Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында тұрмыстық серіктестік – бір жынысты және кейде қарама-қарсы жынысты жұптарға қолжетімді болатын қала, округ, штат немесе жұмыс беруші мойындайтын мәртебе. Некеге ұқсас болғанымен, тұрмыстық серіктестік некедегі көптеген құқықтар мен міндеттерді федералдық үкімет тарапынан некеленген жұптарға бермейді. Америка Құрама Штаттарындағы тұрмыстық серіктестіктер әр штат немесе жергілікті билік органдарымен анықталады, сондықтан тұрмыстық серіктестерге берілетін құқықтар, міндеттер және артықшылықтар бойынша елімізде біртұтас үлгі жоқ. Азаматтық одақтары немесе тұрмыстық серіктестіктері жоқ жерлерде тұратын жұптар өздерінің өзара міндеттемелерін белгілейтін жеке, бейресми тұрмыстық серіктестік келісіміне ерікті түрде келе алады; алайда, бұл өсиеттер, сенімхаттар, денсаулық сақтау туралы нұсқаулар, балаларды күту туралы келісімдер және т.б. сияқты бірнеше жеке заңдық құжаттарды жасауды қамтиды және жергілікті адвокаттың көмегімен жасаған абзал. Келісім мемлекеттік органдармен орындалмаса, серіктестіктің осындай барлық шарттары ауруханалар, денсаулық сақтау мамандары немесе басқа да тұлғалар тарапынан назарға алынбауы мүмкін, ал балаларды күту немесе қайтыс болған серіктің мүлігі туралы дауларда мемлекеттік соттар оларды жарамсыз деп тануы мүмкін.

Терминология

Құрама Штаттарда түсінілгендей, азаматтық одақ – некеге дерлік толыққанды ұқсас заңды мойындалған мәртебе, ал үй ішіндегі серіктестік көбінесе жергілікті заңмен мойындалуы немесе мойындалмауы мүмкін, одан төмен мәртебе білдіреді. Дегенмен, терминология әлі де өзгеріп дамуда; үй ішіндегі серіктестіктің құқықтары мен міндеттерінің нақты деңгейі нақты юрисдикцияның заңына байланысты. 1999 жылдан бері Калифорния, Орегон, Вашингтон және Невада штаттары Батыс жағалауында үй ішіндегі серіктестік туралы заңдарды қабылдады; ал Жаңа Англия аймағы мен Нью-Джерсидегі көптеген заң шығарушылар азаматтық одақтар терминін қолдануды жөн көрді. Көптеген басқа елдерде осыған ұқсас құқықтық мәртебе тіркелген серіктестік деп аталады, ал үй ішіндегі серіктестік – құқықтық мәртебе емес, бірге тұруды білдіреді.

Заңдық құқықтар

Серіктестерге берілетін заңдық құқықтар орналасқан жерге байланысты. Әдетте, штаттық деңгейде серіктестіктерді мойындау күштірек болады және серіктестерге Отбасы және медициналық демалыс туралы заңда қарастырылған сияқты демалыс сияқты артықшылықтар алуға көмектеседі. Сан-Франциско, Нью-Йорк және Вашингтон сияқты қалаларда мұндай артықшылықтардың көлемі көбірек.

Жұмыспен қамту жәрдемақысы

Кейбір мемлекеттік және жеке сектордағы АҚШ жұмыс берушілері қызметкерлерінің бір жынысты серіктестеріне денсаулық сақтану немесе басқа да жұбайлық артықшылықтар ұсынады, бірақ бұл артықшылықты серігі үшін алатын қызметкерге артықшылық құны бойынша табыс салығын төлеуге тура келуі мүмкін. Серіктес артықшылықтары шағын бизнеске қарағанда ірі жұмыс берушілерде, колледждер мен университеттерде көбірек кездеседі. Үй серіктестігі мәртебесіне қойылатын талаптар мен артықшылықтар жұмыс берушілер арасында әртүрлі болады; кейбіреулері тек бір жынысты немесе әртүрлі жынысты жұптарды мойындайды, ал басқалары екеуін де мойындайды. Адам құқықтары жөніндегі науқан қорының мәліметтеріне сәйкес, 2006 жылдың маусым айына дейін Fortune 500 компанияларының көпшілігі қызметкерлерінің бір жынысты серіктестеріне артықшылықтар берген. Жалпы алғанда, HR мамандарының 41 пайызы өз ұйымдарының үй серіктестеріне (әр жынысты серіктестер, бір жынысты серіктестер немесе екеуі де) қандай да бір артықшылық ұсынғанын көрсетеді. Сан-Франциско Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы үй серіктестерін немесе "қызметкер+1" жамылғысын қамтитын денсаулық сақтану жоспарларын ұсынатын денсаулық сақтану провайдерлерінің тізімін онлайн жүргізеді: Үй серіктесінің денсаулық сақтану провайдерін іздеу. Адам құқықтары жөніндегі науқан қоры оларды қалай іске асыруға болатыны туралы ең жақсы тәжірибелерді ұсынады (қараңыз: Үй серіктесінің артықшылықтары).

Жеңiлiктердi салық салу

IRS Regulation Section 1.61 21(b)(1) бойынша, әдетте, пайданың шартты құны салық салынатын табыс ретінде қарастырылады. Мысалы, егер қызметкер жұмыс берушінің медициналық сақтандыру жоспары арқылы өзінің серігін қамсыздандырса, жұмыс беруші серікті қамсыздандыру үшін төлейтін шамамен есептелген сома қызметкердің жалақысына салық мақсатында қосылады, егер қызметкердің серігі 152-бап бойынша талапқа сай тәуелді тұлға болып табылмайтын болса. Бірақ бұл некеде тұрған жұбайларға қатысты емес. Ішкі серіктерге салықтан босатылатын жеңілдіктерді қарастыратын кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, егер серік Ішкі Кірістер Кодексінің 152(a)(9) – 152(b)(5) баптары бойынша тәуелді тұлға ретінде саналатын болса, 152(a)(9) бабындағы материалдық көмек және қарым-қатынас талаптарына сәйкес екенін растау және жыл сайын қайта растау, сондай-ақ қызметкер мен серік арасындағы қарым-қатынас жергілікті заңға қайшы келмейтін болса. Денсаулық сақтау жоспарының бенефициарлары үшін салық теңдігі туралы ұсынылып жатқан заң осы салықтық теңсіздіктерді жоюға бағытталған.

Ішкі серіктестік тізілімдері бар қалалар мен округтер

Кейбір АҚШ қалалары тұрмыстық серіктестікті тіркеуді ұсынады. Кейбір жеке жұмыс берушілер қызметкерлердің тұрмыстық серіктесіне арналған жәрдемақы алуға құқығы бар-жоғын анықтау үшін тұрмыстық серіктестікті тіркеуді пайдаланады. Мұндай тіркеу бір жынысты және қарама-қарсы жынысты жұптар үшін қолжетімді, егер екеуі де 18 жастан асқан және Нью-Йорк қаласының тұрғындары болса (немесе серіктестіктің кем дегенде бір тарапы Нью-Йорк қаласының қызметкері болса). Бұл мәртебе негізінен үш артықшылықты қамтамасыз етеді: 1) тұрмыстық серіктес пәтерді жалға алушы қайтыс болғаннан кейін «жалға бақылауындағы» пәтерде қалу мүмкіндігі, 2) тұрмыстық серікті қалалық ауруханада немесе түрмеде көру мүмкіндігі және 3) қала қызметкерлерінің серіктері үшін субсидияланған медициналық сақтандыру алу мүмкіндігі және Отбасылық медициналық демалыс туралы заңның артықшылықтарын пайдалану мүмкіндігі. 1997 жылдың 7 шілдесінде Рудольф Джулиани қол қойған заң бұрынғы екі әкімшіліктің жарлықтарын заңдық күшке енгізді. Басқа да қауымдастықтар ұқсас жеңілдіктер ұсынады; алайда, тұрмыстық серіктес жәрдемақысын ұсынған Истчестер қаласы бұл жоспардан бас тартты. Мемлекеттік қызметкерлерге де осындай жеңілдіктер берілді, ал 2006 жылдың ақпанында губернатор Джордж Патаки қол қойған заң бойынша, тұрмыстық серіктің дене қалдықтарына басымдық берілді. Нью-Йорк тұрмыстық серіктестіктерінің тарихы мен іске асырылуы туралы толық ақпарат алу үшін Нью-Йорк қалалық кеңесінің 2003 жылғы маусым айындағы ресми зерттеу есебін қараңыз.

Сан-Франциско қаласы

1982 жылы Сан-Франциско қадағалаушылар кеңесі ішкі серіктестік туралы заңды қабылдады, бірақ сол кездегі Сан-Франциско мэрі Дианна Файнштейн католик шіркеуінен қатты қысым көріп, осы заң жобасына вето қойды. 1989 жылға дейін Сан-Франциско қаласында ішкі серіктестік туралы заң қабылданбады. 2006 жылғы желтоқсанға қарай қала әлі де штат ұсынатыннан өзгеше ішкі серіктестік мәртебесін ұсынып келеді; қала тұрғындары екеуіне де жүгіне алады.

Огайодағы қалалар

2003 жылы Огайо штатында отандық серіктестікті алғаш ұсынған қала Кливленд Хайтс болды, және бұл сайлаушылардың референдумы арқылы бекітілді. 2007 жылы Огайо штатының Толедо қаласы Огайо штатында отандық серіктестікті ұсынған екінші қала атанды. 2008 жылы Кливленд қалалық кеңесі отандық серіктестердің тізілімін енгізу туралы шешім қабылдады. 2011 жылы Афины қалалық кеңесі отандық серіктестер тізілімін құрды. 2012 жылы Дейтон қалалық комиссиясы, Цинциннати қалалық кеңесі және Колумбус қалалық кеңесі отандық серіктестік тізілімдерін құруға қатысты қаулыларды бекітті. Yellow Springs, Огайо, және Оберлин қалалары да 2012 жылы отандық серіктестік тізілімін қабылдады.

Калифорния

Калифорния штатында бір жынысты және қарама-қарсы жынысты жұптар үшін үй ішіндегі серіктестіктер болады. Калифорния штаты алғаш рет 2000 жылы үй ішіндегі серіктестіктерді ұсынды. 2003 жылы қол қойылған және 2005 жылы күшіне енген «Үй ішіндегі серіктестердің құқықтары мен міндеттері туралы» заң үйленгендерге берілетін штаттық құқықтар мен міндеттердің көбісін үй ішіндегі серіктестіктерге қосты. 2005 жылдың 1 қаңтарына дейін штат тіркеуінде болған және сол күні де тіркеуінде қалған серіктестер жаңа заңның құқықтары мен міндеттеріне ие болды. Ақылы отбасылық демалыс тіркелген үй ішіндегі серіктестерге де қолданылады. 2007 жылы үй ішіндегі серіктестерге тегін өзгертуге және штаттық табыс салығын бірлесіп беруге рұқсат берілді, бұл штат деңгейіндегі үй ішіндегі серіктестік заңдарындағы кемсітушіліктің соңғы бөлігін жойды.

Колорадо штаты

2009 жылдың 1 шілдесінен бастап, әр түрлі жынысты және бір жынысты жұбайлар оларға шектеулі құқықтар беретін белгіленген алушы келісіміне қол қоя алады. 2013 жылдың 1 мамырынан бастап азаматтық одақтар да қолжетімді болды.

Колумбия округі

Колумбия округінде фактілік неке 1992 жылдан бері мойындалып келеді. 2002 жылдың 1 наурызынан бастап күшіне енген және 2003, 2005, 2007, 2008 және 2009 жылдары округтік дауыс беру арқылы бекітілген, "ерлі-зайыптыларға теңдес" құқықтармен толықтырылды.

Гавайи

1997 жылы өзара пайда алушыларды тіркеу туралы заң қабылданды. Заң 1997 жылдың 1 маусымында күшіне енді. 2012 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір жынысты және әртүрлі жынысты жұбайлар азаматтық одаққа тіркеле алады.

Иллинойс штаты

1997 жылдың қазанында Иллинойс штатының Оук Парк ауылы бір жынысты жұптар үшін отбасылық серіктестік тізілімін ашты. Көбінесе символдық мағынаға ие болған бұл тізілім штатта алғашқысы болды және жұптар кем дегенде алты айдан бері міндетті қарым-қатынаста екендігіне ант беруді талап етті. Оук Парк ауылының кеңесі 1997 жылдың қыркүйек айында өткен мәжілісте тізілімді бекітті.

Мэн штаты

Мэн штатында 2004 жылы қабылданған, некеде тұрмаған серіктестік, жынысына қарамастан, барлық жұптарға қолданылады. Заң 2005 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді.

Мэриленд штаты

2008 жылы Бас Ассамблея екі заң қабылдады, олар бір жынысты және әртүрлі жынысты жұптарға шектеулі ішкі серіктестік құқықтарын берді. Бұл заңдар сол жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне енді.

Невада штаты

Невада штатының заң шығарушы органының екі палатасы 2009 жылдың мамыр айының басында штат прокуратурасымен бірлесіп отандық серіктестіктерді тіркеуді көздейтін заң жобасын қабылдады, бірақ губернатор Джим Гиббонс оған вето қойды. 2009 жылдың 31 мамырында заң шығарушы орган губернатордың ветосын жоққа шығарды, осылайша отандық серіктестіктер күшіне енді. 2002 жылы Невада штатының сайлаушылары бір жынысты некелерді мемлекеттік деңгейде мойындауға тыйым салатын 2-сұрақ референдумын мақұлдады. Отандық серіктестіктер ресми неке емес, бірақ қатысушы жұптар қаласа (Калифорниядағыдай), оларды неке мәртебесіне дейін жеткізуге болады. Невада заңына сәйкес, әртүрлі жынысты жұптар да отандық серіктестікке өтініш бере алады. Заң 2009 жылдың 1 қазанында күшіне енді.

Нью-Джерси

Нью-Джерси штатында 2004 жылдың 30 шілдесінен бастап бір жынысты жұптар үшін, ал 62 жастан асқан тұлғасы бар әртүрлі жынысты жұптар үшін үй ішіндегі серіктестік мүмкіндігі болды. Бірақ, 2006 жылдың 25 қазанында Нью-Джерси Жоғарғы Соты штаттың конституциясына сәйкес, штат бір жынысты жұптарға неке артықшылықтарынан бас тартуға құқығы жоқ екенін шешті. Бірақ, мұндай қатынастарды неке деп атау немесе басқа термин қолдану мәселесін заң шығарушы органдардың қарауына қалдырды. Сот шешіміне бағынып, 2006 жылдың 14 желтоқсанында Нью-Джерси заң шығарушы органы бір жынысты жұптар үшін азаматтық одақ құру туралы заң қабылдады, ол 21 желтоқсанда губернатор қол қойғаннан кейін 2007 жылдың 19 ақпанында күшіне енді.

Орегон

2007 жылғы "Орегон отбасылық әділеттілік туралы" заң жобасы бір жынысты жұптар мен олардың отбасыларын үй ішіндегі серіктестік арқылы заңды түрде мойындады. Заң жобасына 2007 жылдың 9 мамырында губернатор Тед Кулоноски қол қойды және ол келесі жылдың 1 қаңтарында күшіне енуі тиіс еді. Бірақ 2007 жылдың 28 желтоқсанында федералды судья заңды күштен шығару мақсатындағы петициялардың заңдылығын қарастыруға дейін заңның іске асырылуын тоқтатты. 1 ақпанда судья заңға қатысты шектеуді жойды. Бір жынысты жұптар 4 ақпаннан бастап тіркеле бастады. Орегон – бір жынысты некеге конституциялық тыйым салынғанмен, бір жынысты жұптарға гетеросексуалдық некедегідей мемлекеттік құқықтарды беретін Одақтағы алғашқы штат.

Висконсин штаты

Висконсин заң шығарушы органы 2009-2010 жылдарға арналған бюджетті 2009 жылғы 26 маусымда қабылдады. Губернатор Джим Дойл заң жобасына некеге тұрмаған барлық адамдарға некелік серіктестікті тіркеуге мүмкіндік беретін қағидаларды қосты, бұл некеге байланысты белгілі бір және шектеулі құқықтар мен міндеттерді қамтамасыз етеді. Висконсин штаты бір жынысты некеге конституциялық тыйым салып, азаматтық одақтар сияқты соған ұқсас баламалар болғанына қарамастан, мұндай ішкі серіктестік артықшылықтарын ұсынатын алғашқы штат емес. 2009 жылғы 15 мамырда жасалған заңдық сараптамада мұндай қағидаларды тыйымға қарамастан бюджетке қосу заңды болып көрінетіні анықталды. Заң 2009 жылғы 3 тамызда күшіне енді. Висконсин штаты 2018 жылғы 1 сәуірде ішкі серіктестік тізілімін жапты.

Вашингтон

Вашингтон штатының заң шығарушы органы 2007 жылы (кейіннен 2008 және 2009 жылдары кеңейтілген) заң шығару сессияларында штаттағы ішкі серіктестіктерді орнату туралы заң жобасын бекітті. Барлық ішкі серіктестік заң жобаларына губернатор Кристин Грегуар қол қойды. 2009 жылғы сайлауда Референдум 71 сайлаушылардан 2009 жылғы ішкі серіктестіктерге (SB 5688) қолдау көрсетуді сұрады. Заң жобасы сайлаушылардың 53 пайызымен мақұлданды және заң күшіне енді. 2014 жылдың 30 маусымынан бастап, ішкі серіктестік тек серіктестердің кем дегенде біреуі алтымыш екі жасқа толған жағдайда ғана мүмкін болады.

Басқа мемлекеттер

Көптеген мемлекеттер сот жүйесі арқылы бірге тұру шарты мен қарым-қатынастағы екі серік арасында жасалған заңды емес серіктестік шартын мойындайды. Бұл – екі тарапты қорғайтын, ортақ мүлікті пайдалануға және олардың қарым-қатынасын сотта мойындауға мүмкіндік беретін, құқықтық мәні бар ішкі серіктестіктер. Сонымен қатар, кейде геи және лесбияндардың ересектерді асырап алуы АҚШ-тың барлық 50 штатында заңды отбасылық серіктестік құруға себеп болады.

Құру/кеңейту

Сайлау күні Жергілікті нәтиже 1989 жылғы 7 қараша Сан-Франциско, Калифорния 49,5% дауыспен қабылданбады. 1990 жылғы 6 қараша Сан-Франциско, Калифорния 54% дауыспен қабылданды. 2004 жылғы 2 наурыз Сан-Франциско, Калифорния 68% дауыспен қабылданды. 2006 жылғы 13 мамыр Остин, Техас 65,07% дауыспен қабылданды. 2006 жылғы 7 қараша Колорадо (I референдум) 53% дауыспен жеңілді.

Жою/жасауға тыйым салу

Сайлау күні Жергілікті нәтиже 6 қараша 1990 Сиэтл, Вашингтон Сәтсіз аяқталды. 5 қараша 1991 Сан-Франциско, Калифорния 59,1% дауыспен қарсылық көрсетілді. 7 мамыр 1994 Остин, Техас 62% дауыспен күшін жойды. 7 қараша 1995 Нортгемптон, Массачусетс 87 дауыс айырмасымен күшін жойды. 6 қараша 2001 Хьюстон, Техас 52% дауыспен қабылданды. 3 қараша 2009 Вашингтон (Референдум 71) 53% дауыспен жеңіліске ұшырады. 2 қараша 2010 Эль-Пасо, Техас 55% дауыспен күшін жойды.