Чарльз Кларк: Канаданың 16-шы премьер-министрі

Чарльз Кларк – Канаданың 16-шы премьер-министрі (1979-1980). Жасынан премьер-министр болған, консервативтік партияны жетекшілік еткен саяхатшы.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Joe Clark — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Канаданың премьер-министрі 1979-1980 жылдары

Чарльз Джозеф Кларк (5 маусым 1939 жылы туған) – канадалық бизнесмен, жазушы және саясаткер, 1979-1980 жылдар аралығында Канаданың 16-шы премьер-министрі болды. Ол салыстырмалы түрде тәжірибесіз болғанына қарамастан, федералды саясатта жылдам өрледі, 1972 жылғы сайлауда Халық палатасына өтіп, 1976 жылы Прогрессивті консервативтік партияның төрағасы болды. 1979 жылғы сайлауда ол Пьер Трюдоның либералдық үкіметін жеңіп, либералдардың он алты жылдық үздіксіз билігін аяқтады. 40 жасқа толған күнінен бір күн бұрын қызметке кірген Кларк – премьер-министр болған ең жас адам. Кларк өкіметінің мерзімі қысқа болды, өйткені 1979 жылғы желтоқсанда оның бірінші бюджетіне сенімсіздік дауысы беріліп, азшылық үкіметі құлатылды. Бюджет жеңілісі 1980 жылғы сайлауды тудырды. Кларк және Прогрессивті консерваторлар сайлауда Трюдо мен либералдарға жеңіліп, олар Халық палатасында көпшілік дауысқа ие болып, қайтадан билікке оралды. 1983 жылы Кларк партия төрағалығынан Брайан Малрониге жеңіліп қалды. Кларк 1984 жылдан 1993 жылға дейін Малрони кабинетінде сыртқы істер министрі, содан кейін конституциялық мәселелер министрі болып қайта көзге түсті. 1993 жылы ол Халық палатасына қайта сайланбау арқылы саясаттан шықты. 1998 жылы ол партия тарағанға дейін Прогрессивті консерваторлардың соңғы жалпы сайлауын басқару үшін саяси аренаға оралды, 2000 жылдан 2004 жылға дейін парламенттегі соңғы мерзімінде қызмет етті. 2003 жылы Прогрессивті консерваторлар оңшыл Канадалық Альянспен бірігіп, қазіргі Канаданың Консервативтік партиясын құрғаннан кейін, Кларк тәуелсіз Прогрессивті консерватор ретінде отырды, бұл бірігуді ол "Альянстың билікті басып алуы" деп сипаттап, жаңа партияның әлеуметтік консерватизмге қарай бет бұратынын сезінді. Кларк бүгінде университет профессоры және өзінің консалтингтік фирмасының президенті болып жұмыс істейді.

Алғашқы жылдар

Чарльз Джозеф Кларк 1939 жылдың 5 маусымында Альберта штатының Хай-Ривер қаласында Грейс Розелиннің (туған аты Уэлч) және жергілікті газеттің баспагері Чарльз А. Кларктың ұлы болып дүниеге келді. Кларк жергілікті мектептерде және Альберта университетінде білім алды, онда 1960 жылы тарих бакалавры және 1973 жылы саясаттану магистрі дәрежелерін алды. Орта мектепте оқып жүргенде High River Times және Calgary Albertan газеттерінде журналистика тәжірибесін жинады. Альберта университетіндегі бірінші курсында Кларк кампус газеті The Gateway штатына қатысып, кейін бас редактор болды. Кларк сондай-ақ Альберта университетінің дебат клубының (UADS) мүшесі болды. Кейін ол бір жаз Эдмонтон журналында жұмыс істеді, онда болашақ өмірбаянын жазушы Дэвид Л. Хамфриспен танысты. Кларк содан кейін Далхаузи құқық мектебіне түсті. Алайда, ол курстарға қарағанда Далхаузи студенттік одағымен, прогрессивті консервативтік саясатпен және Далхаузи газетімен көбірек уақыт өткізді. Далхаузиді бітіргеннен кейін ол Ванкувердегі Британдық Колумбия университетінің құқық факультетінде бірінші курсқа түсті, бірақ оны аяқтамады. Содан кейін ол Прогрессивті консервативтік партияда толық уақыт жұмыс істеді. 1973 жылы Кларк құқық студенті Морин МакТирге үйленді. МакТир танымал жазушы және заңгер ретінде жеке мансабын дамытты және сол кездегідей, некеден кейін бойының атын сақтап, қызығушылық тудырды.

Алғашқы саяси мансап

Кларк университетте оқып жүргенде саяси белсенділікке қатысты, бірақ ол Канададағы саясатты өте ерте жасынан-ақ білген. Ол Альберта университетінің дебат клубында бақ сынасты. Альберта университетінің жас прогрессивті консерваторларының президенті болып қызмет етті, соңынан жас консерваторлар тобының ұлттық президенті болды. Кларк болашақ саяси қарсыласы Престон Мэннингпен кампустағы жас консерваторлар мен Альберта әлеуметтік кредит партиясының жастар лигасы арасындағы пікірсайыстарда таласты. Кларк тағы бір болашақ қарсыласымен – Брайан Малрунимен 1958 жылы өткен жас консерваторлардың ұлттық жиынында кездесті. Кларктың әлеуметтік либерализмі оны партиялық топтың оңшыл мүшелерімен келіспеушілікке түсірді, олардың көпшілігі оған тікелей қарсы тұрудан тартынбады. Мысалы, 1979 жылғы сайлауға дейін Кларк өкілдік ететін округтің көп бөлігі жаңадан құрылған Боу Ривер округіне қосылды. Тори партиясының депутаты Стэнли Шумахердің бұрынғы Паллизер округінің де көп бөлігі Боу Риверге біріктірілді. Кларк партия басшысы болғанымен, Шумахер Кларк пайдасына қанатын бітіруден бас тартты, осылайша Кларк жақын жердегі Йеллоухед округінен сайлауға түсуге мәжбүр болды. 36 жасында тори партиясының басшылығына ие болған Кларк Канада саясаты тарихындағы ірі федералды партияның ең жас басшысы болып қала береді. 1968 жылғы сайлауда көптеген тәжірибелі тори саясаткерлері жеңіліске ұшырағандықтан, партия Кларкты жаңа басшы етіп таңдау арқылы бір буынды өткізіп жіберді.

Оппозиция басшысы, 1976-1979 жылдар

Джо Кларктың салыстырмалы түрде танымал емес Альберта провинциясының депутатынан Оппозиция жетекшісіне тез өрлеуі Канаданың көп бөлігін таң қалдырды. "Торонто Стар" газеті Кларктың жеңісін "Джо кім?" деген тақырыппен жариялады, бұл Кларқа жылдар бойы жабысып қалған лақап ат берді. Кейбір саяси комментаторлар, мысалы, карикатурист Энди Донато, оның ұқыпсыздығы мен тартымсыз мінез-құлқына сыналы қарады және Кларкты костюмының жеңінен иіліп тұрған жіптерге ілген қолғаптармен суреттеді. Алайда, Кларк саясатын қалыптастырған және кеңсесін басқарған Лоуэлл Мюррей, Дункан Эдмондс және Уильям Невилл сияқты тәжірибелі кеңесшілерді жұмысқа алды. Ол партиясының ұлттық пікір сауалнамаларындағы беделін жақсартты. Кларк біртіндеп кейбір саяси байқаушылардың, соның ішінде өз фракциясының құрметін алды және 1977 жылы тікелей теледидар Парламентке енгізілген кезде осы мүмкіндікті пайдаланды. Премьер-министрмен сұрақ-жауап сессияларының теледидарда көрсетілуі Кларк пен консерваторларды либералдарға балама ретінде беделді етуге көмектесті.

1979 жылғы сайлау

Үлкен бюджет тапшылығы, жоғары инфляция және жоғары жұмыссыздық Либералдық үкіметтің беделін түсірді. Трюдо Канаданың генерал-губернаторынан сайлау тағайындауды мүмкіндігінше кешіктірді, партиясының халық қолдауын қайтаруына үміттене отырып, бірақ бұл күлкіге айналды, өйткені оның өршілдігіне деген жалпы наразылық күшейді. Кларк «Канаданы қайтадан жұмысқа қосу керек» және «Өзгеріс уақыты келді – болашаққа мүмкіндік беріңіз!» слогандарымен науқан жүргізді. Науқанның соңғы кезеңінде либералдар шабуылдарын Кларктың тәжірибесіздігіне шоғырландырды. Олардың жарнамаларында «Бұл оқу орны емес» және «Канаданың дамуын қамтамасыз ету үшін бізге қатаң басшылық керек. Басшы – көшбасшы болуы тиіс» делінген. Кларк қоғамдық ортада қаңғыбас және әлсіз көрініп, олардың тілегін орындады. Сыртқы саясаттағы қабілетін көрсету үшін Таяу Шығысқа сапар барысында Кларктің багажы жоғалып кетті, ал ол талқыланған мәселелерге ыңғайсыздық танытты. Бұл оқиғаны Toronto Sun газетінің карикатурисі Энди Донато кеңінен сатиралады. Сол саяхат кезінде әскери салтанат құрметіне қатысқанда Кларк ертерек бұрылып, сарбаздың сүйір қылышына шамадан тыс жақындап кетті; бұл оқиға туралы алғашқы баяндардың бірінде, кейбір шамадан тыс айтулармен, оның бас кесілуге асыққандығы туралы хабарланды. Кларк екі тілді болғанына қарамастан, торилер Квебек провинциясында көп табысқа жете алмады, ол либералдардың федералдық билігінде қалды. 1976 жылғы басшылық сайысында Кларктің қарсыластары осы провинцияда белгілі болғанымен, Клод Вагнер саясаттан кетіп (сайлаудан кейін көп ұзамай қайтыс болды), ал Брайан Малрони жеңіліске ұшырағандықтан Кларктің басшылығымен қызмет ету ұсынысын қабылдамады. Дегенмен, Кларктің прогрессивті консерваторлары 136 орын жеңіп, 31-ші Канада Парламентіне сайлауда либералдардың он алты жылдық үкіметін аяқтады. Либералдардан ұлттық деңгейде аз дауыс алғанына қарамастан, прогрессивті консерваторлар жеті провинцияда көпшілік дауысын жеңді. Олар сондай-ақ Онтариода, әсіресе Торонто маңындағы қалаларда көптеген орындарды аз айырмашылықпен жеңіп, Квебектегі либералдардың үлкен жеңісін өтеді. Торилер Квебекте тек екі орын жеңіп, көпшілікке жетпей алты орын кем қалды. Либералдар 27 орыннан, соның ішінде бірнеше маңызды министрлерден айырылды, ал Трюдо партия басшысы лауазымынан кету ниетін жариялады.

Large budget deficits, high inflation, and high unemployment made the Liberal government unpopular. Trudeau had put off asking the Canadian Governor General to call an election as long as possible, in the hope that his party could recover popular support but it backfired, as there was growing public antipathy towards his perceived arrogance. Clark campaigned on the slogans, "Let's get Canada working again", and "It's time for a change—give the future a chance!" In the latter half of the campaign, the Liberals focused their attacks on Clark's perceived inexperience. Their advertisements declared "This is no time for on the job training", and "We need tough leadership to keep Canada growing. A leader must be a leader." Clark played into their hands by appearing bumbling and unsure in public. When Clark undertook a tour of the Middle East in order to show his ability to handle foreign affairs issues, his luggage was lost, and Clark appeared to be uncomfortable with the issues being discussed. That incident was widely lampooned by Toronto Sun cartoonist Andy Donato. During the same tour, while inspecting a military honour guard, Clark turned too soon and nearly bumped into a soldier's bayonet; one of the first major media reports on the incident claimed, with some exaggeration, that he had nearly been beheaded. Despite Clark being bilingual, the Tories were unable to make much headway in Quebec, which continued to be federally dominated by the Liberals. While Clark's 1976 leadership rivals were prominent in that province, Claude Wagner had left politics (he died shortly after the election), while Brian Mulroney was still bitter about his loss and turned down an offer to serve under Clark. Nonetheless, Clark's Progressive Conservatives won 136 seats to end sixteen continuous years of Liberal rule in the election for the 31st Canadian Parliament. Despite receiving fewer votes than the Liberals nationally, the Progressive Conservatives won the popular vote in seven provinces. They also made gains in Ontario, particularly in the Toronto suburbs, winning many seats by narrow margins, offsetting a large Liberal win in Quebec. The Tories were only able to win two seats in Quebec, leaving them six seats short of a majority. The Liberals lost 27 seats, including several high profile cabinet ministers, and Trudeau announced his intention to step down as party leader.

Премьер-министр (1979-1980 жылдары)

1979 жылдың 4 маусымында, 40 жасқа толуына бір күн қалғанда, Кларк Канаданың 16-шы премьер-министрі болып ант берді. Ол 1963 жылғы сайлауда Джон Дифенбейкердің жеңілісінен кейін алғашқы Тори үкіметін басқарды. Кларк Канаданың ең жас премьер-министрі және Батыс Канадада туған алғашқы премьер-министр болды. Парламентте азшылық үкіметі болғандықтан, Кларк 6 орынға ие Social Credit партиясының немесе 26 орынға ие New Democratic Party (NDP) партиясының қолдауына сүйенуге мәжбүр болды. Сол кезде оппозиция жетекшісі Трюдо прогрессивті консерваторларға үкімет құруға мүмкіндік беретінін айтты, бірақ премьер-министрді Кларкның туған провинциясы Альбертада беделсіз болған Petro Canada компаниясын таратуға қарсы ескертті. Social Credit партиясы парламентте ресми партия мәртебесіне ие болу үшін қажетті 12 орыннан кем болды. Дегенмен, егер прогрессивті консерваторлар Social Credit партиясымен коалиция құрғанда немесе екі партия бірлесіп жұмыс істеуге келіскенде, 6 орын Кларк үкіметіне көпшілікті қамтамасыз етуге жеткілікті болар еді. Кларк Socred партиясының депутаты Ричард Джанельді үкіметтік фракцияға өткізуге қол жеткізді, бірақ бұл торилерге көпшілікке жетпейтін 5 орын қалдырды. Алайда Кларк көпшілікке ие болғандай билік етуді жөн көрді және кішкентай Socred партиясына ресми мәртебе беруден, коалиция құрудан немесе партиямен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Кларк өзінің азшылық үкіметінің тұрақсыз жағдайына байланысты көп нәрсеге қол жеткізе алмады. Дегенмен, тарихшылар Кларк үкіметіне ақпаратқа қол жеткізу мәселесін басымдыққа қоюды жатқызады. Кларк үкіметі C-15 заң жобасын, Ақпарат ашықтығы туралы заңды ұсынды, ол мемлекеттік құжаттарға кең қол жеткізу құқығын, ерекше жағдайларды және екі сатылы қарау процедурасын белгіледі. Заң жобасы 1979 жылдың қараша айының соңында екінші оқылымда талқыланып, Әділет және құқықтық мәселелер жөніндегі тұрақты комитетке жіберілді. Бірнеше күннен кейін азшылықтағы консервативтік үкімет құлатылды және заң жобасы қарастырылмай қалды. Бұл шешім кабинетте дау тудырды, себебі бұл қадамның экономикалық салдары болуы мүмкін еді. Сонымен қатар, елшілікті көшіру террористерден күшті қарсылыққа немесе экономикалық жазаға алып келуі мүмкін болды, ал оны жасамау Кларкты шешімсіз көрінетін еді. Нәтижесінде, Кларк үкіметі 1979 жылдың 29 қазанында Иерусалимнің мәртебесі Израильдің көршілерімен нақтыланғанша бұл қадамнан бас тартты. Кларк АҚШ президенті Джимми Картермен жақсы қарым-қатынаста болды, ол Кларкке «Канадалық операциядағы» рөлі үшін жеке алғыс айту үшін қоңырау шалды.

On June 4, 1979, the day before his 40th birthday, Clark was sworn in as Canada's 16th prime minister, steering the first Tory government since the defeat of John Diefenbaker in the 1963 election. He was Canada's youngest Prime Minister, and the first to be born in Western Canada. With a minority government in the House of Commons, Clark had to rely on the support of the Social Credit Party, with its six seats, or the New Democratic Party (NDP), with its 26 seats. At the time, Opposition leader Trudeau said that he would allow the Progressive Conservatives a chance to govern, though he warned the Prime Minister against dismantling Petro Canada, which was unpopular in Clark's home province of Alberta. Social Credit was below the 12 seats needed for official party status in the House of Commons. However, the six seats would have been just enough to give Clark's government a majority had the Progressive Conservatives formed a coalition government with Social Credit, or had the two parties otherwise agreed to work together. Clark managed to lure Socred MP Richard Janelle to the government caucus, but this still left the Tories five seats short of a majority. Clark however decided that he would govern as if he had a majority, and refused to grant the small Socred official party status, form a coalition, or co operate with the party in any way. Clark was unable to accomplish much in office because of the tenuous situation of his minority government. However, historians have credited Clark's government with making access to information legislation a priority. The Clark government introduced Bill C 15, the Freedom of Information Act, which established a broad right of access to government records, an elaborate scheme of exemptions, and a two stage review process. The legislation was debated at second reading at the end of November 1979 and was referred to the Standing Committee on Justice and Legal Affairs. Within days the minority Conservative government was unseated; the legislation died on the order paper. The move proved somewhat contentious within the cabinet, in part due to economic concerns that might have come about from the move. Moreover, it proved a perilous situation as moving the embassy risked a negative economic response, or a violent one from terrorists, and not doing so would make Clark look indecisive. Ultimately, the Cark government backed off from doing so on October 29, 1979, until Jerusalem's status could be clarified with Israel's neighbors. Clark reportedly had a good relationship with US President Jimmy Carter, who phoned Clark to thank him personally for his role in the Canadian Caper.

Үкімет құлдырауы

1979 жылғы сайлау науқанында Кларк экономиканы жандандыру үшін салықтарды төмендетуге уәде берген еді. Бірақ, билікке келген соң, ол ұсынған 1979 жылғы бюджет экономикалық белсенділікті баяулату арқылы инфляцияны тежеуге бағытталған. Бюджет сонымен қатар, мемлекеттік бюджет тапшылығын азайту мақсатында бензинге литріне 4 цент (галлонға 18 цент) мөлшерінде салық салуды көздеді. Қаржы министрі Джон Кросби бұл бюджетті "ұзақ мерзімді пайдаға жетемін деп қысқа мерзімді қиындыққа шыдау" деп сипаттады. Кларк бұл саясат өз пайдасына жұмыс істейді деп үміттенгенімен, шындығында ол тіпті қысқа мерзім ішінде де уәделерін орындай алмайтын саясаткер ретінде көпшіліктің наразылығын тудырды. Кларк Сокредтермен ынтымақтастыққа бармауы, бензинге салынатын салықпен бірге, 1979 жылдың желтоқсан айында бюджетті Халық палатасы қарауы кезінде оны қысымға ұшыратты. 12 желтоқсанда ЖДП (Жаңа демократиялық партия) қаржы жөніндегі сыншысы Боб Рей бюджетке қосымша түзету ұсынды, онда Халық палатасы бюджетті мақұлдамағанын мәлімдеді. Либералдық партиялар ЖДП-ның қосымша түзетуін қолдады. Бес Сокред депутаты газ салығынан түсетін кірістерді Квебекке бөлуді талап етті және Кларк олардың талабын қабылдамағандықтан дауыс беруден бас тартты. 13 желтоқсанда қосымша түзету 139–133 дауыспен қабылданды.

1980 жылғы сайлау

Рейдің түзетуі бойынша дауыс беруді Кларк пен торилер жартылай қолдады. Жаңа сайлау жарияланғанда, Кларк партиясының әлсіреген және басшысыз либералдарды оңай жеңе алатынын күтті, себебі Трюдо отставкаға кететінін хабарлаған еді және либералдар әлі басшылық конференциясын өткізбеген болатын. Алайда, Прогрессивті консерваторлар сайлаушыларды дұрыс бағаламады, өйткені тамыз айынан бері ешқандай сауалнама жасалмаған еді. 11 желтоқсандағы бюджеттен сегіз күн бұрын жарияланған қараша айындағы Gallup сауалнамасы олардың танымалдылығы жаздағы 36%-дан 28%-ға дейін төмендегенін көрсетті, партия либералдардан 19 ұпайға қалып қойды, бұл соңғысына сенімсіздік білдірілімін бастауға халықтық қолдау берді. Үкімет құлағаннан кейін, Кларк партиясы Пьер Трюдоның либералдық партияны келесі сайлауға бастау үшін өзінің отставкасын кері қайтарып алғанын күтпеген жерден байқады. Кларктың торилері «Нағыз өзгеріс әділ мүмкіндікке лайық» деген ұранмен үгіт жүргізді. Трюдо 1980 жылдың ақпан айындағы сайлауда либералдарды 147 орынмен қайтадан билікке әкелді, ал Прогрессивті консерваторлар 103 орынға ие болды. Дэвистің жанармай салығына сын айтуы либералдардың Онтариодағы телеарна жарнамаларында пайдаланылды. Торилер сол провинцияда 19 орыннан айырылды, бұл науқанда шешуші болып табылды. Кларк үкіметі тоғыз айдан бір күн азайған мерзімге созылды. Кларкның қаржы министрі Джон Кросби оны өзінің ерекше стильде былай сипаттады: «Дұрыс уақытқа жеткілікті, бірақ нәтиже беруге жеткіліксіз».

Жоғарғы Сотқа тағайындалу

Кларк генерал-губернатор арқылы Джулиен Шойнарды Канада Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындады, ол 1979 жылдың 24 қыркүйегінен 1987 жылдың 6 ақпанына дейін қызмет етті.

Трюдо мен Кларк арасындағы қарым-қатынас

Трюдо 1993 жылы жарық көрген естеліктерінде Кларктың бұрынғы торилер көшбасшысы Роберт Стэнфилдке қарағанда әлдеқайда қатал және агрессивті болғанын айтты, сондай-ақ осы қасиеттері Кларкқа 1979 жылғы сайлауда жеңіске жетуіне көмектескенін атап өтті. Трюдо Кларкты құрметті көшбасшы деп бағалап, оны 1983 жылғы көшбасшылық конвенциясында Кларкты жеңген Брайан Малрониден жақсы таңдау деп санады. Трюдо достарына торилердің қате адамды таңдағанын жеткізді.

Оппозиция басшысы, 1980-1983

Кларктың басшылығына қарсылық ПК азшылық үкіметінің құлдырауынан және партияның қайта жанданған Либералдық партиядан жеңіліс тауып, кейін өсе бастады. Кларктың басшылығын жасырын түрде әлсіретуге бірнеше әлеуетті қарсыластар тырысып жатыр деген көптеген қауесет тарады. 1982 жылы Брайан Малруни КП партиясының басшылығына ұмтылмайтынын мәлімдеу үшін Кларкпен бірге баспасөз мәслихатына қатысты, бірақ іс жүзінде Кларкты қызметтен шеттетуге құпия жоспарлап жүрген. Либералдық партия 1980 жылғы Квебек референдумында «Жоқ» жағын жеңіске жеткізіп және Конституцияны елге қайтару арқылы ұлттық беделін қайта жаңартты. Трюдоның Ұлттық энергетикалық бағдарламасы Батыс Канадада, әсіресе Альбертада үлкен наразылық тудырса да, сайлаушылар көп шоғырланған Шығыс Канадада, атап айтқанда Онтарио және Квебек штаттарында Либералдық партияға қолдау көрсетуге мүмкіндік берді, бұл Кларк ұсынған жанармай салығынан кері нәтиже берді. Ауыр бюджеттік қиындықтар мен экономикалық төмендеу 1982 жылғы Конституцияны елге қайтарудан кейін Трюдоның беделінің төмендеуіне әкеп соқты және оның партиясы 1984 жылдың басында сөзсіз жеңіліске ұшырайтынын көрсетті, осылайша ол зейнетке шығуға мәжбүр болды. Алайда Кларк Премьер-министр лауазымына оралу үшін Прогрессивті консервативтік партияның төрағасы ретінде жеткілікті ұзақ уақыт тұра алмады. 1981 жылдың 28 ақпанында партияның ұлттық съезінде делегаттардың 33,5% басшылықты қайта қарауды қолдады; олар Кларк партияны тағы да жеңіске жетелемейді деп ойлады, бірақ Кларк делегаттардың үштен екісінің қарсы дауыс бергенін өзіне көрсетілген қолдау деп есептеді. Бұл сонымен қатар Пьер Трюдо басқаратын Либералдық партияның рейтингісі төмендеп бара жатқанын және ПК партиясы үлкен үстемдікке ие болғанымен, Трюдо сайлаудан бұрын зейнетке шығады деп күтілді және жаңа Либералдық көшбасшы жеңіске жете алатын еді. Сонымен қатар, партияның кейбір мүшелері Кларктың тым либералды екенін және сайлау кезінде ол партияға зиян келтіретінін сезінді.

1983 жылғы көшбасшылық конвенциясы

1983 жылы партияның екі жылдық съезінде делегаттардың 66,9% қолдауы жеткіліксіз екенін мәлімдегеннен кейін, Кларк мәселені шешу үшін көшбасшылық съезді шақырды. 2007 жылдың желтоқсанында неміс-канадтық бизнесмен және лоббист Карльхайнц Шрайбер, Парламент этика комитетіне ол және басқа немістер, соның ішінде бавариялық саясаткер Франц Йозеф Штраус, австриялық-канадтық кәсіпкер Вальтер Вольф Квебек делегаттарына Кларкқа қарсы дауыс беру үшін маңызды қаржылай көмек көрсеткенін айтты. Бұл мәселелер және Мулрони мен Шрайбер арасындағы басқа да іскерлік байланыстар бойынша 2008 жылдың басында премьер-министр Стивен Харпердің тапсыруымен қоғамдық сауалнама жүргізілді. Бұл 2009 жылғы Олифант комиссиясына әкелді. Кларк дереу көшбасшылық лауазымын сақтап қалуға ниет білдірді және «қызыл торилердің» көпшілігі мен партияның басқа мүшелерінің қолдауын сақтап қалды. Кларк көшбасшылық съезді шақырған кезде, науқандық команданың көп бөлігі дайын болды, өйткені ол съездегі көшбасшылық шолуда жеңіске жету үшін қолдау жинақтады. Алайда, Мулрони мен Джон Кросби біраз уақыттан бері науқанға дайындық жүргізіп жатқан, Кросби Кларктің тез арада жеңіліп, отставкаға кететінін күткен, ал Мулрони Кларкқа қарсы қозғалысты қолдаған. 1976 жылғы съездің қайта кездесуінде Мулрони басты қарсылас ретінде пайда болды, партияның оң қанатынан қолдау алды, олар Кларкты тым прогрессивті деп санады және оның көшбасшылығын жалғастыруға қарсы болды. Басқа партия мүшелері федералды Либералдық партияның Квебектегі орындықтарды (провинцияның 75 орындығының тек біреуін ғана иеленген) басып алуын тек сол провинцияның тумасы ғана бұза алады деп ойлады, бұл Мулрониге маңызды қолдау көрсетті. БАҚ кандидаттардың көпшілігінің бизнеске және неолибералдық көзқарастарға бейімділігін, ПК партиясының классикалық консервативтік және орталық бағытынан «қызметтің ауысуы» ретінде баса көрсетті. Кларктің науқаны сайлауды оңшылдар мен бұрын жеңіске жеткен орталық саясаткерлер арасындағы қақтығыс ретінде көрсетуге тырысты. Мулронидің штабы бизнеске қолдау көрсету саясатын жалғастырды. Бірнеше кандидат съезде «ABC» (Кларктен басқа кез келген адам) стратегиясына келісті және бұл құпия келісім туралы ақпарат тараған кезде, партияның қиын жағдайдағы көшбасшысының айналасына қолдау жиналады деп күтілді. Делегаттардың дауыс беру кезінде Кларк бірінші турда жеңіске жетті, бірақ дауыстардың 36,5% ғана алды, бұл қажетті 50% көрсеткіштен кем. Оның қолдауы келесі екі турда азайды. Барлық кандидаттардан басқа екі кандидат қолдаған Мулрони төртінші турда Кларкты жеңді. Кларк өзінің жақтастарына Мулрониге бірігіп қолдау көрсетуге шақырды және оның басшылығында қызмет етуге келісті. Көптеген саяси бақылаушылар мен сарапшылар Кларктің осы шешіміне күмән білдірді. Бір әйгілі оқиға 1987 жылы Ридо-холлда шаһзада Чарльз үшін өткізілген ресми кеш болды. Шаһзада Кларкпен кездескенде, ол одан: «неге үштен екісі жеткіліксіз болды?» деп сұрады. Кларктің әйелі Морин МакТир, Кларктің шешімін 2003 жылы жарық көрген «Өзімнің атыммен» атты автобиографиясында түсіндірді. МакТир күйеуі үшін 75% қолдаудан кемі партия мүшелерінен нақты мандат емес екенін айтты. Кларк өзін қолдамаған ПК мүшелерінің 34% алдағы сайлау науқанында оның ең белсенді сыншыларына айналады деп қорқып, оның көшбасшылығы партияда жарылысқа әкелуі мүмкін деп ойлады. Кларк өзінің саяси тәжірибесіз, оның лауазымын аңсаған және оның көшбасшылығын жасырын түрде әлсіретуге тырысқан бірнеше қарсыластарымен салыстырғанда, тағы бір көшбасшылық жарыста жеңіске жетіп, айқын қолдау ала алатынына сенімді болды.

In 1983, after declaring that an endorsement by 66.9% of delegates at the party's biennial convention was not enough, Clark called a leadership convention to decide the issue. (In December 2007, German Canadian businessman and lobbyist Karlheinz Schreiber told the House of Commons Ethics Committee that he and other Germans, including Bavarian politician Franz Josef Strauss, and Austrian Canadian entrepreneur Walter Wolf, had contributed significant funds to finance Quebec delegates to vote against Clark at Winnipeg, denying him the mandate he sought. A public inquiry on these matters, and on other business dealings between Mulroney and Schreiber, was called for early 2008 by Prime Minister Stephen Harper. This led further to the 2009 Oliphant Commission. Clark immediately nominated to keep his leader's post, and retained support from most of the Red Tories and other party members who were opposed to the public attacks on his leadership by others in the party. Clark already had most of a campaign team up and running by the time he called the leadership convention, as he had mobilized support to help gain in the convention's leadership review. However, Mulroney and John Crosbie had been laying the groundwork for a campaign for some time, with Crosbie expecting Clark to lose or resign soon, and Mulroney supportive of the anti Clark movement. In a rematch of the 1976 convention, Mulroney emerged as the main challenger, gaining the support of the party's right wing, which viewed Clark as too progressive and opposed his continued leadership. Other party members felt that the federal Liberal Party's stranglehold on Quebec seats (they held all but one of the province's 75 seats) could only be broken by a native from that province, which gave Mulroney considerable support. Media coverage emphasized the pro business and neo liberal bent of most of the candidates as a "Changing of the Guard" within the PC party from their more classical conservative and moderate elements. Clark's campaign countered this by trying to polarize the election between right wingers and a centrist who had been able to win before. The Mulroney campaign responded by continuing their pro business line. Several candidates agreed to an "ABC" (Anybody But Clark) strategy for the convention and when news of that back room deal broke out, support was expected to rally around the party's embattled leader. During delegate voting, Clark won the first ballot, but only won 36.5% of the vote, well short of the 50% required. His support dwindled over the next two ballots. Mulroney, who was endorsed by all but two candidates, defeated Clark on the fourth ballot. Clark urged his supporters to leave the convention united behind Mulroney, and agreed to serve under him. Many political observers and analysts have questioned Clark's rationale for the decision. One famous incident involved a 1987 official dinner held for Prince Charles at Rideau Hall. When the Prince met Clark in the receiving line at the function, he asked to Clark: "why wasn't two thirds enough?" Clark's wife, Maureen McTeer, elaborated on Clark's decision in her 2003 autobiography, In My Own Name. McTeer suggested that for her husband, anything less than a 75% endorsement would not have been a clear enough mandate to forge onwards from the party membership. Clark feared that the 34% of PC members who did not support him would become his most vocal critics in the upcoming election campaign, and that his continued leadership would have led to fractures in the party. Clark was convinced that he could win another leadership race and gain a clear level of support, once his qualities were compared against the handful of politically inexperienced challengers who coveted his position and who were covertly undermining his leadership.

Конституциялық істер жөніндегі министр

Кейін Кларк Канада Королінің құпия кеңесінің төрағасы болды. Квебектің Канададағы конституциялық мәртебесі маңызды мәселеге айналғандықтан, ол Конституциялық мәселелерге жауапты министр болып тағайындалды. Осы лауазымда ол Шарлоттаун келісімін жасауға белсенді қатысты, бірақ ол жалпыұлттық референдумда үлкен дауыспен қабылданбады және бұл ПК партиясының рейтингін одан әрі төмендетті.

Канада саясатынан алғашқы зейнетке шығу

Ол 1993 жылы саясаттан зейнеткерлікке шықты, Мулроунидің ізбасары Ким Кэмпбелл басшылығымен 1993 жылғы сайлауда ПК партиясының күрт талқандалуынан қалыс қалды. 1993-1996 жылдары Кларк Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипр жөніндегі Бас хатшысының арнайы өкілі болып тағайындалды. 1993 жылы ол «Джо Кларк және әріптестері» Ltd. атты жеке консалтинг фирмасын құрды және оны әлі күнге дейін басқарып келеді. Кларк сондай-ақ бірнеше канадалық компаниялардың директорлар кеңесінде немесе кеңесші органдарында қызмет етті. 1993-1994 оқу жылында Кларк Калифорния университетінің Берклидегі Канада зерттеулер бағдарламасында регенттер лекторы болып жұмыс істеді. 1994 жылы ол Канада орденінің серігі атағын алды. Сондай-ақ 1994 жылы ол «Жоғалтуға тым жақсы ел: Канаданың мақсатын жаңару» атты кітап жазды. Бұл кітап француз тілінде де жарық көрді. 1995 жылғы Квебек референдумында федералды тарап дауыстардың бір пайызынан аспайтын айырмамен жеңіске жетті. Бұл, Шарлоттаун және одан бұрынғы Мич-Лейк келісімдерінің сәтсіздігіне байланысты осылай шамалы айырмамен аяқталғаны кеңінен мойындалды.

Прогрессивті консервативті көшбасшылық, 1998-2003

1993 жылғы талқаннан кейін сақталған екі ПК үміткерінің бірі – Жан Шарест, Кэмпбелл отставкаға кеткеннен кейін ПК партиясының төрағасы болды. 1997 жылғы сайлауда партияны 20 орынға жеткізіп, шағын қайта өрлеуге қол жеткізгеннен кейін Шарест үлкен қоғамдық қысымға көніп, федералды саясаттан шығып, Квебек либералдық партиясының (федералды либералдармен байланысы жоқ) төрағасы болды. Партияда Шарестің орнын толтыратын анық кандидат болмағандықтан, 1998 жылы қайтадан Кларкқа жүгінді. Ол елдің түкпір-түкпірінен келген ПК мүшелерінің телеконференциясы арқылы сайланды, онда партияның әрбір округіне 100 ұпайдан бөлінді. Әр округке берілген ұпайлар әр кандидаттың сол округтік ұйымдағы дауыс үлесіне сәйкес тағайындалды. Кларк Хью Сегалды, еркін саудаға қарсы Дэвид Орчардты, Манитобаның бұрынғы министрлер кабинетінің мүшесі Брайан Паллистерді және болашақ сенатор Майкл Фортиерді ПК партиясының төрағасы лауазымына жеңді. Кларк Парламентке қайта оралуына екі жыл кетті. Ол 2000 жылдың 11 қыркүйегінде Новая Шотландиядағы Кингс-Хантс округінен қосымша сайлауда депутат болып сайланды, бұл жаңа сайланған партия төрағасының Парламентте орынсыз болған жағдайдағы әдеттегі практика. Екі айдан кейін өткен жалпы сайлауда Кларк Кингс-Хантсты Брисонға қайтарды және Калгари орталық округінен депутат болып сайланды, ол кезде Канада Альянсының ықпалындағы аймақ еді. Кларк бұрынғы премьер-министр және Сыртқы істер министрі ретіндегі тәжірибесіне сүйенді. Дегенмен, оған қиын міндет жүктелді, сыншылар мен қарсыластар оны және ПК партиясын «өткенге дауыс беру» деп сынады. Жан Кретьеннің үкіметтік либералдары сәтті экономикалық көрсеткіштерімен көзге түсті және 1997 жылы жоғалтқан қолдауын қайтаруға дайын еді, бұл Онтарио, Квебек және Атлантика провинцияларында ПК-ның 1997 жылғы табыстарына қауіп төндірді. ПК партиясы Квебекте (Жан Шарестің провинциялық саясатқа өтуіне байланысты) жағдайын жоғалтты, нәтижесінде сайлау алдында ПК фракциясының үш мүшесі Либералдық партияға қосылды. Алайда, 2000 жылғы пікірсайыстарда Кларк аудитория тарапынан ең жақсы спикер деп танылды. Партия либералдарға орын жоғалтты, бірақ ол Парламентте ресми партия ретінде танылу үшін қажетті ең аз 12 орынды сақтап қалды, соның арқасында зерттеулерді қаржыландыруға, комитет мүшелігіне және сөйлеуге минималды мүмкіндіктерге ие болды. Кларктың Калгаридегі орыны (Канадалық Альянсқа өтпеген Альбертадағы үш орынның бірі) және Манитоба мен Квебектегі бір-бір орыннан басқа, партияның орындары Атлантика провинцияларындағы консерваторлардың бекіністерінде шоғырланды. Кларк ПК-лар ақырында Онтарионы қайтарып алып, қайтадан федералды үкімет құрады деген идеяны үнемі насихаттады. Партияның болашағы туралы оның көзқарасы Альянстың сол жағында, бірақ либералдардың оң жағында болды. Ол оңшыл орта бөлінгендігі үшін либералдарды құлатудың ешқандай мүмкіндігі жоқ екенін тез түсінді. Алайда ол өзінің талаптары бойынша бірігуді қалады. Оған 2001 жылы бірнеше наразы Альянс депутаттары, ең белгілісі Альянс партиясының орынбасары және партияның анасы Дебора Грей Альянс фракциясынан кеткен кезде мүмкіндік туды. Наразылар Альянс басшысы Стоквелл Дейдің өткен сайлаудағы қателіктерінен сабақ алмағанын сезінді. Кейбіреулері кейін Альянсқа қайта қосылса, жетісі, Британдық Колумбиядан келген Чак Стралдың жетекшілігімен, Грейді қоса алғанда, бас тартты және Демократиялық өкілдер кокусын құрды. Демократиялық Республикалық Кокус тез арада Кларк жетекшілігімен торилермен бірлескен кокус құрды. Бұл 2002 жылға дейін созылды, осы кезде Стивен Харпер Дейді Альянс басшысы лауазымынан ығыстырды. Харпер ПК-мен жақынырақ одақ құруды қалады, бірақ Кларк 2002 жылдың сәуірінде ұсыныстан бас тартты, ал Демократиялық Республикалық Кокустың мүшелерінің көпшілігі Альянсқа қайта қосылды. Екісінің бірі, Инки Марк, ақырында ПК-ға қосылды. 2002 жылы өткен екі қосымша сайлау ПК фракциясын 15 мүшеге дейін жеткізіп, Палатада төртінші орынға шығарды. Кларкты бұқаралық ақпарат құралдары мен көптеген парламентарийлер үш жыл қатарынан 2000 және 2002 жылдар аралығында Канаданың ең тиімді оппозициялық көшбасшысы деп таңдады, ол Либералдық үкіметті Шоунигейт және Groupaction даулары бойынша қудалады. Өзінің соңғы мандатында Жан Кретьен Кларкты бірнеше рет оппозиция басшысы деп атады (Кларк емес еді), сол кезде оппозиция басшысының креслосында отырған Канадалық Альянс саясаткерлерінің наразылығын тудырды. Шындығында, Кретьен мен Кларк 1970 жылдардан бері бірге Парламентте отырды және қарама-қарсы жақта отырғандарына қарамастан, өзара құрметке ие болды. Кларктың жеке беделі өсті, өйткені Кретьеннің либералдық үкіметін тағы да бір жанжал қамтыды. Кларк канадалықтардың көпшілігіне сенімді болды, бірақ оның сөзіне сүйенсек, бұл одан көп дауысқа және орынға әкелмеді. Осыны себепке келтіре отырып, Кларк 2002 жылдың 6 тамызында ПК партиясының Эдмонтон саясаты конференциясында ПК төрағасы лауазымынан кету ниетін жариялады. Кларктың орнын Альянсқа жақын кандидат алмастырады деп күтілді, бірақ Кларктың орнына 2003 жылдың 31 мамырында Питер Маккей сайланды. Маккей ПК партиясын Альянспен біріктірмеуге уәде беріп, консерваторлық бағыттағы қарсыласы Дэвид Орчардпен даулы келісімге келді. Кларк Маккейді Орчардты және оның жақтастарын ПК лагерінде ұстап тұруға үнемі шақырып отырды. Маккей бірден бірігу туралы ұстанымын өзгертіп, 2003 жылы ПК партиясының делегаттарының 90% Канадалық Альянспен бірігуге дауыс берді. Орчард бірігуге сәтті қарсылық көрсетпеді және кейін Либералдық партияға қосылды.

One of the two PC candidates to survive the 1993 wipe out, Jean Charest, became leader of the PC party following Campbell's resignation. After leading the party to a modest resurgence in the 1997 election, winning 20 seats, Charest bowed to tremendous public pressure and left federal politics to become leader of the Quebec Liberal Party (unaffiliated with the federal Liberals). The party had no obvious candidate to fill Charest's shoes, and turned to Clark once again in 1998. He was elected by a teleconference of PC members from around the country in which each of the party's riding associations was allocated 100 points. The points for each riding were then assigned on the basis of each candidate's share of votes within each riding association. Clark defeated Hugh Segal, free trade opponent David Orchard, former Manitoba cabinet minister Brian Pallister, and future Senator Michael Fortier for the leadership of the PC Party. It took two years for Clark to return to Parliament. He was elected for Kings—Hants, Nova Scotia, in a by election on September 11, 2000, after the incumbent MP, Scott Brison, stood down in his favour. This is common practice when a newly elected party leader does not already have a seat in Parliament. For the general election held two months later, Clark yielded Kings Hants back to Brison and was elected as the MP for Calgary Centre, by then deep in the heart of Canadian Alliance territory. Clark ran on his previous experience as Prime Minister and External Affairs Minister. However, he faced a difficult task, with critics and opponents attacking him and the PC Party as a "vote for the past". Jean Chrétien's governing Liberals were running on their successful economic record, and they were poised to regain the support that they lost in 1997, threatening the PC's 1997 gains in Ontario, Quebec, and the Atlantic provinces. The PC party lost ground in Quebec (due in part to the departure of Jean Charest to provincial politics), which resulted in three members of the PC caucus defecting to join the Liberal Party prior to the election. However, Clark was judged by audiences to be the best speaker during the 2000 election debates. The party lost seats to the Liberals, though it managed to hang onto the minimum 12 seats necessary to be recognized in the House of Commons as an official party and therefore qualify for research funding, committee memberships, and minimum speaking privileges. Aside from Clark's Calgary seat (one of only three Alberta seats that did not go to the Canadian Alliance), and one each in Manitoba and Quebec, the party's seats were concentrated in Tory bastions in the Atlantic provinces. Clark continually promoted the idea that the PCs would eventually retake Ontario and form a federal government again. His vision for the party was one that was to the left of the Alliance, but to the right of the Liberals. He soon realized that there was no chance of dislodging the Liberals as long as the centre right remained split. However, he wanted a merger on his terms. He got his chance in 2001, when several dissident Alliance MPs, the most prominent one being Alliance deputy leader and party matriarch Deborah Grey, left the Alliance caucus. The dissidents felt that Alliance leader Stockwell Day had not learned from mistakes made in the last election. While some of them rejoined the Alliance later, seven of them, led by Chuck Strahl of British Columbia and including Grey, refused and formed the Democratic Representative Caucus. The DRC quickly formed a joint caucus with the Tories with Clark as leader. This lasted until 2002, when Stephen Harper ousted Day as Alliance leader. Harper wanted a closer union with the PCs, but Clark turned the offer down in April 2002, and all but two of the DRC members rejoined the Alliance. One of the two, Inky Mark, eventually joined the PCs. Two by election victories later in 2002 increased the PC caucus to 15 members and fourth place in the Commons. Clark was selected by the media and many parliamentarians for three years in a row to be Canada's most effective opposition leader between 2000 and 2002, pursuing the Liberal government on issues such as Shawinigate and the Groupaction scandal. In his final mandate, Jean Chrétien repeatedly referred to Clark as the Leader of the Opposition (Clark was not), much to the chagrin of the Canadian Alliance politicians who occupied the Opposition Leader's chair during the same period. Indeed, Chrétien and Clark had been fellow parliamentarians since the 1970s and they shared a mutual respect despite sitting on opposite benches. Clark's personal popularity grew as, once again, scandal enveloped Chrétien's Liberal government. Clark was widely trusted by Canadians, but this, in his own words, did not translate into more votes and additional seats. Citing this, Clark announced his intention to step down as PC leader on August 6, 2002, at the PC Party's Edmonton policy convention. It was expected that a pro Alliance merger candidate would succeed Clark, but Clark was instead replaced by Peter MacKay on May 31, 2003. MacKay had signed a controversial deal with Red Tory rival David Orchard, promising not to merge the PC Party with the Alliance. Clark had always encouraged MacKay to keep Orchard and his followers within the PC camp. MacKay immediately reversed his position on seeking a merger, and in 2003, 90% of PC Party delegates voted in favor of a merger with the Canadian Alliance. Orchard unsuccessfully tried to block the merger and later joined the Liberal Party.

Екінші партия басшылығының мұрасы

2003 жылдың мамырында партия Ньюфаундленд және Лабрадор, сондай-ақ Онтариода өткен қосымша сайлауларда жеңіске жеткеннен кейін, төменгі палатадағы төртінші ірі партия – Жаңа демократиялық партияны басып өтті. Сонымен қатар, партия 2000 жылғы сайлаудан қалған 10 миллион долларлық қарызбен жүрді. 1998 жылы 100 000 болған партия мүшелерінің саны 2003 жылдың мамырында 45 000-ға дейін азайды. Кларктың Прогрессивті консерваторлар партиясын басқаруы Біріккен Альтернатива жақтастары тарапынан көп сынға ұшырады. Олар оның Реформа/Альянс партияларымен бірігуге қарсы тұруы Жан Критиеннің премьерлік кезеңінде «консервативті» дауысты бөліп, әлсіретті деп санайтын. Кейбір сыншылар Кларктың Канаданың консервативті қозғалысының жалпы мүддесінен гөрі өз партиясының және жеке мансабының мүддесіне көбірек қызығушылық танытқанын айтты. Тағы басқалары Кларктың партияның бұрынғы қуатын қайтару мақсатын іске аспайтын арман деп сынады.

Прогрессивті консервативті Канадалық Альянс бірігуі

2003 жылғы 8 желтоқсанда ПК партиясы мен Канадалық Альянс таратылып, Канаданың жаңа Консервативтік партиясы тіркелген күні Кларк үш депутаттың бірі болды – тағы екі депутат Андре Башанд пен Джон Херрон. Парламент депутаты Скотт Брисон бұрыннан либералдарға қосылған еді. Кларк сессияның қалған бөлігінде тәуелсіз прогрессивті консервативті депутат ретінде отыратынын және сессия соңында парламенттен зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Кейіннен Кларк 2004 жылғы сайлауға дейін жаңа Консервативтік партияны ашық сынады. Ол 2004 жылғы сайлауда Либералды партияны шала қолдап, Пол Мартинді "біз таныған жамандық" деп атады. Жаңа Консервативтік партияны "Альянстың билікті басып алуы" деп сынға алып, Канаданың шығысы жаңа партияны немесе оның гейлер мен лесбияндардың некесіне және аборт жасауға қарсы консервативті саясатына қанағаттанбайтынын болжады. Кларк бұрынғы NDP жетекшісі Эд Бродбентті және басқа да либералдар мен консерваторларды жеке тұлғалар ретінде қолдап, ең бастысы – "Канаданың ең күшті Парламенті" болуы керек екенін айтты, себебі екі үлкен партия да үміт сырға сыймады. Кларкты кейбіреулер жаңа Консервативтік партияны бірден мойндамағандығы үшін, оны орталыққа бағыттауға көмектеспегендігі үшін сынады.

Саясаттың кейінгі кезеңдері, 2004 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Кларк сыртқы істердегі тәжірибесін қолдануды жалғастыруда. Кларк Вудро Вильсонның халықаралық зерттеу орталығында қоғамдық саясат ғалымы қызметін атқарды. Ол Вашингтондағы Америка университетінде сабақтар оқығаннан басқа, зейнеткерлікке шыққаннан бері Канаданың бірнеше ұлттық газеттеріне көптеген мақала жазды. 2006 жылдың қазан айында Кларк Макгилл университетінде Халықаралық дамуды зерттеу институтында мемлекеттік-жеке сектор серіктестіктері бойынша практикалық профессор лауазымына тағайындалды. Ол Джимми Картер орталығында қызмет етеді және орталықтың халықаралық бақылау шаралары аясында шетелге үнемі саяхаттайды. Джо Кларк – демократиялық басшылықты қолдау, төрелік арқылы жанжалдарды алдын алу және шешу, сондай-ақ демократиялық институттар, ашық нарықтар, адам құқықтары және заң үстемдігі арқылы жақсы басқаруды ілгерілетумен айналысатын Ғлобалдық көшбасшылық қорының вице-президенті және мүшесі. Ол бұрынғы көшбасшылардың тәжірибесін бүгінгі ұлттық көшбасшыларға құпия және сенімді түрде ұсыну арқылы осы мақсатқа жетеді. Бұл – үкімет басшыларының бұрынғы төрағаларынан, жоғары деңгейдегі мемлекеттік және халықаралық ұйымдардың қызметкерлерінен құралған коммерциялық емес ұйым, олар үкімет басшыларымен оларды алаңдатып отырған басқару мәселелері бойынша тығыз жұмыс істейді. Ол сондай-ақ Вашингтондағы Америкааралық диалог ой-пікір тобының мүшесі. Кларк 2012 жылға дейін Халықаралық басқару инновациялары орталығының Халықаралық кеңес мүшесі болды. 2007 жылдың қараша айының ортасында Монреальде көшеде келе жатқанда Кларкқа шабуыл жасалды. Шабуылдаушы алдымен оның бұрынғы премьер-министр екенін сұрады, Кларк оны растағаннан кейін, ол оны ұрып, қашып кетті. Кларк мұрнынан қан кетуінен зардап шекті, бірақ ауыр жарақат алмады. 2013 жылы «Біз қалай басшылық жасаймыз: Канада өзгерістің ғасырында» атты кітабы жарық көрді. 2020 жылдың наурызында премьер-министр Джастин Трюдо Кларкты БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне Канаданың үміткерлігіне арнайы елші етіп тағайындады. Кларк Канадаға дауыс жинау мақсатымен Алжир, Бахрейн, Катар және Египетке сапар шекті.

Clark continues to apply his experience in foreign affairs. Clark served as Public Policy Scholar at the Woodrow Wilson International Center for Scholars. He served as Distinguished Statesman in Residence, School of International Service, and Senior Fellow, Center for North American Studies, both at the American University, Washington, D. C. In addition to teaching classes at the American University in Washington, Clark has written several op ed pieces for several of Canada's national newspapers since his retirement. In October 2006, Clark took a position at McGill University as a professor of Practice for Public Private Sector Partnerships at the McGill Institute for the Study of International Development. He serves with the Jimmy Carter Center, routinely travelling overseas as part of the centre's international observing activities. Joe Clark is vice chairman and a Member of the Global Leadership Foundation, an organization that works to support democratic leadership, prevent and resolve conflict through mediation and promote good governance in the form of democratic institutions, open markets, human rights and the rule of law. It does so by making available, discreetly and in confidence, the experience of former leaders to today's national leaders. It is a not for profit organization composed of former heads of government, senior governmental and international organization officials who work closely with heads of government on governance related issues of concern to them. He is also a member of Washington D. C. based think tank the Inter American Dialogue. Clark sat on the International Advisory Board of Governors of the Centre for International Governance Innovation, before 2012. Clark was attacked while walking down the street in Montreal in mid November 2007. The attacker first asked him if he was the former prime minister, and when Clark answered that he was, the man struck him and fled. Clark sustained a bloody nose but was not seriously hurt. He published the book How We Lead: Canada in a Century of Change in 2013. In March 2020, Prime Minister Justin Trudeau appointed Clark special envoy for Canada's bid for a UN Security Council seat. Clark travelled to Algeria, Bahrain, Qatar and Egypt in an effort to seek votes for Canada.

Құрметтер

Бұрынғы премьер-министр ретінде Кларк өмір бойы "Құрметті" атағын алуға құқылы. Кларк Канада орденінің серігі атанды. Ол Альбертаның Еңбегі Ерекше орденінің мүшесі. Оған Франкофонияның "Плеяд орденінің" командирі атағы берілді. Сонымен қатар, ол Елизавета II патшайымының күміс мерейтойлық медалін (1977), Канада Конфедерациясының 125 жылдық мерейтойлық медалін (1992), Елизавета II патшайымының алтын мерейтойлық медалін (2002), Елизавета II патшайымының алмас мерейтойлық медалін (2012) және Альбертаның жүз жылдық мерейтойлық медалін (2005) иеленді. Кларк Вими сыйлығының алғашқы иегері болды. Ол Самсон Кри тайпасының құрметті Бас аққалпақ бүркіті. 2004 жылы Кларктың өмірлік жетістіктері Канаданың Черчилль қоғамымен парламенттік демократияны дамытуға қосқан үлесі үшін марапатталды. 2008 жылдың 27 мамырында, сейсенбі күні, Кларктың ресми парламенттік портреті Канаданың бұрынғы премьер-министрлерінің портреттерімен бірге Орталық блокта ілінетін салтанатты шарада ашылды. 1999 жылы Канада тарихшыларының жүргізген сауалнамасында Кларк Жан Кретьенге дейінгі алғашқы 20 премьер-министрдің арасында 15-орынға ие болды. Бұл сауалнама J. L. Granatstein және Norman Hillmer еңбегі "Премьер-министрлер: Канада көшбасшыларының рейтингісі" кітабында пайдаланылды. Альберта штатының Хай-Ривер қаласындағы École Joe Clark мектебі Кларк құрметіне аталды.

Канада орденінің иегері

1994 жылы 19 қазанда Кларк Канада орденінің серігі болып тағайындалды. Оның мақтау қағазында былай делінген: Канаданың он алтыншы және ең жас премьер-министрі ол сыртқы істер министрі, құпия кеңес төрағасы және конституциялық мәселелерге жауапты министр қызметтерін атқарды. Оның келіссөздерді жүргізу және бірлікке келу дипломатиясы қабілеті саясатта және Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі Бас хатшысының өкілі ретінде оған үлкен пайда келтірді. Ол Канаданың ең беделді мемлекет қайраткерлерінің бірі ретінде барлық канадалықтардың құрметіне бөленді.