Кіріспе

1951–1978 американдық стратегиялық танкер ұшағы

Боинг KC-97 Stratofreighter – Боинг C-97 Stratofreighter негізінде жасалған, төрт қозғалтқышты, поршеньді АҚШ стратегиялық танкер ұшағы. Ол KB-29 ұшағын ауыстырды және Боинг KC-135 Stratotanker ұшағымен алмастырылды.

Жобалау және әзірлеу

KC 97 Stratofreighter – C 97 Stratofreighter-дің әуедегі жанармай құю танкері түрі (оның өзі Boeing B 29 Superfortress-ке негізделген), барлық қажетті бактармен, құбыр жүйесімен және KB 29 бомбалаушысы үшін алғаш рет жасалған ұшу бумымен күрт өзгертілген. Үлкен, қуыс жоғарғы палубаға аса ірі жүктер оң жақтағы өте үлкен есік арқылы сыятын. Сонымен қатар, тасымалданатын реактивті отын төменгі палубадағы бактарда сақталды (G L модельдерінде). Екі палуба да жоғары биіктіктегі операциялар үшін жылытылып, қысыммен жабдықталған. Бум операторы арқасына жатып, құйрықтың төменгі жағындағы терезе арқылы операцияларды бақылап отырды, бұл конфигурация кейін KC 135-те де қолданылды.

Ескерту: Кейде KC 97 "Стратотанкер" деп аталған. Дегенмен, барлық сенімді дереккөздер KC 97-ні танкер емес, Stratofreighter деп атайды. Бұған Boeing және АҚШ Әуе күштері де кіреді.

Пайдалану тарихы

1950 жылы АҚШ Әуе күштері KC-97 ұшағын пайдалануды бастады. Boeing компаниясынан барлығы 811 KC-97 сатып алынса, C-97 жүк түрінің бар болғаны 74 данасы қол жеткізілді. KC-97 өз поршенді қозғалтқыштары үшін авиациялық бензин тасыды, бірақ жанармай құю миссиясы үшін реактивті отынды жеткізді, бұл отынның әр түрі үшін жеке жүйе қажеттігін білдірді. Дегенмен, төтенше жағдайда, ол авиациялық бензинін қабылдағышқа беруге қабілетті болды, бұл процедура баршаға мәлім «құтқару» деп аталды. Бұл танкерлер Boeing B-47 Stratojet стратегиялық операциялары үшін өте маңызды болды. Мысалы, Тюле әуе базасынан Арктикадағы барлау рейстерін қолдау. KC-97 тиімді танкер болғанымен, оның баяу жылдамдығы және төменгі биіктікте ұшуы реактивті ұшақтармен жанармай құюды қиындатты. B-52 ұшақтары KC-97-ден жанармай алу үшін жеткілікті жылдамдықпен төмендеу үшін әдетте жапсырмаларын және артқы тіректерін түсіретін. Сонымен қатар, B-52 жанармай құю кезіндегі стандартты профилінде екі ұшақтың жоғары жылдамдықта (220-240 түйін) ұшуын қамтамасыз ететін төмен түсу қажет болды. 1960 жылдардың басында Тактикалық Әуе Командованиесі зейнеткерлікке шығарылған KB-50 әуе танкерлерінен алынған General Electric J47 екі екі қозғалтқышты қосып, KC-97L ұшағын жасады. Бұл реактивті қозғалтқыштар KC-97 жылдамдығын арттырды (қарқынды уақыт аралығында) және оны F-84, F-100 және F-101 сияқты реактивті истребительдермен үйлесімді етті. 1956 жылы Стратегиялық Әуе Командованиесі KC-135 Stratotanker пайдасына KC-97 ұшақтарын тоқтатуды бастады. KC-97 ұшақтары Тактикалық Әуе Командованиесі, Әуе күштерінің резерві және Әуе Ұлттық гвардиясымен ұшуын жалғастырды. KC-97 ұшақтарының қалған бөлігі 1978 жылы толықтай қызметтен шығарылды, ол кезде Техас Әуе Ұлттық гвардиясы және Юта Әуе Ұлттық гвардиясы KC-97L ұшақтарын C-130 Hercules және KC-135 Stratotanker ұшақтарына алмастырды. Бір KC-97 ұшағы (AF Ser. № 52-0828) Аполлон бағдарламасының ракета сатыларын Калифорниядан Флоридаға тасымалдауға арналған Aero Spacelines Super Guppy көлік ұшағына айналдырылды. Ұшақ Saturn S IVB сатысын тасыды, ол Saturn IB екінші сатысы, Saturn V үшінші сатысы және ешқашан салынбаған Nova зымырасының төртінші сатысы ретінде қолданылды. 1953 жылы құрастырылған бұл модификацияланған KC-97 ұшағы 1997 жылы NASA сатып алды. Ол әлі күнге дейін NASA, басқа да федералдық агенттіктер мен федералдық мердігерлерге қызмет көрсетуде. Ол ұшуға қабілетті қалған екі KC-97 ұшағының бірі, екіншісі бұрынғы KC-97G 52-2718, «Құтқару періштесі» атымен белгілі, қазір Берлин әуе көпірі тарихи қорымен YC-97A 45-59595 ретінде пайдаланылуда.

Нұсқалар

KC 97A Үш C 97A әуедегі жанармай құюға арналған танкерлерге айналдырылды, артқы жүк тиеу есігі алынып тасталды және ұшуға жанармай құю бумы қосылды. Дизайн дәлелденгеннен кейін олар стандартты C 97A түріне қайта айналдырылды. KC 97E артқы жүк тиеу есіктері тұрақты жабық әуедегі жанармай құю цистерналары, 60 дана салынды. Кейіннен кейбіреулері C 97E ретінде тасымалдау ұшақтарына айналдырылды. KC 97F 3800 а.к. R 4360 59B қозғалтқыштары және шағын өзгерістер енгізілді, 159 дана салынды. Кейіннен кейбіреулері C 97F ретінде тасымалдау ұшақтарына айналдырылды. KC 97G Екі мақсаттағы әуедегі жанармай құю танкері/жүк тасымалдау ұшағы. KC 97G модельдері қанат астында отын бактерілерін алып жүрді. 592 дана салынды. EC 97G үш KC 97G ұшағы ELINT жүйесімен жабдықталды. 53 106 нөмірі Батыс Берлин әуе кеңістігінде жасырын ELINT операцияларын жүргізу үшін Орталық барлау агенттігімен пайдаланылды. C 97G 135 KC 97G ұшағы тасымалдау ұшақтарына айналдырылды. GKC 97G Бес KC 97G ұшағы оқу-жаттығу мақсатында пайдаланылды. JKC 97G Бір KC 97G ұшағы General Electric J47 GE 23 реактивтік қозғалтқыштарын сынау үшін модификацияланды, кейін KC 97L деп белгіленді. HC 97G KC 97G ұшақтары іздеу және құтқару операциялары үшін түрлендірілді, 22 ұшақ түрлендірілді. KC 97H Бір KC 97F ұшағы тәжірибелік түрде шлангты және парашютті жанармай құю жүйесімен жабдықталды. YC 97J екі KC 97G ұшағы төрт 4250 кВт Pratt & Whitney YT34 P 5 турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықталды, бірақ Boeing KC 135 Stratotanker пайдасына тоқтатылды. C 97K 27 KC 97G ұшағы әскер тасымалдауға айналдырылды. KC 97L 81 KC 97G ұшағы қанат астындағы пилондарда екі J47 турбореактивтік қозғалтқыштарымен жабдықталды.

Апаттар мен оқиғалар

27 маусым 1954 ж. KC 97G AF Ser. № 52 2654 ұшағы Оклахома штатындағы Альтус әуе базасынан ұшып, Калифорниядағы Марш әуе базасына жеткенде нашар ауа-райына тап болды және Нортон әуе базасына ауысуға тырысты, бірақ Калифорния штатының Риверсайд қаласының солтүстігіндегі Бокс-Спрингс тауына құлап, борттағы 14 адамның барлығы қаза тапты. 4 мамыр 1955 ж. АҚШ Әуе күштерінің KC 97G 53 0110 ұшағы Исландиядан 90 миль қашықтықта Атлантика мұхитындағы бақылауды жоғалтып, қозғалтқыштың өртенуінен құлап, борттағы тоғыз адамның барлығы қаза тапты. 6 шілде 1956 ж. АҚШ Әуе күштерінің KC 97E 51 0220 ұшағы Канаданың Гус-Бей қаласының солтүстік-шығысында 45 миль жерде орманды аймаққа құлап, қозғалтқыштың өртенгенін хабарлағаннан кейін, борттағы алты адамның барлығы қаза тапты. 22 қаңтар 1957 ж. KC 97G AF Ser. № 53 0222 ұшағы Нью-Йорктегі Гриффисс әуе базасынан Адирондак тауларының етегіне құлап, жеті адамнан тұратын экипажының барлығы қаза тапты. 9 мамыр 1957 ж. KC 97F AF Ser. № 51 0258 ұшағы Мароккодағы Сиди-Слиман әуе базасынан Азор аралдарына қарай Лахес әуе базасына бағыт алғанда, екі қозғалтқыштың істен шығуынан кейін Атлантика мұхитында Азор аралдарының оңтүстік-шығысында 550 км (343,8 миль) жерде суға қонды. Барлығы жеті адам аман қалды. Ұшақ он күн бойы суда жүзіп, кейін "Уиссконсин" соғыс кемесімен батырылды. 18 шілде 1957 ж. KC 97G AF Ser. № 52 2737 ұшағы, 380-ші әуелік жанармай құю эскадрильясының сегіз адамнан тұратын экипажымен, 21:28-де Шамплен көліне құлап, Нью-Йорктегі Платсбург әуе базасынан ұшып шыққаннан кейін үш минуттан соң төрт қозғалтқыштың екеуі істен шықты. Үш адам аман қалды. 29 қазан 1957 ж. KC 97G AF Ser. № 52 2711 ұшағы, 509-шы бомбалаушы бригадасының Валкер әуе базасынан Нью-Мексико штатынан, B-47 оқу маршруттары үшін ең төменгі биіктіктегі шектеулерді анықтау мақсатында 9 сағаттық төменгі деңгейдегі бақылау ұшуы кезінде Аризона штатының Флагстафф қаласының солтүстігінде 35 миль жерде құлап, экипажының 16 адамы қаза тапты және таудың бойында 200 метрге дейін апат жауды. 22 шілде 1959 ж. KC 97 AF Ser. № 52 2703 ұшағы, түнгі оқу миссиясында болған кезде Нью-Гэмпшир штатының Андовер қаласына жақын жерде құлап, экипажының жеті адамы қаза тапты. 14 желтоқсан 1959 ж. KC 97G AF Ser. № 53 0231 ұшағы, 384-ші әуелік жанармай құю эскадрильясының Вестовер әуе базасынан Массачусетс штатынан, 15000 фут биіктікте жанармай құю миссиясы кезінде B-52 ұшағымен соқтығысты. Ұшақ сол жақ тұрақтандырғыш пен лифті, руль және тік тұрақтандырғыштың жоғарғы төрттен бір бөлігін жоғалтты. Экипаж түнде Мэн штатындағы Доу әуе базасына жапсырмасыз және электр қуатын өшіріп қонды; жеті экипаж аман-есен. "Бангордағы Dow Air Force компаниясының өкілі B-52 ұшағы "өте жақын" келіп, төрт қозғалтқышты KC-95 танкер ұшағының құйрығына жанармай құюға арналған буманы соқты", - деді. Ұшақ экономикалық жағынан жөнделуге болмайтын күйде апатқа ұшырады. B-52 экипажының екі мүшесі құлап, парашютпен аман-есен құлап, қарлы далада тірі қашып шықты. Бомбалаушы мен қалған сегіз адам қауіпсіз түрде Вестовер әуе базасына қонды. 30 наурыз 1960 ж. KC 97 AF Ser. № 51 0363 (өндірушінің реттік нөмірі 16430) Кеп-Канаверал маңында суға батып кетті. Бұл ұшақ бұрқасыннан қозғалтқыштың зақымдануынан жоғалып кетті. Апаттан 14 экипаждың 3-і қаза тапты. Ұшақтың апатын 2015 жылдың 6 маусымында суға түсушілер 365 фут тереңдікте тапты. 15 сәуір 1960 ж. KC 97G AF Ser. № 52 0919. 27 маусым 1960 ж. KC 97G AF Ser. № 52 2728 ұшағы, 380-ші әуелік жанармай құю эскадрильясының Платсбург әуе базасынан Нью-Йорк штатынан, "Боинг B-47 Stratojet" ұшағын жанармай құю үшін төрт сағаттық оқу миссиясы кезінде қозғалтқыштың қозғалтқыш шахтасының майлау жүйесінің бұзылуына ұшырады. 15 500 фут биіктікте кездесу кезінде танкердің бірінші (порттың сыртқы) электр станциясы өртенді. Бомбалаушы өртеніп жатқан танкерден алыстап бара жатқанда, экипаж өртті сөндіруге тырысты, бірақ сәтсіз болды. Ұшақ қозғалтқыштың сыртындағы қанаты істен шыққан кезде айналды; ұшақ Джонатан Смит тауына, Мэн штатының Ньюри қаласындағы Паззл тауының шығысындағы төбеге құлады. Өрттің жарқырауы Левистон мен Бриджтоннан да алысқа көрінді. Бес экипаждың барлығы қаза тапты. 2010 жылы 5 гектар жерді алып жатқан апат әлі де сол жерде тұрды. 28 ақпан 1961 ж. KC 97 AF Ser. № БЕЙМӘЛІМ, Мичиган штатындағы Селфридж әуе базасы. Ұшақ ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай қозғалтқыштың істен шығуынан апатқа ұшырады. Бес адамнан тұратын экипаждың барлығы қаза тапты. Ұшақ үйлерге және Гратиот көшесіндегі көрікті жел диірменіне ұшты. 5 қараша 1964 ж. KC 97 AF Ser. № БЕЙМӘЛІМ, Нью-Гэмпшир штатындағы Пийс әуе базасы ұшып шығу кезінде құлап, экипажының барлығы бес адамы қаза тапты. 19 желтоқсан 1964 ж. АҚШ Әуе күштерінің KC 97G 52 907 ұшағы Эрнест Хармон әуе базасында қону жолағынан шығып кетті, себебі ұшқыш қону жолағының тым алыс бөлігіне қонды, борттағы барлығы бес адам қаза тапты. Ұшқыш қонудан бас тартуға тырысты, бірақ ұшақ жақындау шамдарына соқтығысып, көлге құлады. 19 қаңтар 1969 ж. Висконсин әуе ұлттық гвардиясының KC 97L 52 0904 ұшағы Генерал Митчелл әуежайының қону жолағынан қысқа қалды, борттағы 11 адамның төртеуі қаза тапты. 17 қыркүйек 1971 ж. KC 97G IAF Serial 4X FPR/033, Израиль әуе күштерінің ұшағы, Мысырдың Суэц қаласының үстінде Мысырдың зымырандарымен атып түсірілді, сегіз адамнан тұратын экипажының жетісі қаза тапты.

KC-97G

52 918 жеке меншікте, Ривертон, Вайоминг штатында. 52 2698 жеке меншікте, Грейбулл, Вайоминг штатында.

KC-97L

52 2695 жеке меншік Грейбулл, Вайоминг штатында. 52 2761 жеке меншік Грейбулл, Вайоминг штатында. 53 208 жеке меншік Ривертон, Вайоминг штатында. 53 265 жеке меншік Ривертон, Вайоминг штатында. 53 350 жеке меншік Ривертон, Вайоминг штатында.

KC-97G

52 895 – Орегон штатының Централ Пойнт қаласындағы Рог Вэлли халықаралық Медфорд әуежайы. 52 905 – Висконсин штатының Даглас лагеріндегі Волк Филд әуе базасындағы Висконсин Ұлттық гвардиясы мұражайы. 52 2604 – Кливленд I X орталығының аумағы, Огайо штаты. 52 2624 – Флоренция әуе және зымыран мұражайы, Флоренция аймақтық әуежайы, Флоренция, Оңтүстік Каролина штаты, қазір жабық. Музей жабылғаннан кейін, KC 97, AF Сер. № 53 0335, Каролина авиация мұражайында толықтырылды. 52 2630 – Огайо штатының Дейтон қаласына жақын Wright Patterson әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштерінің Ұлттық мұражайы. 52 2697 – Индиана штатының Перу қаласындағы Гриссом әуе резервтік базасындағы (бұрынғы Гриссом әуе базасы) Гриссом әуе мұражайы. 52 2736 – Израиль әуе күштері мұражайы, Беер-Шева қаласына жақын, Израиль. 53 151 – Аризона штатының Тусон қаласындағы Дэвис Монтан әуе күштері базасының жанындағы Пима әуе және ғарыш мұражайы. 53 189 (испандық сериялық нөмірі TK1 3) – Museo del Aire (Испания), Мадридтегі Куатро-Вьентос әуежайында, Испания. Бұрынғы АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшағы. 53 198 – Небраска штатының Эшленд қаласына жақын Стратегиялық әуе командасы және аэроғарыш мұражайы. 53 218 – Миннесота штатының Сент-Пол қаласындағы Миннесота Ұлттық әуе гвардиясы мұражайы. C 97G конфигурациясында көрсетілген. 53 230 – Air Mobility Command Museum, Делавэр штатының Дувер әуе күштері базасы. 53 240 – Луизиана штатының Барксдейл әуе күштері базасындағы Барксдейл Глобальді Энергия мұражайы. 53 272 – Калифорния штатының Ланкастер қаласындағы генерал Уильям Дж. Фокс әуеайлағындағы Ұшу мұражайының ескерткіштері, қазір жабық. 53 282 – Техас штатының Абилин қаласындағы Dyess әуе күштері базасындағы Dyess Linear Air Park. 53 283 – Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы Питерсон әуе базасы мен Колорадо-Спрингс қалалық әуежайының жанындағы Ұшақ мейрамханасы. 53 298 – Грузия штатының Робинс әуе күштері базасындағы Авиация мұражайы. 53 327 – Миссури штатының Ноб Ностер қаласындағы Уайтман әуе күштері базасы. 53 335 – Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласындағы Шарлотта Дуглас халықаралық әуежайындағы Шарлотта әуе ұлттық гвардиясының базасынан солтүстікке қарай орналасқан Каролина авиация мұражайы. Музей 2022 жылы қайта ашылуы жоспарлануда, қазір жабық. 53 354 – Калифорния штатының Атвотер қаласындағы бұрынғы Касл әуе күштері базасындағы Касл әуе мұражайы. 53 360 – Монтана штатының Малмстром әуе күштері базасындағы Малмстром мұражайы. 52 2638 ретінде көрсетілген. 53 363 – Калифорния штатының Риверсайд қаласындағы Март әуе резервтік базасындағы (бұрынғы Март әуе базасы) Март әуе мұражайы.

Танымал мәдениетте

KC 97 Stratofreighter 1955 жылғы «Strategic Air Command» фильмінде жүк тасымалдау және жанармай құю міндеттерін орындағанда, ұшу кезінде B-47 ұшағына жанармай құйып беруі, ал 1957 жылғы «Бомбардировщиктер B-52» фильмінде B-52 ұшақтарына жанармай құйып беруі көрсетілген.