқтар болса да. Құдай ананың аяқтары көбінесе төменгі орындыққа тіреледі. Кейінірек, готикалық мүсіндерде бұл тип Сүлейменнің тағымен байланысты анық көрінеді, онда: "екі арыстан тұрды, біреуі оң жақта, біреуі сол жақта. Алты сатының екі жағында да он екі кішкентай арыстан тұрды." (I Патшалар 10: 18–20) Sedes sapientiae иконасы жарықтандырылған қолжазбаларда, роман стиліндегі фрескалар мен мозаикаларда, сондай-ақ мөрлерде де кездеседі. Иконаның сөздік элементтері де бар: Дамиани немесе Гибер де Ногенттің Құдай ананы Ғылым тағы ретінде бейнелеуі, олардың Патшалар кітабындағы Сүлейменнің тағын сипаттайтын үзінділерге жасаған типологиялық түсіндірмесіне негізделген (I Патшалар 10: 18–20, II Тарих 9: 17–19-да қайталанған). Бұл Ян ван Эйктің "Лукка Мадоннасы" сияқты ерте Нидерланд суреттерінде жиі қолданылған.

Басқа қолданыстар

Қазіргі заманда sedes sapientiae Левен католик университетінің мөрінде бейнеленген (бұл жерде сөз ойыны, себебі университеттің өзі Төмен елдердегі маңызды білім орталығы). 1999 жылы Даккадағы Нотр-Дам колледжі Мама Марияның (колледж осы атпен танымал) бейнесінен коллаж жасады, онда Мария ғибраттың тағы деп көрсетілген. 2000 жылдың қыркүйек айында, Юбилей жылы аяқталғанда, Папа Иоанн Павел II словениялық иезуит суретшісі Марко Иван Рупникке әлемдік католик университеттері үшін мозаикада ғибраттың тағы – Құдай ананың иконасын жасауды тапсырды; содан бері ол көптеген елдердегі католик оқу орындары арасында құрметпен таратылуда.