Кіріспе
Джефферсон Дэвисдің 1881 жылғы кітабы «Конфедеративтік үкіметтің көтерілуі мен құлдырауы» (1881) – Америка Азамат соғысы кезінде Америка Конфедеративтік Штаттарының президенті болған Джефферсон Дэвис жазған кітап. Дэвис кітапты Америка Конфедеративтік Штаттарының толыққанды тарихы ретінде және Америка Азамат соғысына себеп болған және оны ақтауға болатын себептерді қорғау мақсатында жазды. Кітаптың көп бөлігін ол Миссисипи штатының Билокси қаласындағы Бовуар плантациясында, романшыл және бай жесір Сара Эллис Дорсидің қонағы ретінде тұрып жазды. Сара Эллис Дорси 1878 жылы қатерлі ісікке шалдығып, өсиетін өзгертіп, 1879 жылы қайтыс болғанға дейін плантацияны оған сыйлады. Ол оған жазу ісінде көмектесіп, әсіресе ұйымдастыру, редакциялау және жігерлендірумен айналысты. Дэвиске оның әйелі Варина және хатшысы майор В. Т. Уолтолл да көмектесті. Ол Конфедерацияның сақталған мемлекеттік қайраткерлері мен генералдарымен, соның ішінде Джуда Бенджаминмен және Юбал Эрлимен маңызды мәселелерді тексеру және толықтыру үшін көп хат алмасты.
The Rise and Fall of the Confederate Government (1881) is a book written by Jefferson Davis, who served as President of the Confederate States of America during the American Civil War. Davis wrote the book as a straightforward history of the Confederate States of America and as an apologia for the causes that he believed led to and justified the American Civil War. He wrote most of the book at Beauvoir, the Biloxi, Mississippi, plantation where he was living as a guest of the novelist and wealthy widow Sarah Ellis Dorsey. Ill with cancer, in 1878 she made over her will and left the plantation to him before her death in 1879. She had already assisted him in his writing, notably with organization, editing, and encouragement. Davis was also assisted by his wife, Varina, and his secretary Major W. T. Walthall. He corresponded voluminously with surviving Confederate statesmen and generals, including Judah Benjamin and Jubal Early, for fact checking and details on key issues.
Жарияланым
Кітап 1881 жылы Нью-Йорктегі «Д. Апплтон & Co.» баспасынан екі томдық, 1500-нен астам беттен тұратын және көптеген гравировкаланған суреттері бар басылым түрінде жарық көрді.
Мазмұны
Дэвистің замандастары мен қазіргі ғалымдарды қызықтырған нәрсе – Дәвистің Конфедерация құрудың және Азамат соғысының конституциялық және моральдық негіздемесі туралы мұқият құрастырылған аргументтері болды. Дәвис Континенттік Конгресс пен Америка революциясы мен Конфедеративтік штаттардың құрылуы және Америка Азамат соғысы арасында көптеген параллельдер жүргізді. Ол оларды этикалық және саяси тұрғыдан көп айырмашылығы жоқ деп есептеді, тек біріншісі көтерілісшілердің жеңісімен, ал екіншісі жеңіліспен аяқталды. Дәвис құлдықтың тарихын талқылап, оның негізгі моральдық тұрғыдан дұрыстығын қорғады: оның пікірінше, құлдық қараларға «бейбітшілік, тәртіп және өркениеттің өнерін» үйретті, ал құлдар өздерінің құлдықта бақытты және «қанағаттанған» болды. Дәвис солтүстік штаттардың құлдыққа қатысты екіжүзділігіне сенімді болды, себебі көптеген солтүстік штаттар бұрын құлдыққа рұқсат берген және барлық кірістер құлдар өндірген тауарлар саудасынан түскен, сондай-ақ оңтүстік плантаторларына зиян келтіріп, солтүстік өнеркәсіпшілеріне пайда әкелген көптеген актілер мен саясаттардың теңсіздігін көрді. Дәвис өз тезисін растау үшін көптеген конституциялық ережелерді, конституциялық ғалымдарды және американдық саяси лидерлерді келтірді, соның ішінде Авраам Линкольннің Мексикамен болған американдық соғыстың заңсыздығын дәлелдеген және мексикалықтардың өзін-өзі басқару құқығына АҚШ-тың әскери араласуын айыптаған сөйлеген сөзі де бар. Дәвис штаттардың көпшілігі Одақты басқаратын болса, бұл «барлығының әл-ауқатын қамтамасыз ету мақсатында емес, азшылықтың бір бөлігін жою құралы ретінде» болады деп мәлімдеді.
Қабылдау
Кітапқа сын көзқарасы өте әртүрлі болды және қазір де солай. Кітап жарық көрген кезде оңтүстік сыншылары ең жоғары мақтауларын білдірді. Оскар Уайльд та оны шедевр деп атады, бірақ оны толығымен оқымағанын мойындады. Көптеген тарихшылар мен әдеби сыншылар кітапты редакциялаудан пайда көретініне келіседі, себебі Дэвис Конфедерация Конституциясы мен үкіметінің әрбір егжей-тегжейін сипаттауда ешқандай мәліметті қалдырмады, көбінесе оқырмандардың көпшілігі күткеннен де толық болды. Ол сонымен қатар көптеген әскери науқандарды егжей-тегжейлі баяндады, олар үшін жетілдірілген көптеген көздер бар еді (көптеген генералдар мен науқандардың ардагерлері жазған). Дэвис кітаптағы әскери есептердің толықтығын қорғап, көптеген елдерден айырмашылығы, Америка Конфедерациялық Штаттарының тарихы соғыстың тарихынан ажырамас екенін түсіндірді. Кітап жарық көрген кезде бұрын бай болған Дэвис қарт, денсаулығы нашар және оның меншігі жойылғандықтан, құлдықты жою және Азамат соғысы кезінде және одан кейін Оңтүстік экономикасының құлдырауынан қарызға батқан еді. Ол кітаптар оның байлығын қайта құруға және отбасын қамтамасыз етуге көмектеседі деп үміттенген, бірақ нақты сандар даулы болғанымен, кітап өмірінде бірнеше себептермен қаржылық сәтсіздікке ұшырады. Ол қымбат болды, сондықтан көптеген американдықтарға қол жетімді емес еді. Дэвис өзінің нашар денсаулығын, оңтүстіктердің төлей алмайтын ақшасын жұмсауын қаламауы мен кітапты оңтүстік емес адамдардың қабылдауына қызығушылық танытпауы себептерін айтып, сатуға көмектесетін жарнамалық турларға қатысудан бас тартты. Сонымен қатар, Азамат соғысы аяқталғаннан кейін он алты жыл өткен соң, бұл тақырыпқа қызығушылық азайды, өйткені соғыста қатыспаған американдықтардың жаңа буыны өсіп, соғысқа қатысқандар өткенге қарағанда маңыздырақ қазіргі мәселелермен бетпе-бет келді. Кітап толық сәтсіздікке ұшыраған жоқ, 1890 жылға дейін 22 000-нан астам дана сатылды, бірақ ол 1880-жылдардың ең көп сатылатын кітаптарымен, мысалы, Улисс С. Гранттың естеліктерімен немесе Марк Твеннің «Хаклберри Финннің оқиғалары» романымен салыстыруға келмейтін еді. Сонымен қатар, автор мен баспагер арасында көптеген келіспеушіліктер болды: Дэвистің әдебиет мәселесінде бұрын тәжірибесі болмады және ол өте жомарт шартқа қол қоймады. Дэвис Апплтонның толық авторлық жарнаны ұстап отырғанын мәлімдеді. D. Appleton & Co. Дэвиске кітапты жазу кезінде төленген аванстар оның алғашқы жылдардағы авторлық жарнасының көп бөлігін жұмсағанын мәлімдеді. Екі тарап та майор Уолтоллдың (кітап жарық көрген кезде Дэвистің қызметінде болмаған) аванстармен байланысты қаржылық бұрыс іс-әрекеттер жасады деп күдіктенді. Дэвис өмірінің соңғы жылында баспагерге қарсы сотқа жүгінді, кейін оның мұрагерлері оның өлімінен кейін көп ұзамай соттан тыс келісімге келді. Кітап басылымда қалды және кейіннен арзан басылымдар Дэвистің өлімінен кейінгі онжылдықтарда оның сатылуына көмектесті. Бұл оның жесіріне соңғы жылдары белгілі бір деңгейде табыс әкелді, бірақ оның редакторлық жұмысы және қалған отбасылық мүлікті жалға беруден түскен кішігірім табыс оған көбінесе қаржылық жайлылық сыйлады.