Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канададағы референдумдарға шолу
Overview of referendums in Canada
Канадада ұлттық референдумдар көбінесе қолданылмайды. 1898 және 1942 жылдарғы алғашқы екі референдумда Квебек және Канаданың қалған бөлігіндегі сайлаушылар мүлдем қарама-қарсы пікір білдірді, ал 1992 жылғы үшінші референдумда сайлаушылардың көп бөлігі биліктегі саясаткерлердің пікіріне қарама-қарсы ұстаным танытты.
National referendums are seldom used in Canada. The first two referendums in 1898 and 1942 saw voters in Quebec and the remainder of Canada take dramatically opposing stands, and the third in 1992 saw most of the voters take a stand dramatically opposed to that of the politicians in power.
Ұсынылған референдумдар
2004 жылғы федералды сайлау кезінде НДП федералды үкіметтен сайлау реформасы (әсіресе пропорционалды өкілдік) бойынша ұлттық референдум өткізуді талап ететінін мәлімдеді, егер либералдар азшылық үкімет құрса, НДП қолдауына ие болу үшін. Либералдар азшылықты жеңіп алды, және НДП референдум арқылы сайлау реформасын ілгерілетуге уәде берді. 2004 жылдың қазан айында Парламентті ашқан Тәж сөзінде бұрынғы либерал премьер-министрі Пол Мартиннің келесі Парламентке арналған жоспарына сайлау реформасы енгізілуі, сайлау реформасы бойынша ұлттық референдум өткізу мүмкіндігін арттырды. Алайда, 2006 жылғы федералды сайлау нәтижесінде консервативті партияның көшбасшысы Стивен Харпер премьер-министр болғаннан кейін, 2015 жылғы федералды сайлауда либерал партияның көшбасшысы Джастин Трюдо премьер-министр болғанға дейін сайлау жүйесін реформалауға қатысты ешқандай қадам жасалмады. Трюдо Канада бойынша халықтың дауысына сәйкес орынды бөлу жүйесін қолдайтынын айтты, бұл кандидаттарды басымдық ретімен бағалауға мүмкіндік беретін жаңа дауыс беру арқылы іске асырылуы тиіс. Оның үкіметі 2015 жылдың желтоқсанында 2016 жылдың басында барлық партиялық парламенттік комитет құрылатынын жариялады. Жоспарды талқылау кезінде Демократиялық институттар министрі Марьям Монсеф оны «ашық және тиімді консультация процесі» деп сипаттады. Алайда, ол консервативтік партияның канадалықтарға таңдаған сайлау жүйесі бойынша дауыс беруге мүмкіндік беретін қоғамдық референдум өткізу талабына келісуден бас тартты, консультация процесінің нәтижесіне әсер етпегісі екенін білдірді. Бір жынысты неке мәселесі бойынша ұлттық референдум өткізу туралы пікірталас болды, бұл мәселе Канадада өте қақтығысты болды. Алберта провинциясының премьер-министрі Ральф Клейн және бірқатар консервативті және либералды депутаттар жалпыұлттық плебисцит ұсынды. Алайда, Пол Мартиннің либералды үкіметі, НДП және Квебек блогының қолдауымен, 2005 жылдың шілдесінде парламентте бір жынысты некелерді заңдастыратын «Азаматтық неке туралы» заңды плебисцит өткізбестен қабылдады. 2006 жылдың желтоқсанында Стивен Харпердің үкіметі неке мәселесін қайта қарау туралы ұсыныс енгізді, бірақ ол қабылданбады. Қызықтысы, барлық партиялардың өкілдері, тіпті консервативті кабинет мүшелері де оған қарсы дауыс берді.
During the 2004 federal election, the NDP stated that it would require the federal government to hold a national referendum on electoral reform (specifically proportional representation) for support from the NDP should the Liberals win a minority government. The Liberals won a minority, and the NDP announced they would press for electoral reform through a referendum. The possibility of a national referendum on electoral reform was made more likely through the Throne speech that opened Parliament in October 2004, in which former Liberal Prime Minister Paul Martin included electoral reform in his plan for the next Parliament. However, after Conservative Leader Stephen Harper became Prime Minister as a result of the 2006 federal election, no moves toward reform of the electoral system were taken until Liberal Leader Justin Trudeau became Prime Minister after the 2015 federal election, in which Trudeau promised to eliminate the current "first past the post" single member plurality voting system. While Trudeau has said that he advocates a system where the distribution of seats is more in line with the popular vote on a Canada wide basis, to be achieved by a new type of ballot that allows voters to rank the candidates in order of preference, his government announced in December 2015 that an all party parliamentary committee would be formed in early 2016 to consider other options too, such as those based on proportional representation. During a discussion of the plan, Democratic Institutions Minister Maryam Monsef referred to it as “an open and robust process of consultation”. However, she refused to commit to the Conservative Party's demand for a public referendum that would allow Canadians to vote on their preferred electoral system, indicating that she does not want to "prejudice the outcome of that consultation process". There had been discussion regarding a national referendum over the issue of same sex marriage, which was a highly divisive issue in Canada. A national plebiscite had been suggested by Alberta Premier Ralph Klein and some Conservatives and Liberal backbenchers. However, Paul Martin's Liberal government, with the support of the NDP and Bloc Québécois, passed the Civil Marriage Act, legalizing same sex marriage through Parliament in July 2005 without holding a plebiscite. In December 2006, Stephen Harper's government introduced a motion to re open the marriage debate, which lost. Notably, members of all parties, including some Conservative cabinet members, voted it down.
Альберта
Альберта тарихында бірнеше референдум өткізді. Үшеуі жеке сатудағы алкогольге тыйым салуды қабылдау, сақтау және одан бас тарту мәселесіне қатысты (1915, 1920 және 1923 жылдар). Тағы біреуі электр энергиясын өндіру және тарату жүйесін мемлекеттік басқаруға, сол кезде муниципалды және жеке меншік корпорациялардың аралас жүйесі болған, және ауылдық жерлерді электрлендірудің қай жолы артық – жекеменшік немесе провинциялық үкіметтің бақылауында болуы туралы болды.
Alberta has held several referendums during its history. Three concerned the adoption, retention and abandonment of Prohibition on the private sale of liquor (1915, 1920 and 1923). Another was on the government take over of the electrical generation and distribution system, at the time a mixed system of municipal and private corporate ownership, and the preferred method of rural electrification private or provincial government.
Британдық Колумбия
2002 жылы Британдық Колумбияда алғашқы халықтардың келісім-шарт құқықтары туралы референдум өтті. Референдумда сайлаушыларға қолдау білдіруге немесе қарсылық танытуға мүмкіндік берген сегіз сұрақ қойылды. Сынаушылар бұл сөздердің дұрыс емес немесе алдын ала белгіленген жауапқа бағытталған болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Сынаушылар, әсіресе алғашқы халықтар мен діни ұйымдар, референдумды бойкоттауға шақырды, нәтижесінде бюллетеньдердің үштен бірі ғана қайтарылды, бұл провинциялық жалпы сайлаудағы қатысу көрсеткішінен әлдеқайда төмен болды. Қайтарылған бюллетеньдердің нәтижесінде сайлаушылардың 80 пайызынан астамы ұсынылған сегіз принципке келісім білдірді. 2005 жылдың 17 мамырында сол жылы өткен провинциялық сайлаумен бірге сайлау реформасы туралы референдум өтті. Британдық Колумбия сайлаушыларынан Бірыңғай ауыстырылатын дауыс жүйесіне негізделген жаңа сайлау жүйесін мақұлдау сұралды. Ол сайлаушылардың көпшілігінің (57%) қолдауына ие болды, бірақ қажетті 60% "үстеме көпшілік" шегіне жетпеді. Премьер-министр Гордон Кэмпбелл сайлау реформасына көрсетілген үлкен қолдауға байланысты 2009 жылғы Британдық Колумбиядағы жалпы сайлаумен бірге екінші референдум өткізілетінін жариялады. Бұл референдумда дауыс бергендердің 60 пайызының мақұлдауы қажет болды. Екінші референдум 2009 жылдың 12 мамырында провинциялық сайлаумен бірге өтті. Нәтижесінде 60,92% сайлаушылар қазіргі "бірінші өткен соң" сайлау жүйесін сақтауды қолдады, ал 39,8% ұсынылған Бірыңғай ауыстырылатын дауыс жүйесіне дауыс берді. 2011 жылдың 13 маусымынан 5 тамызына дейін провинцияның бірыңғай салық салынатын сату салығының тағдыры туралы референдум өтті. Үкімет сайлаушылардың 50 пайызынан астамы салықты жоюды қаласа, салықты тоқтатуға уәде берді. Ол 55% дауыспен мақұлданды. 2018 жылдың соңында провинцияда пропорционалды өкілдік туралы тағы бір референдум өтті. 42% қатысумен пропорционалды өкілдік дауыс берушілердің 61 пайызымен жеңіліске ұшырады.
In British Columbia, a Treaty Referendum was held on First Nations treaty rights in 2002. The referendum proposed eight questions that voters were asked to either support or oppose. Critics claimed the phrasing was flawed or biased toward a predetermined response. Critics, especially First Nations and religious groups, called for a boycott of the referendum, and only about one third of ballots were returned, significantly less than the usual turnout in provincial general elections. The ballots that were returned showed enthusiastic support, with over 80 per cent of participating voters agreeing to all eight proposed principles. A referendum on electoral reform on May 17, 2005, was held in conjunction with the provincial election that year. British Columbian voters were asked to approve a new electoral system based on the Single Transferable Vote called BC STV. It passed with the support of a majority of voters (57%), but failed to meet the required "supermajority" threshold of 60%. Premier Gordon Campbell announced due to the large support shown for electoral reform a second referendum would be held in correspondence with the 2009 British Columbia general election. This referendum would also have required approval by 60% of those voting. The second referendum was held on May 12, 2009, in conjunction with the provincial election. The results were a "supermajority" of 60.92% voting for retaining the current "first past the post" electoral system and 39.8% voting for the proposed Single Transferable Vote. A mail in referendum was held from June 13 to August 5, 2011, on the fate of the province's harmonized sales tax. The government pledged to discontinue the tax if more than 50% of the voters opt to have the tax discontinued. It was passed, with 55% in favour. The province held another referendum on proportional representation in late 2018. With 42% turnout, proportional representation was defeated by 61% of the vote.
Манитоба
1902 жылы Манитоба штатында спирттік ішімдіктерге тыйым салу туралы референдум өтті. Көпшілік тыйым салуға қарсы дауыс берді.
Manitoba held a referendum on Prohibition in 1902. A majority voted against prohibition.
Ньюфаундленд және Лабрадор
Сол кездегі британдық колония болған Ньюфаундленд аралы 1948 жылы өзінің болашағын анықтау үшін екі референдум өткізді. 1948 жылғы 3 маусымда аралды 1930 жылдан бері басқарып келген британдық тағайындалған Үкімет комиссиясымен жалғастыру, жауапты үкіметпен доминион мәртебесіне қайта оралу немесе Канада Конфедерациясына қосылу мәселесін шешу үшін алғашқы референдум өтті. Нәтиже шешімсіз болды: 44,6% доминион мәртебесін қалпына келтіруді, 41,1% Канадамен конфедерацияны, ал 14,3% Үкімет комиссиясын сақтап қалуды қолдады. 1948 жылғы 22 шілдеде Ньюфаундленд тұрғындарына конфедерация мен доминион мәртебесінің арасынан таңдау ұсынылған екінші референдумда Канадамен конфедерацияға қатысу үшін дауыстардың 52%-ы, 48%-ы қарсы болды. Ньюфаундленд 1949 жылғы 31 наурызда Канадаға қосылды. 1995 жылы Ньюфаундленд және Лабрадорда провинцияның шіркеулік мектептер жүйесін көбінесе мемлекеттік мектептер жүйесімен алмастыруды бекіткен референдум өтті. 1997 жылы Католик және Пятидесятник мектептер жүйелерін таратып, мемлекеттік жүйеге қосуға рұқсат беру үшін Одақ шартын өзгерту туралы екінші референдум өткізілді.
The island of Newfoundland, then a British colony, held two referendums in 1948 to determine its future. An initial referendum was held on June 3, 1948, to decide between continuing with the British appointed Commission of Government that had ruled the island since the 1930s, revert to dominion status with responsible government, or join Canadian Confederation. The result was inconclusive, with 44.6% supporting the restoration of dominion status, 41.1% for confederation with Canada, and 14.3% for continuing the Commission of Government. A second referendum on July 22, 1948, which asked Newfoundlanders to choose between confederation and dominion status, was decided by a vote of 52% to 48% for confederation with Canada. Newfoundland joined Canada on March 31, 1949. A referendum was held in Newfoundland and Labrador in 1995 that approved replacing the province's system of parochial schools with a largely public school system. In 1997, a second referendum to amend the Terms of Union to allow for the Catholic and Pentecostal school systems to be disbanded and brought into the public system.
Жаңа Брансуик
2001 жылдың 14 мамырында Нью-Брансуик провинциясында видеолотерея терминалдарының жұмыс істеуіне рұқсат беруді жалғастыру туралы референдум өтті. Дауыс бергендердің 53,1% терминалдарды сақтап қалуға қолдау көрсетті.
On May 14, 2001, New Brunswick held a referendum on whether to continue to permit Video Lottery Terminals to operate in the province. 53.1% of those who voted in favour of retaining the terminals.
Жаңа Шотландия
2004 жылы Новая Шотландияда жексенбі күні сауда жасауға рұқсат беру мәселесі бойынша референдум өтті. Дауыс беру нәтижесінде қарсы дауыс бергендер аздаған артықшылыққа ие болды, бірақ үкімет келесі жылы сот шешімі заңды күштен шығарғаннан кейін жексенбі күнгі сауданы заңдастырды.
In 2004, Nova Scotia held a plebiscite on whether to allow 'Sunday shopping'. The result was a slight victory for the No side although the government went ahead and legalized Sunday Shopping the following year after a court decision overturned the law.
Онтарио
2007 жылдың 10 қазанында Онтарио провинциясында аралас пропорционалды сайлау жүйесін қабылдау жөнінде референдум өтті. Ұсынылған жүйе 63% дауыспен қолдау таппады, көпшілік бұрынғы сайлау жүйесін (First Past the Post) сақтап қалды. Толығырақ ақпарат алу үшін 2007 жылғы Онтарио сайлау реформасы туралы референдум туралы көріңіз. Бұл 1924 жылдан бері аталған провинцияда өткізілген алғашқы референдум болды, ол кезде тыйым салу туралы референдум өткізілген.
On October 10, 2007, Ontario held a referendum on whether to adopt a mixed member proportional system of elections. The proposed system failed with 63% voting for the status quo in favour of First Past the Post. See 2007 Ontario electoral reform referendum for more information. This was the first referendum in that province since 1924 when a referendum on prohibition was held.
Принс Эдуард аралы
Принс-Эдвард аралының шағын провинциясы (150 000-нан аз халқы бар және көлемі жағынан муниципалитет үкіметіне ұқсас) тарихында бірнеше референдум өткізген, бірақ провинциядағы дұрыс терминология – плебисцит. 1988 жылдың 18 қаңтарында арал тұрғындары материкке тұрақты байланыс орнатуды қолдайтынын анықтау үшін провинциялық плебисцит өткізді. Ол 60 пайызға 40 пайызбен мақұлданды. Бұл провинциялық және федералдық үкіметтерге қазіргі Конфедерация көпірін салу үшін мердігерлерді тартуға мүмкіндік берді. 2005 жылдың 28 қарашасында арал тұрғындары аралас пропорционалды сайлау жүйесін, ішінара «партиялық тізімге негізделген» жүйені қабылдауды плебисцит арқылы дауыс беруге шақырылды. Арал тұрғындары бірінші өткен сайлау жүйесін сақтап қалуды 64 пайызға 36 пайызбен шешті. 2016 жылы аралас пропорционалды сайлау жүйесіне қатысты плебисцит өткізілді, нәтижесінде арал тұрғындарының 52 пайызы өзгерістерді қабылдауға дауыс берді. Плебисцитте сайлауға қатысу деңгейі төмен болғандықтан (40 проценттен төмен), үкімет реформаларды іске асырудан бас тартты. PEI-да сайлау реформасы бойынша тағы бір плебисцит 2019 жылға жоспарланған.
The small province of Prince Edward Island (under 150,000 people and therefore in scale more like a municipal government) has had several referendums in its past, although the correct terminology in the province is a plebiscite. On January 18, 1988, a provincial plebiscite was held to determine if Islanders were in favour of a fixed link to the mainland. It passed 60% to 40%. This allowed the provincial and federal governments to attract contractors to build what is now the Confederation Bridge. On November 28, 2005, Islanders were asked to vote by plebiscite whether or not they wanted mixed member proportional representation partly "party list based" electoral system. Islanders decided, 64% to 36%, to keep the status quo first past the post based electoral. A plebiscite was held in 2016 concerning mixed member proportional representation, with the result of 52% of Islanders voting to adopt the changes. Citing low voter turn out (below 40%) in the plebiscite, the government refused to implement the reforms. Another PEI plebiscite on electoral reform is scheduled for 2019.
Юкон
Юконда екі референдум өтті. 1916 жылдың тамызында спирттік ішімдіктерге тыйым салу туралы референдум. «Құрғақтарға» қарсы дауыс бергендер үш дауыспен жеңіске жетті. 1920 жылдың ақпанында спирттік ішімдіктерге тыйым салу туралы референдум. Тыйым салуды жақтағандар, барларды сақтауды жақтағандардан және мемлекеттік спирттік дүкендер ашуды жақтағандардан шамалы көп дауыс жинады.
Two referendums were held in Yukon. 1916 August Prohibition. Wets won by three votes. 1920 February Prohibition. Prohibitionists narrowly had more votes than those who wanted bars continued and also narrowly more votes than those who wanted government liquor stores.