Кіріспе

2005 жылы Питер С. Ньюманның жазған Брайан Малроунидің өмірбаяны

«Сырлы Малроуни таспалары: Премьер-министрдің ашық әңгімелері» – Канаданың бұрынғы премьер-министрі Брайан Малроунидің өмірбаяны, оны жазушы және Малроунидің бұрынғы жақын досы Питер С. Ньюман жазған. Кітап 2005 жылдың 12 қыркүйегінде Random House Canada баспасынан шықты.

Кітаптың мазмұны мен дау-дамайлары

Кітап Мулроунидің өзімен, отбасымен, достарымен, әріптестерімен және замандастарымен жасалған, 7400 беттен астам транскрипцияны құрайтын сағаттармен өлшенген таспаға жазылған сұхбаттарға негізделген. Кітапта Мулроуни өзінің ең құпия сырларын және ішкі ойларын ашады. Сұхбаттарда ол өзін Джон А. Макдональдтан бері ең ұлы премьер-министр деп жариялап, Пьер Трюдоның оны жою мақсатымен Мич-Лейк келісіміне қарсы шыққанын айтты. Мулроуни «Трюдоның Канаданы құруға емес, оны жоюға үлес қосып, мен оны құтқару үшін келуге тиіс болдым» деді. Мулроуни ізбасары Ким Кэмпбеллді «1993 жылғы сайлауды ұтып беруге себеп болған, өте мақтаншыл адам» деп сипаттады, себебі ол «өзінің орыс жігітімен (Грегори Лехтман) әуестеуге тым көп уақыт кетірді», нәтижесінде «өмірімде көрген ең нашар науқан» болды. Кэмпбелл жауап ретінде Мулроунидің «өзінің танымалдылығының салмағын көтеретін айыпты іздегенін» айтты.

Мулронидің реакциясы

Мулроуни өкілі арқылы Ньюманның "керексіз" және "сатқындық" жасағанын айтты. Ол одан әрі: "Питер С. Ньюманмен сөйлескенімде өте қателестім. Бұл менің кінәм және мен осымен өмір бойы кешірім сұраймын" деді. Мулроуни сондай-ақ, көп жағдайда әңгімелері жазылып алынып жатқанын білмегенін айтты. Бірақ заңгер Джулиан Портер бұл мәлімдемеге қарсы шықты:

"Сенатор Пэт Карни де дүйсенбі күні Мулроунидің өкілі Люк Лавоидің көптеген сөздер түнгі әңгімелерде айтылғанын және бұрынғы премьер-министрдің жазылып алынғанынан хабарсыз болғанын жоққа шығарды. Мырза Лавои журналистерге Мулроуни Ньюманнан ашуланғанын айтты. "Ол әріптестеріне Питер Ньюменмен бірге жазба жасағанын айтты", - деді сенатор Карни. Біз бәріміз білдік. Оны ақылдан безген деп ойлаған шығармыз, бірақ бәріміз хабардар болдық". Бұл пікірге (Мулроунидің) Ньюман қарсы шықты, ол екі адам арасында 1976 жылы, Мулроунидің Прогрессивті консервативтік партия төрағалығына алғашқы әрекет жасағаннан аз уақыт бұрын келісім жасалғанын мәлімдеді. Ньюман Мулроунидің премьер-министр болған жағдайда оған үнемі ерекше құқық беруге келіскенін айтты. Ньюманның сөзінше, Мулроуни өзінің премьер-министрлік кезеңінің толық тарихын жазуды қалаған. "Мен жасанды жұмыс жасамағым келмейді", - деді Мулроуни Ньюманға деген ойын. Ньюман ешқандай шарт қойылмағанын және тек 1993 жылдың басында Мулроуни биліктен кеткеннен кейін ғана (сұхбаттарға негізделген) кітап жариялануы керек екенін жазды. Бастапқы келісімде Ньюманға Мулроуни кезеңіндегі құжаттарға қол жеткізуге рұқсат беру туралы да ереже болған, олардың кейбіреулері кітапты аяқтау және Мулроунидің жазбаларына тарихи дәлелдер мен перспектива беру үшін қажет болған. 1995 жылы Ньюман Мулроуни келісім шарттарын өзгертіп, құжаттарға қол жеткізуден бас тартқанын жазды. Ньюман қазір бұл оның жазғысы келген кітап емес екенін, бірақ оған Мулроунидің билік кезеңіне бейтарап тарихи көзқарас жазуға кедергі келтірілгенін айтады, өйткені оған бастапқыда уәде етілгеннің бәрі берілмеген. Таспаларды пайдаланбауға рұқсат етпеу үшін Ньюман осы кітапты жазды, ол 2005 жылдың 12 қыркүйегінде жарық көрді. Кейбір сарапшылар Мулроунидің бастапқыда уәде етілген құжаттарға қол жеткізуді бермеуінің себебі, ол өзінің естеліктерін жариялауды жоспарлап отырғаны болды, олар 2007 жылдың 10 қыркүйегінде "Естеліктер: 1939–1993" деген атпен жарық көрді. Кейбір БАҚ-тар Ньюманның кітабын Мулроуни оқиғалардың өңделген және тазартылған нұсқасын шығара алмастан бұрын жариялағанын айтады. Кітап жарық көргеннен кейін, Мулроунидің бұрынғы министрі және Квебектің бұрынғы премьер-министрі Жан Шарест баспасөз конференциясында оны қорғап, "Ешкімнің мұндай жетістіктері жоқ – мен сияқты көптеген маңызды істер жасаған канадалық премьер-министрін атау мүмкін емес, себебі мұндай адам жоқ" деген мәлімдемемен келіскенін айтты. Шарест Мулроуниді еркін сауданың әкесі деп атады және GST Канада экономикасы үшін пайдалы болды деп мәлімдеді. Ньюман таспаларды кейінірек көпшілікке ұсынуға уәде берді. Бастапқы таспалар қазір Торонто университетінің арнайы жинақтар мұрағатында сақталады, онда Ньюман олардың болашақ тарихшылар үшін қауіпсіз болады деп сендіреді.