Канаданың 12-ші премьер-министрі Луи Сен-Лоран

Кіріспе

Канаданың премьер-министрі 1948 жылдан 1957 жылға дейін

Луи Стивен Сент-Лоран (француз тілінде Saint Laurent немесе St Laurent, крещениеде Луи Этьен Сент-Лоран; 1 ақпан 1882 – 25 шілде 1973) – канадалық заңгер және саясаткер, 1948 жылдан 1957 жылға дейін Канаданың 12-ші премьер-министрі қызметін атқарған. Квебектің оңтүстік-шығысында туып өскен Сент-Лоран белгілі заңгер және Канаданың Либералдық партиясын қолдаушы болды. 1941 жылдың желтоқсан айында ол премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг басшылығымен әділет министрі ретінде саясатқа қатысты. 1942 жылдың ақпан айында ол Квебек Шығыс сайлау округіндегі қосымша сайлауда жеңіске жетті. 1946 жылдың қыркүйегінде Сент-Лоран сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды және екі жылдан кейін Либералдық партияның басшысы және премьер-министр болып, зейнеткерлікке шыққан Кингтің орнын басты. Сент-Лоран партияны 1949 және 1953 жылдарғы федералды сайлауларда үлкен көпшілік дауыспен жеңіске жеткізді. Ол коммунизмге қарсы күшті ұстанымда болды және идеологияның таралуын тоқтату үшін Канаданың 1949 жылы НАТО-ға қосылуын ынтамен қолдады. Оның үкіметі Корея соғысына да әскер жіберді. Ішкі саясатта Сент-Лоранның үкіметі зейнеткерлік жинақтарын тіркеу жоспарын (RRSP) енгізді және Трансканада тас жолының, Сент-Лоуренс теңіз жолының және Трансканада құбыр желісінің салынуын бақылады. Сент-Лоран өкімет ету кезегінде халық арасында танымал болғандықтан «Луи аға» деп аталды, ал оның үкіметінің беделі көптеген адамдарды 1957 жылғы федералды сайлауда оңай жеңіске жетеді деп күтуге итерді. Алайда, оның 1956 жылы Трансканада құбыр желісін талқылауды асықтыру туралы шешімі және жабық отырыс өткізуі либералдардың биліктегі екі онжылдығынан кейін мақтанға бой алғанын көрсетті. Нәтижесінде, партия Джон Дифенбейкердің Прогрессивті консерваторларына тартысты жеңіліске ұшырады, бұл 22 жылға жуық либералдық үкіметтің аяқталуын білдірді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін көп ұзамай Сент-Лоран саясаттан шығып, заңгерлік қызметіне оралды. Ол сарапшылар тарапынан жоғары бағаланады, әсіресе оның прогрессивті бағдарламалары мен соғыстан кейінгі Канаданы қалыптастыруға көмектескен қаржылық жауапкершілік саясаты үшін. Тарихшы Дональд Крейтонның сөзіне сүйенсек, ол «өте шамалы, сақ адам және мықты канадалық ұлтшыл» болған.

Louis Stephen St. Laurent (Saint Laurent or St Laurent in French, baptized Louis Étienne St Laurent; February 1, 1882 – July 25, 1973) was a Canadian lawyer and politician who served as the 12th prime minister of Canada from 1948 to 1957. Born and raised in southeastern Quebec, St. Laurent was a leading lawyer and a supporter of the Liberal Party of Canada. In December 1941, he entered politics as minister of justice under Prime Minister William Lyon Mackenzie King. In February 1942, he won a by election in the riding of Quebec East. In September 1946, St. Laurent became secretary of state for external affairs and served in that post until two years later, when he became leader of the Liberal Party and prime minister, succeeding King who retired. St. Laurent carried the party to back to back landslide majority governments in the federal elections of 1949 and 1953. The second French Canadian to hold the office, St. Laurent strongly advocated against communism and was an enthusiastic proponent of Canada joining NATO in 1949 to fight the spread of the ideology. His government also contributed troops to the Korean War. At home, St. Laurent's government introduced the registered retirement savings plan (RRSP) and oversaw the construction of the Trans Canada Highway, St. Lawrence Seaway, and Trans Canada Pipeline. St. Laurent earned the nickname "Uncle Louis" as he was popular among the general public throughout his tenure, and the popularity of his government led many to predict that he would easily win the 1957 federal election. However, his decision to rush the 1956 debate on the Trans Canada Pipeline by invoking closure led some to believe that the Liberals had become arrogant from their two decades in power, and in a major upset, the party was narrowly defeated by John Diefenbaker's Progressive Conservatives, ending nearly 22 years of Liberal rule. Shortly after his defeat, St. Laurent retired from politics and returned to his law practice. He is ranked highly among analysts, not least because of his progressive programs and fiscally responsible policies that helped shape post war Canada. According to historian Donald Creighton, he was an "eminently moderate, cautious man and a strong Canadian nationalist."

Ерте өмір, отбасы және білім (18821905)

Луи Сент-Лоран дүниеге 1882 жылдың 1 ақпанында Квебек провинциясының Комптон қаласында келді. Оның әкесі – француз канадасы Жан Батист Муаз Сент-Лоран, анасы – ирланд канадасы Мэри Энн Бродерик болған. Луи жеті баланың үлкені еді. Ол туған кезде Комптон қаласы көбінесе ағылшын тілінде сөйлейтін болса, 1901 және 1911 жылдар аралығында француз тілі басым тілге айналды. Сент-Лоран екі тілді өскен, себебі әкесі французша, ал анасы тек ағылшынша сөйлейтін. Оның ағылшын тілінде айқын ирланд диалектісі болған, ал дене қимылдары (мысалы, иықтарын иіп тұруы) француз тіліне тән еді. Сент-Лоран бала кезінен ағылшын әдебиетіне қызығушылық танытқан. Сент-Лоран үйі ауылдың әлеуметтік орталығына айналған. Сент-Лоранның әкесі Жан Батист Комптон қаласындағы дүкенші және Канада Либералдық партиясының, сондай-ақ сэр Уилфрид Лориедің жақтаушысы болған. Жан Батист 1894 жылы провинциялық сайлауда жеңіліске ұшыраған. 1907 жылы Сент-Лоран Квебекте назар аудартты, себебі ол сол кездегі әдеттен тыс әрекет жасады: ол дін қызметкері мен монахтарды куәгер ретінде шақырып, оларды тексеруден өткізді. Бұл оның барлық мүлкін шіркеуге қалдырған әйелдің өсиетіне қатысты істе болған. 1912 жылы Сент-Лоран Канадалық Тынық мұхиты компаниясына қарсы сот ісінде жеңіске жетті. 1913 жылы ол Гарри Кендалл Тоудың адвокаты болды, ол Квебектен экстрадициядан қашуға тырысқан. 1923 жылы Сент-Лоран жеке заң кеңсесін ашты. 1926 жылы Жоғарғы Соттағы сотта Сент-Лоран діни азшылықтың (христиан емес) құқықтарын қорғады. Ол Монреальдің протестанттық мектеп комиссиясы кеңесінде еврейлердің өкілдігін жақтады және бөлек еврей мектептер жүйесін де қолдады. Сент-Лоран мектеп кеңесінде еврейлердің өкілдігін қамтамасыз етуге тырысқаны сәтсіз болғанымен, Квебек провинциясы христиан емес үшін бөлек мектептер құру құқығын мойындады. 1941 жылдың қарашасында Кингтің Квебектегі өкілі Эрнест Лапонте қайтыс болды. Кинг өзінің Квебек өкілінің күшті болуы және әскерге шақыру мәселесін шешуге көмектесетініне сенді. Кинг 1917 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскерге шақыру дағдарысына куә болған кезде жас саясаткер болған және сол бөліністердің өз үкіметіне қауіп төндірмейтінін қалады. Көптеген адамдар Сент-Лоранды осы лауазымға ұсынды. Осы ұсыныстарға сүйене отырып, Кинг 9 желтоқсанда Сент-Лоранды Әділет министрі лауазымына тағайындады, бұл Лапонтетің бұрынғы лауазымы еді. Сент-Лоран міндет сезімінен Оттаваға баруға келісті, бірақ саясатқа қатысуы уақытша екенін және соғыс аяқталғаннан кейін Квебекке оралатынын түсінді. 1942 жылдың ақпанында ол Квебек шығысындағы Лапонтетің бұрынғы сайлау округінде жеңіске жетті, бұл округ бұрын Лориеге тиесілі болған. Сент-Лоран 1944 жылы әскерге шақыруды енгізу туралы Кингтің шешімін қолдады (1944 жылғы әскерге шақыру дағдарысы). Оның қолдауы Квебек либералдық парламент мүшелерінің көп бөлігінің партиядан кетуіне жол бермеді, бұл үкімет пен партияның біртұтас болуына өте маңызды болды. Сент-Лоран Кингтің оң қолы болды. Сент-Лоран 1945 жылы Сан-Франциско конференциясында Канаданы өкілдік етті, ол Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) құрылуына көмектесті. 1944 жылы Сент-Лоран отбасылық жәрдемақы құруын қадағалады. 1945 жылы Сент-Лоран экономикалық жаңғырту және әлеуметтік көмек бағдарламасын қолдады, ол қарттық зейнетақы және аурухана мен медициналық сақтандыру үшін федералдық-провинциялық шығындарды бөлісу схемаларынан тұрды. Кейбір шенеуніктер бұл кең ауқымды өзгерістер федералдық және провинциялық үкіметтер арасында дау тудыруы мүмкін деп уайымдады, бірақ Сент-Лоран канадалықтардың осы бағдарламаларды қолдап, мойындағанын айтты, "[олар] провинциялық үкіметтердің қызметтері туралы үнемі хабардар болып отырады, ал орталық үкіметті салық салу және әскерге шақыру сияқты ауыртпалықтар ретінде қарастырады".

Louis St. Laurent (lwi sɛ̃ lɔʁɑ̃) was born on February 1, 1882, in Compton, Quebec, a village in the Eastern Townships, to Jean Baptiste Moïse Saint Laurent, a French Canadian, and Mary Anne Broderick, an Irish Canadian. Louis was the oldest of seven children. At the time of his birth, Compton was mainly English speaking, though it would slowly become majority French between 1901 and 1911. St. Laurent grew up fluently bilingual, as his father spoke French while his mother only spoke English. His English had a noticeable Irish brogue, while his gestures (such as a hunch of the shoulders) were French. St. Laurent was also interested in English literature as a child. The St. Laurent home would serve as a social centre for the village. St. Laurent's father, Jean Baptiste, was a Compton shopkeeper and a staunch supporter of the Liberal Party of Canada and Sir Wilfrid Laurier. Jean Baptiste would unsuccessfully run in a provincial by election in 1894. In 1907, St. Laurent gained some attention in Quebec after he made a move that was viewed unusual at the time: he put a priest and nuns on the witness stand and cross examined them. This occurred during his engagement in a case contesting the will of a woman who had left everything she owned to her parish priest. In 1912, St. Laurent won a case against Canadian Pacific. In 1913, he was one of the defending counsel for Harry Kendall Thaw, who was seeking to avoid extradition from Quebec. In 1923, St. Laurent opened his own law office. In 1926, in a test case before the Supreme Court, St. Laurent argued for religious minority (non Christian) rights. He was in favour of Jewish demand for representation on Montreal’s Protestant Board of School Commissioners and he also supported a separate Jewish system of schools. Though St. Laurent's bid to have Jewish representation in the school board was unsuccessful, the province of Quebec recognized the right to establish separate schools for non Christians. King's Quebec lieutenant, Ernest Lapointe, had died in November 1941. King believed that his Quebec lieutenant had to be strong enough and respected enough to help deal with the volatile conscription issue. King had been a junior politician when he witnessed the Conscription Crisis of 1917 during World War I and wanted to prevent the same divisions from threatening his government. Many recommended St. Laurent for the post. On these recommendations, King recruited St. Laurent to cabinet as Minister of Justice, Lapointe's former post, on 9 December. St. Laurent agreed to go to Ottawa out of a sense of duty, but only on the understanding that his foray into politics was temporary and that he would return to Quebec at the conclusion of the war. In February 1942, he won a by election for Quebec East, Lapointe's former riding, which had been previously held by Laurier. St. Laurent supported King's decision to introduce conscription in 1944 (see Conscription Crisis of 1944). His support prevented more than a handful of Quebec Liberal Members of Parliament (MPs) from leaving the party and was therefore crucial to keeping the government and the party united. St. Laurent was King's right hand man. St. Laurent represented Canada at the 1945 San Francisco Conference that helped lead to the founding of the United Nations (UN). In 1944, St. Laurent oversaw the creation of family allowances. In 1945, St. Laurent supported a program of economic reconstruction and more social welfare, which consisted of federal provincial cost sharing schemes for old age pensions and hospital and medical insurance. Some officials were worried that these sweeping changes would cause disputes between the federal and provincial governments, but St. Laurent believed that Canadians identified with and supported these programs, stating that "[they] were constantly made aware of the services which provincial governments render while they tended to think of the central government as one imposing burdens such as taxation and conscription."

Сыртқы істер министрі

Кинг Сент-Лорантты өзінің ең сенімді министрі және табиғи мұрагері деп санай бастады. Ол Сент-Лоранды соғыстан кейін халықаралық жаңа тәртіпті құруға көмектесу үшін үкіметте қалуы керек екендігіне көндірді және 1946 жылы оны сыртқы істер министрі (мемлекеттік хатшы) лауазымына тағайындады, бұл лауазымды Кинг әрқашан өзі үшін сақтап келген. 1947 жылдың қаңтар айында Сент-Лоран Торонто университетінде сөз сөйлеп, Канаданың тәуелсіз сыртқы саясатының қажеттігін баса көрсетті, бұл саясат Ұлыбританияға толық тәуелді болмауы керек еді. Сент-Лоранның сөзі Канаданың сыртқы саясаты британдық сыртқы саясаттың бір бөлігі ғана екенін аңғартады. Ол сондай-ақ Канаданың "халықаралық жауапкершілікті қабылдауға ниетті болуы керек" деді.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

Сен-Лоран, БҰҰ-ның соғыс және қарулы қақтығыс кезінде өз қалауын жүзеге асыру үшін әскери құралдарсыз тиімсіз болады деп сенгендіктен, БҰҰ-ның әскери күшін құруды жақтады. Ол бұл күшті бейбітшілікті сақтау немесе соғыстың алдын алу үшін деликаттылық пен күш-қуатты қажет ететін жағдайларда қолдануды ұсынды. 1956 жылы Сент-Лоран мен оның сыртқы істер министрі Лестер Б. Пирсон осы идеяны іске асырып, Суэц дағдарысын тоқтатуға көмектескен БҰҰ бейбіт сақшыларын құрды. Осы жалпы қолдауы мен кең танылуының арқасында ол партияны Джордж Дрю басқарған Прогрессивті консервативтік партияға (ПК партиясы) қарсы сайлауда жеңіске жеткізді. Либералдық партия сол кездегі Канада тарихындағы ең көп – 191 орынды жеңіп алды, бұл партия үшін әлі де рекорд болып табылады. Бұл либералдықтардың тарихындағы орын пайзысы бойынша екінші ең табысты нәтижесі, 1940 жылғы федералды сайлаудан кейін.

1953 жылғы федералды сайлау

Сент-Лоран 1953 жылғы федералды сайлауда либералдарды тағы да қуатты көпшілікке бастап келді, бұрынғы ПК партиясының жетекшісі Дрюді қайтадан жеңді. 22 орынды жоғалтса да, олар көпшілік үшін қажетті орындардан үш ондықтан астам артық орынға ие болды, бұл оларға Парламент палатасында басымдық тануға мүмкіндік берді.

Сыртқы саясат

Сент-Лоран және оның кабинеті соғыстан кейінгі әлемде Канаданың кеңейіп келе жатқан халықаралық рөлін қадағалады. Оның айтқан тілегі – Канаданың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлемде әлеуметтік, әскери және экономикалық орта держава рөлін атқаруы болды. 1947 жылы ол Канаданың сыртқы саясатының бес негізгі принципін және Канаданың халықаралық қатынастарына қатысты бес практикалық қолданысын анықтады. Ол тіл, дін және аймақтық айырмашылықтарға әрқашан жоғары сезімталдық танытып, ұлттық бірлікті қадағалап, «біздің сыртқы саясатымыз біздің бірлігімізді жойламауы керек, өйткені бөлінген Канада әлсіз болады» деп талап етті. Сонымен қатар, ол тоталитаризмге қарсы тұру тұрғысынан саяси еркіндік пен заң үстемдігін атап өтті. Әскери тұрғыдан Сент-Лоран 1949 жылы Солтүстік Атлантика шарты ұйымын (НАТО) құрудың белсенді жақтаушысы болды, ол шартының авторы және қол қоюшысы болды. Мұндай ұйымға қатысу – әскери одаққа қосылуға тартынған Кингтің саясатынан айырмашылықты білдірді. Оның басшылығымен Канада Корея соғысында Біріккен Ұлттарды (БҰҰ) қолдады және соғысқа БҰҰ күштеріне әскерлер, кемелер және ұшақтардан үшінші ең үлкен үлес қосты. Кореяға әскерлер ерікті түрде іріктелді. Сент-Лоран соғысқа 26 000-нан астам әскер жіберді. 1956 жылы оның басшылығымен Сент-Лоранның сыртқы істер министрі Лестер Б. Пирсон Ұлыбритания, Франция, Израиль және Египет арасындағы Суэц дағдарысын шешуге көмектесті, 1946 жылғы БҰҰ әскери күштері туралы Сент-Лоранның көзқарасын Біріккен Ұлттардың Төтенше күштері (UNEF) немесе бейбіт сақтаушы күштері түрінде ұсынды. Бұл іс-әрекеттері Пирсонның 1957 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығын жеңіп алуымен мойындалды.

Экономикалық саясат

Соғыс уақытындағы әскерилерге қажет емес салықтық түсімдерді пайдаланып, Канаданың Дүниежүзілік соғыстар мен Ұлы депрессия кезінде жинаған қарыздарын толық төледі. Қалған қаражаттармен Сент-Лоран Канаданың әлеуметтік бағдарламаларын кеңейтті, оның ішінде отбасылық жәрдемақылар, қарттық зейнетақылар, университет және орта білімнен кейінгі білім беруді мемлекеттік қаржыландыру, сондай-ақ сол кездегі «Ауруханалық сақтандыру» деп аталған Medicare бағдарламасы сияқты әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларын кезең-кезеңімен дамытуға қадағалады. Бұл жүйе Томми Дугластың Саскачеван провинциясындағы денсаулық сақтау жүйесінің және Пирсонның 1960 жылдардың соңындағы жалпыұлттық денсаулық сақтау жүйесінің негізін қалады. Бұл заңға сәйкес, федералдық үкімет «жедел, қалпына келтіру және созылмалы ауруханалық күтімдегі стационарлық қызметтердің негізгі спектрін» қамту үшін провинциялық денсаулық сақтау жоспарларының шығындарының шамамен 50% -ын төледі. Қосымша қаржыландыру шартының талабы – барлық азаматтардың осы жәрдемақыларға құқығы болуы еді. 1963 жылдың наурыз айына дейін Канада азаматтарының 98,8% «Ауруханалық сақтандыру» жүйесімен қамтылған. Алайда, тарихшы Кэтрин Буттың сөзіне сүйенсек, Сент-Лоран мемлекеттік денсаулық сақтандыруды «жақсы саясат емес» деп есептеді, керісінше, қолданыстағы жоспарлар арқылы ерікті сақтандыруды кеңейтуді қолдады. Мысалы, 1951 жылы Сент-Лоран «қажет болған жағдайда, кез келген канадалыққа алдын ала төленген медициналық көмек көрсетуді қамтамасыз ететін» жүйенің басқаруын және жауапкершілігін медициналық қызметкерлерге беруді қолдады. Сонымен қатар, Сент-Лоран премьер-министрлік қызметін атқару кезеңінде ел үшін жаңа әлеуметтік және өнеркәсіптік саясаттарды жаңартып, құрды. Бұл шаралардың ішінде жетпіс және одан асқан барлық канадалықтар үшін қарттық зейнетақыны жалпыға бірдей ету (1951), алпыс бес және одан асқан мұқтаж канадалықтарға қарттық көмек беруді енгізу (1951), соқырларға (1951) және мүгедектерге (1954) жәрдемақы тағайындау кірді. Премьер-министр ретіндегі соңғы мерзімінде Сент-Лоран үкіметі өнер, гуманитарлық ғылымдар және әлеуметтік ғылымдар саласындағы зерттеулерді қолдау үшін Канада Кеңесін құруға өлім салығынан түскен 100 миллион доллар жұмсады. 1956 жылы федералдық үкіметтің салық салу өкілеттігін пайдалана отырып, Сент-Лоран үкіметі провинциялар арасында салықтық түсімдерді қайта бөлу саясатын енгізді. Бұл саясат мемлекеттік бағдарламалар мен қызметтерді ұсынуда нашар провинцияларға көмектесуге бағытталған және Канада федерациясын, әсіресе оның туған провинциясы Квебекті нығайтуға септігін тигізді. 1957 жылы Сент-Лоран үкіметі зейнетақы жинақтау жоспарын (RRSP) енгізді, ол жинақталған қаражатты және инвестициялық активтерді сақтауға арналған қаржылық шоттың бір түрі. Бұл жоспар көптеген салықтық жеңілдіктерге ие болды және жұмыс істейтін және жеке кәсіпкерлікпен айналысатын адамдардың зейнетке жинақ ақшасын ынталандыруға бағытталған.

It took taxation surpluses no longer needed by the wartime military and paying back in full Canada's debts accrued during the World Wars and the Great Depression. With remaining revenues, St. Laurent oversaw the expansion of Canada's social programs, including the gradual expansion of social welfare programs such as family allowances, old age pensions, government funding of university and post secondary education and an early form of Medicare termed Hospital Insurance at the time. This scheme laid the groundwork for Tommy Douglas' healthcare system in Saskatchewan, and Pearson's nationwide universal healthcare in the late 1960s. Under this legislation, the federal government paid around 50% of the cost of provincial health plans to cover "a basic range of inpatient services in acute, convalescent, and chronic hospital care." The condition for the cost sharing agreements was that all citizens were to be entitled to these benefits, and by March 1963, 98.8% of Canadians were covered by Hospital Insurance. According to historian Katherine Boothe, however, St. Laurent did not regard government health insurance to be a "good policy idea", instead favouring the expansion of voluntary insurance through existing plans. In 1951, for instance, St. Laurent spoke in support of the medical profession assuming "the administration and responsibility for, a scheme that would provide prepaid medical attendance to any Canadian who needed it". In addition, St. Laurent modernized and established new social and industrial policies for the country during his time in the prime minister's office. Amongst these measures included the universalization of old age pensions for all Canadians aged seventy and above (1951), the introduction of old age assistance for needy Canadians aged sixty five and above (1951), the introduction of allowances for the blind (1951) and the disabled (1954), During his last term as prime minister, St. Laurent's government used $100 million in death taxes to establish the Canada Council to support research in the arts, humanities, and social sciences. In 1956, using the taxation authority of the federal level of government, St. Laurent's government introduced the policy of "equalization payments" which redistributes taxation revenues between provinces to assist the poorer provinces in delivering government programs and services, a move that has been considered a strong one in solidifying the Canadian federation, particularly with his home province of Québec. In 1957, St. Laurent's government introduced the registered retirement savings plan (RRSP), a type of financial account used to hold savings and investment assets. The plan had many tax advantages and was designed to promote savings for retirement by employees and self employed people.

Иммиграция

1948 жылы Сент-Лоран үкіметі Канаданың еңбек күшін кеңейту мақсатында иммиграцияны күрт арттырды. Сент-Лоран иммиграцияның соғыстан кейінгі экономикалық өсімге үлкен үлес қосатынына сенді. Ол сондай-ақ иммиграция Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында құрылған әлеуметтік көмек шараларын қаржыландыруға қажетті салық базасын қалыптастырады деп ойлады. 1948 жылы өзінің Канадаға 125 000-нан астам иммигрант келді, ал 1957 жылы бұл көрсеткіш 282 000-ға жуық екі есеге артты. Иммигранттардың көп бөлігі Оңтүстік Еуропадан, оның ішінде италиялықтар, гректер және португалдықтар еді. Олардың келуі канадалықтардың этникалық құрамын өзгертіп, француз және британдық тегі жоқ халықтың санын арттырды. 1956 және 1957 жылдары Канада 1956 жылғы Венгрия революциясынан кейін Венгриядан 37 500-ден астам босқынды қабылдады.

Инфрақұрылым

Сент-Лоран үкіметі Транс-Канада тас жолы (1949), Сент-Лоуренс теңіз жолы (1954) және Транс-Канада құбыр желісі сияқты ірі мемлекеттік жұмыстар мен инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асырды. Осы соңғы жоба Сент-Лоран үкіметінің құлауына әкелді. Сент-Лоуренс теңіз жолының құрылысын бастау үшін Сент-Лоран АҚШ-пен бірқатар келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. АҚШ-пен келіссөздер үшін Сент-Лоран 1949 және 1951 жылдары президент Гарри С. Трумэнмен екі рет кездесті, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Сент-Лоран Канаданың теңіз жолын өз күшімен салуға дайын екенін мәлімдеді. Соңында, 1953 және 1954 жылдары Трумэннің орнын баскан президент Дуайт Эйзенхауэр Сент-Лоранмен келісімге келді. Келісімге 470 миллион канад доллары жұмсалды, онда Канада жалпы соманың үштен екі бөлігін, ал АҚШ шамамен төрттен бір бөлігін төледі. Теңіз жолы 1959 жылы аяқталды және Канаданың АҚШ-пен экономикалық сауда байланыстарын кеңейтті.

Басқа ішкі істер

1949 жылы көптеген Жоғарғы Сот істерінің бұрынғы адвокаты Сент-Лоран Канаданың заңдық істерін Ұлыбританияның Құпия кеңесінің Сот комитетіне шағымдану практикасын тоқтатты, соның нәтижесінде Канаданың Жоғарғы соты канадалықтар үшін заңдық шағымдардың ең жоғарғы инстанциясына айналды. Сол жылы Сент-Лоран Ұлыбританиямен Британдық Солтүстік Америка (No. 2) заңы, 1949 жөнінде келіссөздер жүргізді, ол Канада Конституциясын «жартылай патриоттауға» бағытталған және ең маңыздысы, Канада Парламентіне конституцияның бөліктерін өзгерту құқығын берді. 1949 жылы провинцияда өткен екі референдумнан кейін Сент-Лоран мен премьер-министр Джоуи Смолвуд Ньюфаундленд пен Лабрадордың Конфедерацияға қосылуы туралы келісімге келді. 1949 жылы Канададағы Коммунистік партияны тыйым салу туралы сұраққа Сент-Лоран партияның көп қауіп төндірмейтінін және мұндай шаралардың қатаң болатынын мәлімдеді. 1952 жылы Сент-Лоран Елизавета II патшайымға Винсент Мэйсиді Канадада туған алғашқы генерал-губернатор болып тағайындауға кеңес берді. Жоғарыда аталған барлық іс-әрекеттер Канаданың Ұлыбританиядан тәуелсіздігін күшейтуге және халықаралық аренада ұлттық сананы дамытуға ықпал етті деп есептеледі. 1953 жылы Сент-Лоран Солтүстік Мұхиттық аймақтағы көшіруді жүзеге асырды, нәтижесінде 92 инуит Квебек провинциясының Инукжуак қаласынан Солтүстік-Батыс территориясының (қазіргі Нунавут) екі қауымына көшірілді. Бұл көшіру, федералдық үкіметтің Суық соғыс және Канадалық Арктика архипелагына қатысты даулы аумақтық талаптар аясында, алыс солтүстікте өзінің егемендігін көрсету мақсатымен «адам тулары» арқылы жасалған мәжбүрлі көшіру болды. Көшірілген инуиттерге көшіп келгеннен кейінгі алғашқы жылдары қиын жағдайлардың алдын алу үшін жеткілікті көмек көрсетілмеді. Осы оқиға туралы Мелани Макграт 2006 жылы «Ұзақ жер аудару» атты кітабында жазды.

Құбыр желісі туралы пікірталас

1956 жылғы құбыржол туралы пікірталас либералдардың билікте өркөкірек болып кеткені туралы кең таралған ойға әкелді. Үкімет көптеген жағдайларда талқылауды шектеу және құбыржол заң жобасын белгілі мерзімде қабылдауды қамтамасыз ету үшін процедуралық бұзушылықты (жабылуды) қолданды. Сент-Лоран өзінің министрі К.Д. Хоуға (кейде "Барлық министр" деп аталған) тиісті бақылау жасалмағаны үшін сынға ілінді. Хоу өте мақтаншыл адам ретінде танылды. Батыс канадалықтар либералдардың Онтарио, Квебек және АҚШ-тың мүдделеріне мойын бұрғанын сезініп, үкіметтен шеттетілгендей болды. Оппозиция үкіметті ешқашан мерзімінде аяқталмайтын, тым қымбат шарттарды қабылдауда айыптады. Нәтижесінде, құбыржол жоспарланған мерзімнен бұрын және бюджеттен артық шығынсыз аяқталды. Құбыржол құрылысына қатысты даудың мәні болмады, себебі 1956 жылы ереуілде болған американдық зауыттан құбыр алу мүмкін болмады, сол жылы жұмыс жүргізуге де жағдай болмады. Парламенттегі құбыржолға байланысты қырқыс пікірталас сайлаушылардың санасында ұзақ сақталды және 1957 жылғы сайлауда Джон Дифенбеккер басқаратын Прогрессивті консервативтік партияның (ПКП) жеңіске жеткеніне және либералдық үкіметтің жеңіліске ұшырауына шешуші фактор болды.

Нәтижелер

1957 жылы Сент-Лоран 75 жасқа толып, шаршаған еді. Оның партиясы 22 жыл бойы билікте болды, соның салдарынан көптеген топтарға бөлініп, көптеген әлеуметтік топтарды жіберді. Ол зейнетке шығуға дайын еді, бірақ бір соңғы сайлау кампаниясына қатысуға көндірілді. 1957 жылғы сайлауда либералдар прогрессивті консерваторлардан бүкіл ел бойынша 200 000-нан астам дауыс көп жинады (либералдардың 40,75%-ы, консерваторлардың 38,81%-ы). Алайда, либералдардың жалпы дауысының көп бөлігі Квебек округтеріндегі үлкен көпшіліктерден түсті және елдің басқа аймақтарында орынға айналмады. Көбінесе елдің қалған бөлігінде басымдық танытқандықтан, прогрессивті консерваторлар 112 орынмен (Парламенттің 42%-ы) либералдардың 105 орынына (39,2%) ие болды. Сайлау қорытындысы көптеген адамдарды таңқалдырды және Канаданың федералды саяси тарихындағы ең үлкен сенімсіздіктердің бірі саналды. Кейбір министрлер Сент-Лоранның қызметін жалғастырып, азшылық үкімет құруды ұсынды, өйткені халықтың дауысы оларды қолдады және партияның ұзақ жылғы тәжірибесі оларды тиімді азшылыққа айналдырады деп есептеді. Партия ішінде тағы бір пікір болды, онда билік тепе-теңдігін Кооперативтік Ұлттар Достастығы (CCF) және олардың 25 орыны немесе Канаданың Әлеуметтік несие партиясы, олардың 15 орыны ұстады. Сент-Лоранды басқалар CCF-ке және кем дегенде алты тәуелсіз/шағын партия депутаттарының төртеуіне үндеді, бұл 265 орынның 134-ін қамтитын коалициялық үкімет құруға мүмкіндік берді – жалпы орынның 50,6%-ы. Алайда, Сент-Лоран қызметте қалуға ниеті болмады; ол ұлт өзінің үкіметі мен партиясына қарсы шешім шығарды деп сенді. Қалай болғанда да, CCF және Socreds консерваторлық үкіметпен ынтымақтастыққа келісім берді. Егер Сент-Лоран азшылық үкіметімен билікте қалуға тырысса, ол Парламентте жеңіліске ұшырауы мүмкін еді және сенімсіздік дауысынан өткен жағдайда да ұзаққа соқпайтын еді. Осыны ескере отырып, Сент-Лоран 1957 жылдың 21 маусымында отставкаға кетті – бұл Канада тарихындағы федералдық деңгейде партияның үздіксіз билікте болуының ең ұзақ кезеңін аяқтады.

By 1957 St. Laurent was 75 years old and tired. His party had been in power for 22 years, and by this time had accumulated too many factions and alienated too many groups. He was ready to retire, but was persuaded to fight one last campaign. In the 1957 election, the Liberals won 200,000 more votes nationwide than the Progressive Conservatives (40.75% Liberals to 38.81% PC). However, a large portion of that overall Liberal popular vote came from huge majorities in Quebec ridings, and did not translate into seats in other parts of the country. Largely due to dominating the rest of the country, the Progressive Conservatives took the greatest number of seats with 112 seats (42% of the House) to the Liberals' 105 (39.2%). The result of the election came as a shock to many, and is considered to be one of the greatest upsets in Canadian federal political history. Some ministers wanted St. Laurent to stay on and offer to form a minority government, arguing that the popular vote had supported them and the party's long years of experience would make them a more effective minority. Another option circulated within the party saw the balance of power to be held by either the Co operative Commonwealth Federation (CCF) and their 25 seats or Social Credit Party of Canada with their 15 seats. St. Laurent was encouraged by others to reach out to the CCF and at least four of six independent/small party MPs to form a coalition majority government, which would have held 134 of the 265 seats in Parliament—50.6% of the total. St. Laurent, however, had no desire to stay in office; he believed that the nation had passed a verdict against his government and his party. In any case, the CCF and Socreds had pledged to cooperate with a Tory government. It was very likely that St. Laurent would have been defeated on the floor of the House had he tried to stay in power with a minority government, and would not have stayed in office for long even if he survived that confidence vote. With this in mind, St. Laurent resigned on 21 June 1957—ending the longest uninterrupted run in government for a party at the federal level in Canadian history.

Зейнетақыға шығу және қайтыс болу (1957-1973)

Қысқа ғана уақыт оппозиция жетекшісі болғаннан кейін және 75 жастан асып, Сент-Лоранның саясатқа қатысуға деген құлшынысы мүлдем жойылды. Ол саясаттан зейнетке шығу ниетін жариялады. 1958 жылғы қаңтарда өткен партияның басшылық конференциясында, оның орнын бұрынғы сыртқы істер министрі және Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі Лестер Б. Пирсон басты. Сент-Лоран саясаттан гөрі заңға көбірек бейімділік танытты. 1961 жылы CBC телеарнасына берген сұхбатында ол: «Адам сот алдында, саяси науқандағы көпшілік алдында болудан гөрі ашық, тура және шыншыл бола алады» деді. Сол сұхбатта Сент-Лоран 1957 жылғы жеңілісінде құбыр талқылауының маңызды рөл атқарғанын мойындады: «Мүмкін, мен керек болғандай көп нәрсе айтпадым; адамдар қателік жасайды ғой. Мен бар күшіммен тырыстым, және шындығында біз директорлар кеңесі сияқты жұмыс істеуге үйреніп қалдық, бұл Канада халқының бір бөлігін ренжітті». Сент-Лоран сайлауда жеңілгеннен кейін көңіл-күйін жақсартуға біраз уақыт кеткенін мойындады. Саяси зейнетке шыққаннан кейін ол заңгерлікпен айналысып, отбасымен тыныш және жеке өмір сүрді. Зейнеткерлікте ол 1967 жылы соңғы рет қоғам назарына ілікті, оған жаңадан құрылған награда – Канада орденінің серігі атағы берілді. Сент-Лоран 1967 жылғы 6 шілдеде Канада орденінің серігі болып тағайындалды. Оның мақтау қағазында: «Канаданың бұрынғы премьер-министрі. Еліне қызмет еткені үшін». Луи Стивен Сент-Лоран 1973 жылғы 25 шілдеде Квебек қаласында, Квебек штатында 91 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды және туған қаласы Комптондағы Сент-Томас-д'Акуин зиратына жерленді.

Мұра және ескерткіштер

Сент-Лоран Канада тарихындағы жаңа кезеңнің басталуына жетекшілік етті, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Канада болатын. Көптеген адамдар осы кезеңді «Канаданың алтын ғасыры» деп атады. Сент-Лоранның үкіметі шамалы прогрессивті, қаржылық жауапкершілікке берілген және бизнес принциптерімен тиімді басқарылды. Сент-Лоранның бұрынғы жоғары лауазымды қызметкері Роберт Гордон Робертсон былай деп жазды: «Сент-Лоранның 1949 жылдан 1956 жылға дейінгі басқаруы Канадаға бүкіл тарихында ең тұрақты, қаржылық жауапкершілікке ие және қиындықтарсыз үкіметті сыйлады». Сент-Лоранның кабинет министрлерінің бірі Джек Пикерсгилл оның туралы: «Сент-Лоран Канаданы басқаруды соншалықты оңай көрсетті, халық кез келген адам оны жасай алады деп ойлады, сондықтан олар Джон Дифенбейкерді сайлады» деп еске алды. Канадалық автор және профессор Роберт Ботвелл былай деп жазды: «Сент-Лоранда премьер-министрдің көптеген жақсы қасиеттері болғанмен, саясаткердің ең жақсы қасиеттері аз болды. Оның ең өнімді жылдары, 1948 жылдан 1954 жылға дейін, ол күшті министрлер кабинетіне төрағалық етті, олардың көптегені бірінші сыныпты саясаткерлер еді. Оның және олардың көзқарастары көбінесе сәйкес келді, бірақ келмеген жағдайда премьер-министр басымдық танытты. Оның негізгі міндеті ұлттық бірлік болды, ол оны кең федералдық билік тұрғысынан кеңінен түсіндірді. Ол ішкі және сыртқы саясатта белсенді болды, мұндайға дамыған экономика мүмкіндік берді». Сент-Лоранның Квебек қаласындағы 201 Grande Allée Est мекенжайындағы резиденциясы Федералдық мұра ғимараты ретінде қорғалады. CCGS Louis S. St Laurent, Канада жағалау күзетінің Арктикадағы ауыр мұз бұзақы кемесі, оның құрметіне аталған. Луи Сент-Лоран мектебі Эдмонтон қаласында, Альберта провинциясында, сондай-ақ Луи Сент-Лоран жоғары мектебі Квебектің Шығыс Ангус қаласында оның құрметіне аталды. Луи Сен-Лоран сайлау округі оның құрметіне аталған. 2003 жылы құрылған, ол ішінара Сент-Лоранның бұрынғы Квебек Шығысы сайлау округінен тұрады.