Кіріспе
Орхидея түрі – Платантера преклара, батыс далалық шеттері бүршіктелген орхидея және Ұлы жазықтық ақ шеттері бүршіктелген орхидея деп белгілі, Солтүстік Америкаға тән сирек және қорғауға алынған орхидея түрі.
Platanthera praeclara, known as the western prairie fringed orchid and the Great Plains white fringed orchid, is a rare and threatened species of orchid native to North America.
Тарату
Тарихи тұрғыдан алғанда, Platanthera praeclara Миссисипи өзенінің батысындағы биік шөптік далаларда таралған. Ол Канаданың оңтүстік шекарасынан бастап, Оклахома штатының солтүстік-шығысына дейін кездесетін. Оклахома штатында Крейг және Роджерс округтеріндегі тарихи мәліметтер (1975 жыл) сақталған. Қазіргі таңда орхидеяның қалпында сақталған популяциялары Айова, Канзас, Манитоба, Миннесота, Миссури, Небраска және Солтүстік Дакота штаттарында табылады.
Сипаттама
Платантера преклара - ет тәрізді түйіршіктен өседі. Ол биікке дейін жетіп, әрбір өсімдікте сабақта екі-үштен астам гүлдер болады. P. praeclara шығыс далалық жиекті орхидеясы – Platanthera leucophaea-дан гүлдерінің сәл ірі болуымен, гүлшолпандарының пішінімен және ұзынрақ нектар шұбырымен ерекшеленеді. Платантера преклара – көп жылдық өсімдік. Ол мамыр айында жапырақ жарып, маусым айында немесе солтүстікке қарай шілдеде гүлдейді. Гүлдері түнде хош иісті болып, ірі сфинкс көбелектерімен тозаңданады. P. praeclara биік шөпті далаға тән өсімдік және өсуі үшін тікелей күн сәулесі қажет. Көбінесе ылғалды ортада немесе шөптесін шалғынды жерлерде кездеседі. P. praeclara жеңіл мал жаюға, мезгіл-мезгіл өртеуге немесе үнемі шабуға ұшыраған жерлерде сақталған. Бұл шаралардың өсімдіктердің тіршілік етуіне қалай әсер ететіні әлі толық анықталған жоқ. Өлі шөптің қабығын алып тастау тиімді болуы мүмкін, бірақ тым күшті мал жаю зиянды.
Қорғау
Өсімдік 1989 жылдан бері АҚШ-та қорғауға алынған түрлер тізіміне енгізілген, ал 2008 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағы оны жойылу қаупі бар түр ретінде тіркеді. Канададағы популяциясы салыстырмалы түрде тұрақты деп есептеледі, бірақ оның таралу аймағы шағын. Канаданың Табиғатты қорғау қоры Батыс далалық шеттері бар орхидеяның жаһандық популяциясының 25 пайызын қорғап сақтайды.