Кіріспе
Исаны бейнелейтін христиандық иконалар немесе суреттер. Исаның сурет түрінде бейнеленуі ерте христиан өнері мен архитектурасына дейін жетеді, себебі христиандықтағы бейнеге қарсылық (аниконизм) Никеялық кеңеске дейінгі кезеңде қабылданбады. Оның физикалық келбеті үшін қалыпты, стандартталған формаға жетуге бірнеше ғасырлар кетті, және содан бері ол көбінесе өзгермей сақталды. Исаның көптеген суреттерінде қазірде оның символы саналатын бірнеше белгілер бар, бірақ олардың түрлері де кездеседі. Толық сақалды және ұзын шашты Исаның дәстүрлі суреті шамамен 300 жылдары пайда болды, бірақ 6-шы ғасырға дейін Шығыс христиандығында орнықты, ал Батыста одан да кейін қалыптасты. Бұл суреттің оңай танылуының және оны айналасында бейнеленген басқа тұлғалардан ажыратудың артықшылығы бар, сондай-ақ крест тәрізді нимбтің қолданылуы да осыған көмектеседі. Алдыңғы суреттер әлдеқайда әртүрлі болған. Исаның суреттері көбінесе бейнеленген мәдениеттің этникалық ерекшеліктеріне ұқсас сипаттамалармен көрсетіледі. Кейбір суреттердің тарихи тұрғыдан шынайы екендігіне, немесе шіркеу дәстүрінен бедел алғанына сенушілердің арасында, әсіресе Шығыс православиесінде, лютерандық, англикандық және римдік католицизмде осы сенім күшті болып қала береді. Қазіргі таңда ең танымал мысалы – Турин жөрімшегі, бірақ Эдессаның бейнесі мен Верониканың жамылғысы орта ғасырларда көбірек танымал болған. Исаның бейнеленуі ерте кезеңде даулы мәселе болды; 306 жылы Испаниядағы Эльвира синодының 36-шы қағидасында шіркеулерде суреттер болмауы керек делінген. Кейін, Шығыс шіркеуінде Византиялық иконоборлық қозғалысы Мәсіхтің суреттерін тыйым салып, бір кезге жойды, бірақ олар қайтадан толық күшімен қайта келді. 16-шы ғасырғы протестанттық реформация кезінде, әсіресе Джон Кальвиннің ізбасарлары Мәсіхтің суреттерін жалған құдайға табыну деп қарастырып, оларды алып тастауға мәжбүр етті. Он қағиданың екіншісін түсіну нәтижесінде, көптеген евангелист протестанттар әлі де Исаның суреттерін құдайға табыну орындарында көрсетуден қашып жүреді.
The depiction of Jesus in pictorial form dates back to early Christian art and architecture, as aniconism in Christianity was rejected within the ante Nicene period. It took several centuries to reach a conventional standardized form for his physical appearance, which has subsequently remained largely stable since that time. Most images of Jesus have in common a number of traits which are now almost universally associated with Jesus, although variants are seen. The conventional image of a fully bearded Jesus with long hair emerged around AD 300, but did not become established until the 6th century in Eastern Christianity, and much later in the West. It has always had the advantage of being easily recognizable, and distinguishing Jesus from other figures shown around him, which the use of a cruciform halo also achieves. Earlier images were much more varied. Images of Jesus tend to show ethnic characteristics similar to those of the culture in which the image has been created. Beliefs that certain images are historically authentic, or have acquired an authoritative status from Church tradition, remain powerful among some of the faithful, in Eastern Orthodoxy, Lutheranism, Anglicanism, and Roman Catholicism. The Shroud of Turin is now the best known example, though the Image of Edessa and the Veil of Veronica were better known in medieval times. The representation of Jesus was controversial in the early period; the regional Synod of Elvira in Spain in 306 states in its 36th canon that no images should be in churches. Later, in the Eastern church, Byzantine iconoclasm banned and destroyed images of Christ for a period, before they returned in full strength. In the 16th century Protestant Reformation, the followers of John Calvin in particular saw images of Christ as idolatrous and enforced their removal. Due to their understanding of the second of the Ten Commandments, most Evangelical Protestants still avoid displaying representations of Jesus in their places of worship.
Константинге дейін
Матай 14:36 және Лұқа 8:43–44-те Исаның цицит кигенінен басқа, канондық Ізгі хабарлардың ешқайсысында Исаның дене бітімі туралы сипаттама жоқ. Елшілердің істері кітабында Исаның елші Пауылдың көзін уақытша соқыр қылып, «аспаннан түскен жарық» ретінде көрінгені айтылады, бірақ нақты бір түрі көрсетілмейді. Аян кітабында автордың «Адам Ұлына» ұқсас бір нәрсені рух түрінде көргені суреттеледі: «Аяқтарына жететін көйлек киген және кеудесіне алтын белбеу буған. Басының шашы жүндей аппақ, ал көздері оттай жалындап тұрды. Аяқтары пеште балқыған қоладан жасалғандай, ал беті күндей жарқырап тұрды» (Аян 1:12–16, ЖД). Аян кітабындағы Исаның суреттемесін өнерде пайдалану көбінесе кітаптың өзіне арналған иллюстрациялармен шектелген, ал жазбаларда бұл рухани форманың Исаның жердегі өмірінде алған дене бітіміне ұқсас екенін растайтын ештеңе жоқ. Бірінші ғасырда көптеген яһудилер Мысырдан шығу 20:4–6 («Өзіңе ешқандай бейне жасамайсың») дегенді адамдар мен жануарларды бейнелеуге тыйым салу деп түсінді. Сондықтан Исаның өмір сүрген кезінде де, одан кейінгі онжылдықтарда да Яһудея мен Ғалилеядағы яһуди қауымдары үшін немесе олар арқылы бейнелеу өнері жасалмады. Бірақ осы өсиетті түсіндіруге қатысты көзқарастар ғасырлар бойы өзгерді, үшінші ғасырда кейбір яһуди қауымдары бейнелеу өнерін жасады. Дура Еропостың (шамамен 240 ж.б.д.) синагогының ішкі қабырғаларын безендірген фрескаларда Танахтан алынған көптеген көріністер бейнеленген. Бұл яһуди бейнелеу өнерінің ең ертедегі мысалдары. Рим империясының кезінде христиандарды қудалау кезінде христиандық өнер қажеттілікке байланысты жасырын және екіұшты болды, ал яһуди тегіндес мүшелерінің үлкен бөлігі бар топта жалған құдайларға қарсылық болды, олар құдайлардың күрделі бейнелерімен қоршалған және оған қарсы пікір таластырды. Ириней (ш. 202 ж.б.д.), Александриялық Климент (ш. 215 ж.б.д.), Лактантий (ш. 240–320 ж.б.д.) және Кесариялық Евсевий (ш. 339 ж.б.д.) Исаның бейнелерін жасауды мақұлдамады. 306 жылы Эльвирадағы экуменикалық емес Синодтың 36-шы қағидасында: «Шіркеулерде суреттер болмауы керек, және ғибадат етілген немесе табынған нәрселер қабырғаларға суреттелмеуі керек», – делінген, бұл Джон Кальвин және басқа протестанттар Мәсіхтің суреттерін жасауға тыйым салу деп түсіндірді. Бұл мәселе төртінші ғасырдың соңына дейін дау-дамайдың нысаны болды. Ең ертедегі христиандық өнердің үлгілері Рим катакомбаларындағы бай христиандарға тиесілі қабірлердің қабырғаларында сақталған, бұл 2-ші ғасырдың соңынан 4-ші ғасырдың басына дейінгі кезеңге жатады, бірақ әдеби мәліметтерге сүйенсек, барлық классикалық суреттер сияқты, панельдік иконалар да жоғалып кеткен болуы мүмкін. Бастапқыда Исаны ихтис (балық), таусықай немесе зәкір сияқты пиктограммалық символдармен бейнеледі (лабарум немесе Чи Ро кейінірек пайда болды). Ставрограмма қасиетті мәтіндерде айқышқа шегеленген Исаның ертедегі бейнесі болды. Кейіннен тұлғаланған символдар қолданылды, мысалы, Жүніс, үш күн балықтың ішінде болған, бұл Мәсіхтің өлімі мен қайта тірілуі арасындағы уақытты бейнеледі; Даниял арыстандар орнында; немесе Орфей жануарларды бағындырған. «Жақсы Бағушы» бейнесі, қой жинаушы сақалсыз жігіт, осы бейнелердің ең көп тарағандарының бірі болды және осы кезеңде тарихи Исаның портреті ретінде түсінілмеген болуы мүмкін. Ол классикалық Криофоростың («қаңқаны көтеріп жүретін» фигурасын) жалғастырады, ал кейбір жағдайларда 2-ғасырдағы танымал христиан әдеби шығармасы Гермастың Бағушысын да бейнелеуі мүмкін. Исаның өзін тікелей бейнелеуге арналған ең алғашқы суреттердің арасында оны көбінесе анасының қолында жатқан сәби ретінде көрсететін суреттер бар, әсіресе Магтардың құлшылық етуінде, бұл әлемге алғаш рет теофания немесе адам болып келген Мәсіхтің көрінісі ретінде қарастырылады. Исаның ең көне суреті Сирияда табылған, ол шамамен 235 жылға дейін сақталған. Ол шашы қысқа кесілген, киімі мен паллиумы бар, грек-рим қоғамының көп бөлігінде еркектердің киімдері, Дура Еропос синагогындағы суреттегі суреттерге ұқсас. Исаның келбеті кейбір теологиялық мәнге ие болды. Кейбір христиандар Исаның жас классикалық батыр сияқты әдемі болуы керек деп ойлаған, ал гностиктер оның қалауынша келбетін өзгерте алады деп ойлады, олар бұл үшін Еммаустағы кездесуді дәлел ретінде келтірді, басқалар, соның ішінде шіркеу аталары Юстин (ш. 165 ж.б.д.) және Тертуллиан (ш. 220 ж.б.д.) Исаия 53:2-ге сәйкес, Мәсіхтің келбеті ерекше емес деп сенді: «Оның келбеті де, сұлулығы да жоқ еді, біз оған қарап, не сұлулық, оған қуанамыз». Бірақ 180 жылы мәсіхші дінін нашарлатып көрсеткен жазықсыз Цельс христиан дінінің қорқынышты құдайы бар екенін айтқанда, Ориген (ш. 248 ж.б.д.) 45-тараудың 3-аятын келтірді: «Мұңайған қаһарман, сұлулығың мен әсемдігіңмен қылышыңды жамбасыңа байла». Кейін христиан ойшылдарының басымдығы өзгерді, Иероним (ш. 420 ж.б.д.) және Гиппоның Августині (ш. 430 ж.б.д.) Исаның беті мен денесі әдемі болуы керек деп мәлімдеді. Августин үшін ол «бала кезінде әдемі, жерде әдемі, жұмақта әдемі» болды. Үшінші ғасырдан бастап, Мәсіхтің өмірінен алынған алғашқы көріністер, шамамен 200 жылы катакомбада суреттелген Мәсіхтің шомылуы және Лазарды қайта тірілту ғажайыбы, олардың екеуі де шомылу рәсіміндегі Құдіретті Рухтың көгершінінің және Лазардың көмескі денесінің вертикальды орауымен анықталды. Басқа көріністер әлі де түсініксіз – агапе тойы Соңғы тоқсан ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ Мәсіхтің физикалық келбетінің дамуына дейін және нимб сияқты атрибуттар болмағандықтан, анықтау мүмкін емес, өйткені жазулар немесе тақырыптар сирек қолданылады. Империяның парсы шебіндегі Дура Еропос шіркеуінен шамамен 235 жылға дейін сақталған Мәсіхтің істерінен алынған кейбір көріністер бар. Төртінші ғасырда көптеген көріністер суреттелді, көбінесе Мәсіхті жас, сақалсыз және иығына жететін шашы жоқ деп көрсетті, бірақ айтарлықтай вариациялар болды. Мәсіх кейде суреттелгенде, Римдегі Санта Сабинаның есіктеріндегідей (430–32 ж.б.д.), сиырмен жасайды, суды шарапқа айналдыру, нан мен балықты көбейту және Лазарды қайта тірілту үшін қолданады. Жазылғанда, ол тек қолын тигізеді. Сиыр күш символы деп саналады. Сиырмен жасайтын жас жігіт Мәсіхтің кейбір ерте христиандардың пікірінше, сиырлылық немесе кереметшіл деп ойлағандығын көрсетеді. Мәсіхтің сиырмен суреттелген суреті екінші ғасырға дейін табылған жоқ. Кейбір ғалымдар Марк Евангелиясы, Марк Евангелиясының құпиясы және Иоанн Евангелиясы (соқталған белгілер Евангелиясы) сиырлылықты, сиырды қолданушыны, сиыршыны немесе құдайлық адамды бейнелейтінін болжайды. Ескі заманда тек елші Петр ғана сиырмен суреттелген. Басқа бейнелер, үшінші ғасырдың соңынан немесе төртінші ғасырдың басынан бастап, Мәсіхті сақалды бейнелейді, ондаған жылдар ішінде қалыпты типке жақын болады. Бұл бейнелеу империялық бейнелерге, классикалық философтардың типіне, грек құдайларының басшысы Зевске немесе оның римдік баламасы Юпитерге, Римнің қорғаушысына ұқсас деп айтылған. Өнер тарихшысы Пол Занкердің сөзіне сәйкес, сақалды тип бастапқыда ұзын шашымен және салыстырмалы түрде ұзын сақалымен (әдетте әртүрлі шаш пен сақалды Петрдің және басқа елшілердің қысқа «классикалық» сақалымен салыстырылады) сипатталады, бұл бейнелеу есімдерімен байланысты. Стоктық философтар сияқты Эфратес, Дио Праза және Аполлоний Тиан, олардың кейбіреулері кереметтер жасады деп мәлімделді. Шамамен 300 жылдан кейін жасалған ең ертедегі мысалдардан бастап, бұл бейнелеу көбінесе оның...
Константиннен кейін
IV ғасырдың ортасынан бастап, 313 жылы Милан жарлығымен христиан діні заңды түрде мойындалып, императорлық қолдауға ие болғаннан кейін, Мәсіх Патшаның жаңа бейнелері пайда болды. Олар жоғарыда сипатталған екі дене бітімінен біреуін қолданатын, бірақ императорлық иконографияның киім-кешегі мен поздарын қабылдайтын. Осыдан Мәсіхтің салтанатты бейнелері қалыптасты. Кейбір ғалымдар саяси оқиғалар мен иконографиядағы даму арасындағы байланысты жоққа шығарады, оны таза теологиялық өзгеріс деп санайды. Бұл өзгеріс «Барлық билеуші» (Пантократор) атағы мен ұғымының Құдай Әкеден (әлі бейнеленбеген) Мәсіхке ауысуынан туындады, бұл сол кезеңдегі даму болды, мүмкін Александриялық Афанасийдің (373 ж. қайтыс болған) ықпалымен болған. Тағы бір бейне классикалық философтардың суреттерінен алынған, олар рим саркофагтарында көбінесе жасөспірім «ақылды дарын» ретінде бейнеленген; Traditio Legis бейнесі бастапқыда осы типті қолданды. Бірте-бірте Иса үлкендеп көрсетілді, ал V ғасырда, әсіресе Шығыс Римде, сақал мен ұзын шашы бар, қазіргі айқыш тәрізді нимбпен бейнеленген сурет басым болды. Жаңа өсиеттің ең ертедегі үлкен мозаикалық циклында, Равеннадағы Сант-Аполлинаре Нуово шіркеуінде (шамамен 520 ж.), Иса өзінің қызметі кезеңінде сақалсыз бейнеленген, ал азап шегу көрінісінен кейін сақалмен суреттелген. Қазір «Жақсы бақташы» ретінде танылатын, нимбпен және көбінесе бай киімдермен бейнеленген Иса әлі де суреттеледі, мысалы, Римдегі Санти Косма е Дамиано шіркеуіндегі апсида мозаикасында он екі елші императорлық Исаның астында он екі қой ретінде бейнеленген, немесе Равеннадағы Галла Плацидия мавзолейінде. Исаның сақалды, ұзын шашты бейнесі қалыпты бейнеге айналғаннан кейін, оның бет-әлпеті бірте-бірте стандартталуға бағытталды, бірақ бұл процесс Шығыс шіркеуінде кем дегенде VI ғасырға дейін, ал Батыста одан да ұзаққа созылды, онда Византия өнерінің ықпалына қарамастан, XII ғасырға дейін таза қырқылған Исалар жиі кездеседі. Бірақ орта ғасырдың соңында сақал дерлік барлық жерде қолданылатын болды, ал Микеланджело Сикстин капелласындағы (1534–41) «Соңғы сот» фрескасында Аполлон сияқты таза қырқылған Мәсіхті көрсеткенде, ол Римдегі қарсы реформация ахуылында осы және басқа да нәрселер үшін қызу шабуылға ұшырады. Француз ғалымы Поль Виньон осы уақыттан кейін Исаның көптеген бейнелері арасында, әсіресе «Христос Пантократор» («Барлық күшті Мәсіх») бейнелерінде он бес ұқсастықтарды немесе «белгілерді» тізімдеген. Оның айтуынша, бұл суретшілерге Константинополь арқылы Эдесса бейнесінің (оның айтуынша, Турин жөрімшегімен бірдей) қол жетімді болуына байланысты. Әрине, керемет шығу тегі бар деп саналатын суреттер немесе Ходегетрия, бұл Марияның өмірінен суреттелгендігіне сенетін сурет, ерте ортағасырлық кезеңде беделді деп есептелді және суреттерге үлкен әсер етті. Шығыс православиесінде бейнелер нысаны ашылған шындық ретінде қарастырылады және негізінен, жазбаларға тең мәртебеге ие, ал суретшілердің мақсаты – ертедегі бейнелерді түпнұсқасыз көшіру, бірақ бейнелердің стилі мен мазмұны уақыт өте келе сәл өзгереді. Исаның тарихи келбеті туралы айтқанда, елші Пауылдың бірінші коринфтіктерге жолдаған хатының бір аудармасында Пауыл бірінші ғасырғы Коринфтегі христиан еркектерді ұзын шаш өсірмеуге шақырады. Пелагийдің ертедегі түсіндірмесінде (шамамен 354–420/440 ж.) былай делінген: «Пауыл шаштарына немқұрайлы қараған еркектерге және шіркеуде шаштарын жаздырып көрсеткен әйелдерге наразылық білдірді. Бұл оларға тек арсыздық емес, сонымен қатар адалсыздыққа итермелеу болды». Кейбіреулер Иса мен Пауыл назирлер болған деп болжайды, бұл уақытша кесімді тоқтатуға байланысты уәде. Сыншылар сол кезде ер адамдардың ұзын шашы ұят деп саналғанын баса айтады, өйткені Пауыл Бірінші Коринфтіктерге 11:14-те айтқандай. Иса дінге адал яһуди болғандықтан, оның сақалы болған деп есептеуге болады.
Кейінгі кезеңдер
V ғасырда Азапты суреттер пайда бола бастады, бәлкім, ерте Шіркеудің теологиялық бағытының өзгеруін көрсетеді. VI ғасырдағы Раббула Ізгі хабарында айқышқа шегелену мен қайта тірілудің ең көне суреттері кездеседі. Көрермендерге суреттерді тануға көмектесу үшін, Мәсіхтің өмірін баяндайтын бейнелер шіркеу күнтізбесіндегі маңызды мерекелерде тойланатын оқиғаларға және Азапты оқиғаларға көбірек назар аударды, Исаның ғажайыптары мен басқа да қоғамдық қызметтеріне сирек көңіл бөлді. Лазарды тірілту эпизодында, мумияға оралған дене тік тұрған күйде бейнеленді, бұл ерекше көзге түсетін белгі болды. Крест тәрізді нимб тек Исаға (және Ұш Тұлғаға) тән болды, ал қарапайым нимбтер Мәриямды, Апостолдарды және басқа қасиеттілерді ерекшеледі, көрерменге көріністердегі көптеген тұлғаларды түсінуге көмектесті. Батыс суреттері реализмге ұмтылса, шығыс иконаларында перспективаға деген құрметсіздік пен кескіннің пропорцияларын өзгерту, жер бетіндегі шындықтан асып, рухани мағынаға жетуді мақсат етті. XIII ғасырда Батыста Исаның керемет жұмысшы ретінде бейнеленген күшті Кириос бейнесі өзгерді, францискандықтар Исаның кішіпейілділігін тууы мен өлімі, сондай-ақ айқышқа шегелену арқылы баса көрсетуді бастады. Францискандықтар эмоциялардың екі полюсіне де жақындады, ал 1516 жылы туған Исаның қуанышы айқышқа шегеленудің азабына қосылғанда, Иса бейнесіне ғасырлар бойы зор мәдени әсер еткен жаңа эмоциялар енгізілді. Джоттодан кейін Фра Анжелико және басқа суретшілер Исаны идеалды адам сұлулығымен бейнелеуге бағытталған, әсерлі емес суреттер жасады. Леонардо да Винчидің "Соңғы кешкі асы" сияқты туындылары, әрине, Жоғары Ренессанс кескінінің біріншісі болды. Иса бейнелері классикалық мүсіндерге сүйенді, кем дегенде кейбір поздарында. Алайда Микеланджелоның Сикстин капелласындағы "Соңғы сот" фрескасындағы сақалсыз Христиан бейнесі Аполлонның классикалық мүсіндерін тым еркін бейімдегені үшін сынға ұшырады, және басқа суретшілер бұл жолды сирек ұстанды. Жоғары Ренессанс протестанттық Реформациямен бір уақытта болды, ол, әсіресе алғашқы онжылдықтарда, қоғамдық діни бейнелердің көпшілігіне тыйым салып, оларды құдайсыздық деп қарады, және көптеген суреттер жойылды. Бірте-бірте Иса бейнелері көптеген протестанттарға әртүрлі контексттерде, әсіресе иллюстрациялар мен гравюраларда, кейінірек үлкен суреттерде қабылдана бастады. Протестанттық суретшілер Исаның дене бітімін бейнелеуде қалыпты стандартты сақтады. Сонымен қатар, католиктік Контрреформация адалдардың діни сезімін арттырудағы өнердің маңыздылығын қайта растады және Исаның бейнелерін немесе оның суреттерін жасауды ынталандырды, стандартты бейнелеуді қолдануды жалғастырды. XVII ғасырда Томас Браун сияқты жазушылар өзінің "Псевдодоксия Эпидемика" еңбегінде Исаның ұзын шашы бар суреттерін сынады. Кейбір ғалымдар Исаның назарит болғандықтан шашын шаппағанын сенсе де, Браун былай деді: "Құтқарушымыз осылай назарит болды деп айтуға ешқандай себеп жоқ, өйткені ол шарап ішкен, сондықтан парызшылдар оны шарапқор деп атады; ол өлгендерге де жақындады, Лазарды және Яирдің қызын тірілткендей". 19 ғасырдың соңында Исаның керемет бейнелері туралы жаңа хабарлар пайда болды және маңызды назар аударды, мысалы, Секондо Пианың 1898 жылғы Турин сауытының суреті, тарихтың ең даулы артефакттарының бірі, оны 2010 жылдың мамыр айында 2 миллионнан астам адам көрді. Исаның тағы бір 20 ғасырлық бейнесі, атап айтқанда Фаустина Ковальсканың көріген аянына негізделген Құдайдың мейірімі бейнесі 100 миллионнан астам жақтасы бар. Исаның алғашқы кинолық бейнесі 1897 жылы Парижде түсірілген 5 минуттық "Христос азап шегуі" фильмінде болды. Содан бері кинода Исаны батыстағы дәстүрлідей сақалмен бейнелеу жалғасып келеді. "Super Size Me" деректі фильмінен алынған эпизодта американдық балалар Джордж Вашингтон мен Рональд Макдональд сияқты басқа тұлғаларды танығанына қарамастан, Исаның жалпы бейнесін анықтай алмады.
By the end of the 19th century, new reports of miraculous images of Jesus had appeared and continue to receive significant attention, e. g. Secondo Pia's 1898 photograph of the Shroud of Turin, one of the most controversial artifacts in history, which during its May 2010 exposition it was visited by over 2 million people. Another 20th century depiction of Jesus, namely the Divine Mercy image based on Faustina Kowalska's reported vision has over 100 million followers. The first cinematic portrayal of Jesus was in the 1897 film La Passion du Christ produced in Paris, which lasted 5 minutes. Thereafter cinematic portrayals have continued to show Jesus with a beard in the standard western depiction that resembles traditional images. A scene from the documentary film Super Size Me showed American children being unable to identify a common depiction of Jesus, despite recognizing other figures like George Washington and Ronald McDonald.
Суреттер ауқымы
Кейбір жергілікті дәстүрлер әртүрлі бейнелерді сақтап келді, кейде жергілікті нәсілдік ерекшеліктерді көрсетеді, сондай-ақ католик және православиелік бейнелерде де осыған ұқсас көрініс бар. Мысырдың копт шіркеуі 5 ғасырда бөлініп, копт өнеріне сай келетін Исаның ерекше бейнесін қалыптастырды. Эфиопия шіркеуі де копт дәстүрінде дамыды, бірақ Исаны және Киелі кітаптағы барлық кейіпкерлерді өз мүшелерінің эфиопиялық сыңайымен бейнелейді. Азиядағы және басқа да дәстүрлерде Исаның сыртқы келбеті жергілікті халыққа ұқсас етіп көрсетілген (төмендегі галереядағы қытай суретін қараңыз). Қазіргі заманда мұндай әртүрлілік жиі кездеседі, бірақ физикалық келбеті мен киім-кешегі жағынан дәстүрлі бейнелерді сақтайтын суреттер әлі де басым, тіпті таңғаларлықтай. Еуропада Иса бейнесінде жергілікті этникалық ерекшеліктер байқалады, мысалы, испан, неміс немесе ерте Нидерланд суреттерінде, бірақ олардың айналасындағы тұлғалардың сипаттамасы әлдеқайда айқын. Мысалы, Швециялық Бриджит көрген көріністен кейін, Әзіре Мәриям көбінесе сары шашты болып бейнеленген, бірақ Мәсіхтің шашы сирек ақшыл қоңырдан аспайды. Ортағасырлық батыс суреттерінің кейбіреулерінде, әсіресе Еммаустағы кездесуде (Лұқа 24:13-32), Исаны яһуди бас киімімен суреттеген. 2001 жылы "Құдай ұлы" телесериалында Исаның бейнесін жаңаша көрсету үшін бірінші ғасырға тән үш яһуди бас сүйегінің бірі қолданылды. Манчестер университетінің медицинадағы өнер бөлімінде зейнеткерліктегі медицина суретшісі Ричард Нейв сот-медициналық антропологияны пайдаланып, бет-әлпетін жасады. Исаның терісінің түсі мен шашы туралы қосымша ақпаратты Дьюк университетінің профессоры және Жаңа өсиет зерттеушісі Марк Гудэкер ұсынды. Гудэкер Исаның терісінің түсі батыстық дәстүрлі бейнелерге қарағанда қараңғырақ және күңгірт болуы керек деп болжады. Ол сондай-ақ, оның қысқа, иілімді шашы және қысқа қырқылған сақалы болғанын айтты. Зерттеу нәтижесінде Исаның терісі ақ немесе қара емес, зәйтүн түсіне жақын болғандығы анықталды. Турин жөрімшегі түрлі христиан дінтастары, соның ішінде баптистер, католиктер, лютерандар, методистер, православиеліктер, пентекостшылар және пресвитериандар тарапынан құрметтеледі. Бұл – қасиетті Орын бекіткен католик құлшылықтарының бірі, Исаның қасиетті бетіне арналған құлшылық, қазір 1898 жылы әуесқой фотограф Секондо Пиа түсірген фотосуреттің негативінде көрінген беттің суретін пайдаланады. Суреттің өзімен қарапайым көзбен аңғару қиын, және Пиа оны алғаш көргенде, 1898 жылғы 28 мамыр кешінде негативті дамытқанда, фототабақты құлатып жібермеу үшін қатты қорқыпты. Бұл бейне 2000 жылдың сәуір айында Папа Иоанн Павел II бекіткен. "Құдайдың мейірімі" бейнесі "Құдайдың мейірімі" күнінің тойлануында ресми түрде қолданылады және оған 100 миллионнан астам католик құрмет көрсетеді. Фаустина қайтыс болғаннан кейін көптеген суретшілер осы бейнені суреттеді, ал Адольф Хайланың суреті ең көп көшірілгендердің бірі. Уорнер Саллман "Мәсіхтің Басы" бір түнді көрген ғажайып көріністің нәтижесі екенін айтып, "жауап 1924 жылдың қаңтар айында сағат 2-де келді" деп мәлімдеді. Мәсіхтің Басы копт православие шіркеуінде құрметтеледі, өйткені он екі жасар Айзек Аюбқа қатерлі ісік диагнозы қойылғаннан кейін, суреттегі Исаның көздерінен жас шығып жатқанын көрген. Хьюстон қаласындағы Марқ шіркеуінің дін қызметкері Исак Солиман сол күні "мығжаттардың болғанын растады", ал келесі күні "отбасы дәрігері доктор Атеф Ризкалла жас жігітті тексеріп, лейкемияның ешқандай белгісі жоқ екенін растады". Сонымен қатар, бірнеше діни журналдар "Салман суретінің күші" туралы түсіндіріп, бас аулаушылардың бизнесменді босатып, суретті көргеннен кейін қашқандарын, "қонақ бөлмесінің қабырғасындағы Мәсіхтің Басын көргенде, ұры қылмысын тоқтатқандарын" және сенбегендердің өлім төсегінде христиандыққа келгендері туралы жазбаларды келтірді. Христиандық діни өнердің өте табысты туындысы ретінде, 20 ғасырдың соңына дейін әлем бойынша жарты миллиардтан астам данасы көшірілді.