Кіріспе

Ағылшын-американдық ранчо иесі (1853–1878)
ағылшын-американдық ранчо иесі

Джон Генри Тунсталл (6 наурыз 1853 – 18 ақпан 1878) – АҚШ, Нью-Мексико штатының Линкольн округіндегі ағылшын туған ранчо иесі және саудагер. Ол Линкольн қаласы мен округті басқаратын ирландтық католик саудагерлерімен, заң қызметкерлерімен және саясаткерлермен бәсекелесті. Республикалық партияның мүшесі Тунсталл ирландтарды ығыстырып, округтің жаңа басшысы ретінде байлыққа ие болуды жоспарлаған. Ол Линкольн округі соғысында, экономикалық және саяси қақтығыста, қарсылас ковбойлердің және ранчо иелерінің, заң қызметкерлерінің, бұйрық берген саясаткерлердің арасындағы қарулы соғысқа әкелген алғашқы қаза тапқан адам болды.

Ерте өмір және білім

Тунсталл 1853 жылы Лондонның Хакни қаласында дүниеге келген. Тунсталл әдебиетте ағылшын дворяны ретінде бейнеленгенімен, шындығында оның отбасы жоғарғы орта тапқа жатқан. Бұдан әрі, Тунсталлдың әкесі "саудамен айналысты", Канада мен Ұлыбританияда бизнес мүдделері болған, осы себепті ол әдепті қоғамда сыйланбаған және қабылдамаған. Тунсталл балалық шағының бір бөлігін Белсайз паркінде өткізді. Джон Тунсталл әрқашан агностицизмге ұмтылған, есейген сайын "ұйымдастырылған дінге" және оның "этикалық шектеулеріне" көзқарасы одан да теріс болды.

Мақсаттар

1872 жылдың тамызында Тунсталл 19 жасында Британдық Колумбияға көшіп барды. Ол Turner, Beeton & Tunstall фирмасында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, ал бұл фирмада оның әкесі серіктес болып еді. Роберт М. Утлидің сөзінше, Ванкувердегі әкесінің серіктестері үшін "үш жағымсыз және қаңғыбас жылдар" кеңседе жұмыс істеу Тунсталды "байлық коммерциялық әлемде емес" деген "қатты сенімге" жеткізді. Утлидің айтуынша, Тунсталл өз қиялында "үлкен жер иелігінде жайылатын қой немесе мал империясын" көріп, онда оның малдары көбейіп, банктік шоты да одан сайын толысатынын елестететін. Үйіне жазған хатында Тунсталл "ашық ауадағы өмірдің" қиындықтары болатынын білсе де, "ақ жейдеге тығылып, кең матадан киім кигеннен гөрі, азын-аулақ ақшасы бар, білімі мен тәрбиесі жетілмеген әйелдерге ұсақ-түйек сатудан гөрі әлдеқайда бақытты боламын" деп болжады. Осыны ойлай келе, Тунсталл 1876 жылдың ақпан айында кеңседегі жұмысын тастап, Канададан Калифорнияға кетті. Ол алты ай бойы қой шаруашылығының пайдасын зерттеді, содан кейін Нью-Мексиконың астанасы Санта-Феге көшті. Сол жерде Тунсталл "ескі испандық және мексикалық жерлерге" қатысты "құқықтық таластарды бұрмалау" арқасында "арнайы заңгерлік мамандық пайда болғанын" білді. Бірақ, келмес бұрын бір жылдан астам уақыт бойы Тунсталл "бар күшін жұмсап" әкесін "егер тұқымдық ақша берсе, мол өнім алуға болатынына" көндіруге тырысты. Оның әкесі, Джон Партридж Тунсталл, "сақты күмәнданушы" еді, ол отбасын сауда арқылы жақсы жағдайда қамтамасыз еткен және инвестициялауға жеткілікті қаржысы болса да, "ұлының кез келген мүмкіндікке деген ынта-қуатына ортақ болған жоқ".

Санта-Фе

Тунсталл 15 тамыз күні 1876 жылы Сан-Францискодан бір апталық, шаршатарлық сапардан кейін Санта-Фе қаласына келді. Алдымен пойызбен, содан кейін аттың арқасындағы қиын жолмен, "дүркі" деп аталатын көлікпен келді. Ол Санта-Фе жолының соңғы 220 милі бойы бетіне шаң тозатын болды. Тунсталл әкесіне жазған хатында: «Оның неге «дүркі» деп аталатынын тез білерсіз», - деп жазды. Соңында ол Санта-Федегі ең жақсы қонақ үйге, Санта-Фе алаңындағы «Exchange» қонақ үйіне жетті, ол тікелей Губернаторлар сарайының қарсысында орналасқан. Бірақ «ақшасы азайып бара жатқандықтан» Тунсталл Сан-Франциско көшесімен батысқа қарай жүріп, «екінші сыныпты» Херлоу қонақ үйінде үш есе арзанға орналасты. Алайда, Херлоудағы тағам Тунсталдың күтілгенінен төмен болды, сондықтан ол көбінесе «Exchange» қонақ үйінде тамақтанды. Санта-Феде Тунсталл шотланд-канадтық заңгер Александр Максуинмен танысты, ол Линкольн округінде жылдам дамитын үлкен пайда табу мүмкіндігі туралы айтты. Максуин ірі мал фермасының иесі және 100 мыңнан астам малға ие болған Джон Чизуммен байланыста болды. Максуин Тунсталдың серіктесі болды және олар екеуі де Чизумның қолдауын іздеді. Жас ағылшын Линкольн қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 48 шақырым жерде Рио-Фелиз өзені бойындағы ферманы сатып алып, мал шаруашылығымен айналыса бастады. Қалада ол Мерфи мен Доланның сауда және банк операцияларынан кейін дүкен мен банк ашты. Оны бірнеше жыл бұрын Джеймс Долан, Лоуренс Мерфи және Джон Х. Райли құрған, олардың барлығы ирланд иммигранттары еді. Мерфи-Долан дүкені халық арасында «Үй» деп белгілі болды. Мерфи мен Долан Линкольн қаласын және оны қоршаған округті өздерінің иелігіндегідей басқарды. Округтегі барлық маңызды мәмілелер олардың бақылауында болды. Олар соттарды бақылады. Линкольн округінің шерифі Уильям Брейди Каван округынан келген ирланд иммигранты және «Үймен» байланыста болды. Тунсталл Линкольн округінде ақша табуға құштар еді. Дүкенінде лайықты бағалар мен адал сауда жасағандықтан, Мерфи мен Доланға қарсылас іздеген жергілікті тұрғындарды тартты. Лондондағы отбасына жазған хаттарында Тунсталл Мерфи мен Доланды ығыстырып қана қоймай, Линкольн округіндегі әрбір доллар табысының жартысы оның қалтасына түсетінін айтты. Сондай-ақ, Тунстоллдарды орта таптан британдық жоғары қоғамының ең жоғары деңгейіне көтеретінін жазды.

Өлім

Тунсталдың сауда-саттық қызметі оны Нью-Мексико аумағын басқаратын күшті саяси, экономикалық және сот жүйесімен қақтығысқа түсірді. Бұл топ Санта-Фе шайқабы деп танылды. Шайқаптың мүшелерінің арасында Нью-Мексико аумағының бас прокуроры және саяси басшысы Томас Катрон болды. Катрон көптеген жерлерге иелік етті және АҚШ тарихындағы ең ірі жер иелерінің бірі еді. Катронның әріптестерінің қатарында 19-шы президент Рутерфорд Б. Хейс тарапынан жемқорлық үшін қызметтен босатылған аумақтық губернатор Сэмюэл Бич Акстелл, аумақтық судья Уоррен Генри Бристол және Нью-Мексиконың бас судьясы Джон П. Слоуды өлтірген және қылмысы үшін жазадан құтылған округ прокуроры Уильям Л. Райнерсон болды. Катрон "Үйдің" ипотекасын ұстады және Линкольндегі оның табысына тікелей мүдделі болды. Линкольн тұрғындарының көпшілігі өздерінің бизнесін Тунсталдың дүкеніне ауысқанда, Мерфи Долан банкротқа ұшырады, ал Катронның кірісі төмендеді. Мерфи мен Долан Тунсталды бизнестен шығаруға тырысты, бірінші кезекте оны заңмен мазалады, содан кейін оны атысқа итермелеуге әрекеттенді. Олар сондай-ақ қарулы адамдарды жалдады, олардың көпшілігі "Жесси Эванс тобының" мүшелері болды, олар "Жігіттер" деп те белгілі болды. Тунстал өзінің қарулыларын жалдады, Брэйди, Мерфи және Доланды ұнатпайтын жергілікті шаруалар мен ковбойлардың шамамен алтысын. Бұл адамдар Тунсталдың ранчосында жұмыс істеді және Мерфи/Доланмен болған қақтығыста оның бұйрықтарын орындады. Тунсталдың қызметкерлерінің бірі 18 жасар Уильям Бонни (шынайы аты Генри Маккарти, сондай-ақ Уильям Генри Энтрим, немесе Эль Чивато) болды, кейіннен ол өз тобын басқарғанда "Билли Кид" деп аталды. 1877 жылдың көктемінде шериф Брэйдиді Джон Тунсталдың бұйрығымен әрекет еткен деген күдікпен екі батыр Линкольннің басты көшесінің ортасында ұрып-сапалады. 1878 жылдың 18 ақпанында Тунстал, Ричард М. Брюер, Джон Миддлтон, Генри Ньютон Браун, Роберт Виденман, Фред Уэйт және Уильям Бонни Тунсталдың Рио Фелиздегі ранчосынан Линкольнге тоғыз жылқыны айдап әкелді. Линкольн шерифі Брэйдидің жасағы Тунсталдың ранчосына оның малын ұстап алу үшін келді, бұл бұйрық оның серігі Максуинге қарсы шығарылған еді. Тунстал мен Максуиннің іскерлік байланыстарының қаншалықты тығыз екенін көрсететін нәрсе, жасақ Максуиннің қарызы үшін кепіл ретінде Тунсталдың малын ұстауға келді. Тунстал, оның қолы және жылқылары жоғалып кеткеннен кейін, жасақтың бір бөлігі негізгі жасақтан бөлініп, оларды қуалауға шықты. Алайда, бұл жылқыларға ешқандай заңдық шара қолданылмады. Джесси Эванс, Генри Хилл, Мортон (және мүмкін Фрэнк Бейкер) Тунсталдан кейін алға жылжыды. Эванс, Мортон және Хилл Тунстал мен оның серіктерін Линкольннен бірнеше шақырым қашықтықтағы бұталы ағаштармен жабылған жерде қуып жетеді. Тунстал, тоғыз жылқысы және оның жалдаған қарулылары тар жол бойына тарап кеткен. Бонни басқаларын ескертті. Округтың қызметкерлері ескертусіз оқ атып бастады. Тунсталдың серіктері бұталардың арасынан жолға қарап тұрған төбеге қашты. Тунстал бастапқыда жылқыларымен бірге қалды, содан кейін қашып кетті, бірақ үш орынбасар оны қуды. Келесі қақтығыстан тек үш орынбасар ғана аман қалды. Тарихшы Роберт Утли Тунстал берілген болуы мүмкін, немесе ол өзінің қаруын алып, Мортон, Хилл және Эванстан өзін қорғауға тырысқан болуы мүмкін деп жазады. Қалай болғанда да, атыс басталды және Тунстал бірден екі мылтық оғынан қайтыс болды, бірі кеудесіне, екіншісі миына тиді. Осыдан кейін Тунсталдың жақтастары "оның қанды қырғынмен өлтірілгенін" мәлімдеді. Алайда, "Үйдің" жақтастары "оның Линкольн округінің заңды түрде тағайындалған шерифінің орынбасары ұстауға қарсылық көрсеткенде атып түсірілгенін" айтты. Тунстал 24 жаста болды.

Салдары

Тунсталдың қазасы Линкольн округінің соғысын бастады. Оған жауап ретінде Уильям Бонни, Ричард М. Брюер, Чавес и Чавес, Док Скёрлок, Чарли Боудре, Джордж Ко, Фрэнк Ко, Джим Френч, Фрэнк МакНаб және Тунсталдың басқа да қызметкерлері мен достары Линкольн округінің бейбіт судьясы, "Сквайр" Джон Уилсонға барды. Ол олардың ісіне көңіл бөлді және барлығын арнайы констебльдер ретінде антқа қабылдады, Тунсталдың өлтірушілерін әкелу үшін. Бұл жасақ заңды болды және Тунсталдың бригадирі болып жұмыс істеген, құрметті жергілікті шаруа Ричард "Дик" Брюер басқарды. Жаңадан құрылған заң сақшылары өздерін "Регуляторлар" деп атады және бірінші болып Эванс, Мортон, Хилл және Бейкерді, сондай-ақ Тунсталдың өліміне қатысы бар барлық адамдарды іздеді. Осылайша, екі топ заң сақшысы Линкольн округінің айналасында бір-бірімен соғысып жүрді. Регуляторлар 6 наурызда Мортон мен Бейкерді ұстап алды. Бұл өш алу үшін жасалған өлтіру болуы мүмкін, бірақ екеуі де қашып кетуге тырысқанда өлтірілді. Линкольнге оралғаннан кейін Регуляторлар Мортон мен Бейкер Регуляторлардың МакКлоскиін де өлтіргенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Линкольн округінің шерифінің орынбасарлары Джесси Эванс пен Том Хилл қой ұрлап, осы кезеңде Хилл қаза тапты, ал Эванс қой шаруасының қолынан жараланды. Одан кейін Регуляторлар мен Мерфи Долан жалдаған қарақшылар жасаған бірнеше өш алу қылмыстары орын алды. 1878 жылдың 1 сәуірінде Регуляторлар Линкольн округінің шерифі Уильям Брэди мен орынбасары Джордж Хиндеманды атып өлтірді. Бонни, Джим Френч және Фрэнк МакНаб сияқты бірнеше Регуляторлар осы өлтіруге қатысты. Регуляторлар Блейзердің Миллсте, Линкольннің оңтүстік-батысында, қазіргі Мескалеро апачи резервациясының аумағында Бакшот Робертсті өлтірді. Олардың басшысы Ричард Брюер де осы атыста қаза тапты. 1878 жылдың 15-19 шілдесі аралығындағы Линкольн шайқасы "Бес күндік шайқас" деп танылды. Жақын маңдағы Форт-Стентоннан келген АҚШ армиясы, полковник Натан Дадлидің басшылығымен, шайқасқа араласып, Регуляторларды жеңді. Дадли Регуляторларды қорқытты, ал Доланның жақтастары Линкольн көшелерімен мақтанышпен жүрді. 1878 жылы Конгресс Демократиялық көпшілігі қабылдаған жаңа федералды заң, бұрынғыда оңтүстік штаттарда босатылғандарға қарсы зорлық-зомбылықты басу үшін әскери күштерді қолдануға қарсылық ретінде, армияның азаматтық қақтығыстарға араласуына тыйым салды. Бес күндік шайқаста Долан күштеріне жеңілгеннен кейін Регуляторлар мен олардың жақтастары қаладан тез кетуге мәжбүр болды. Бонни Нью-Мексикода қалды, Форт-Самнерге, Нью-Мексикоға, Тексас Панхендлінің батысына қарай 160 миль қашықтықтағы Пекос өзеніне көшті. Бонни өзінің тобымен аймақта қарақшылықпен айналысты және 1881 жылдың 14 шілдесіне дейін тірі қалды, сол күні Линкольн округінің шерифі Пэт Гарретт Форт-Самнерде оны атып өлтірді. Гарретке Билли Кид пен оның тобын жою міндеті жүктелген.

Мұра

Джон Тунсталл Линкольн қаласында шамамен 18 ай тұрғаннан кейін Мортон, Хилл және Эванс атты орынбасарлардың қолынан қаза тапты. Осы кезеңде ол Лондондағы отбасымен үнемі хат алмасып тұрды. Фредерик Нолан осы хаттарды жинап, «Джон Генри Тунсталдың өмірі мен өлімі» деген атпен жариялады, бұл еңбек Линкольн округі соғысы тарихын зерттеудегі маңызды жұмыс саналады. Тунсталдың хаттары оның жоғары мақсаттарын, көзқарастарын, жастық шағының мақтандығы мен көтеріңкі рухын көрсетеді. Олар сонымен қатар сол заманғы экономикалық, мәдени, әлеуметтік және саяси жағдайларды да бейнелейді. Тунсталдың мылтығы қазір Ұлыбританияның Лидс қаласындағы Корольдік қару-жарақ мұражайында сақтаулы.