Кіріспе
2003 жылы АҚШ штатының соты Массачусетс штатында гомосексуалдық некелерді заңдастырған «Гудриджке қарсы Қоғамдық денсаулық департаменті» ісін қарады. 798 N. E.2d 941 (Mass. 2003) нөмірімен тіркелген бұл іс, Массачусетс Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды, онда Сот Массачусетс Конституциясы штатты бір жынысты некелерді заңды түрде мойындауға міндеттейді деп тапты. 2003 жылдың 18 қарашасындағы бұл шешім – АҚШ штатының жоғарғы сотының бір жынысты жұптардың некеге тұру құқығын мойындаған алғашқы шешімі болды. 2002 жылдың наурыз айында GLAD адвокаты Дженифер Леви талапкерлердің мүддесін қорғап сөйлегеннен кейін, Жоғарғы Сот судьясы Томас Коннолли 2002 жылдың 7 мамырында Денсаулық сақтау департаментінің пайдасына шешім шығарды. Ол былай деп жазды: «Бұл сот талапкерлердің штаттың ғасырлар бойы қалыптасқан, некені қарама-қарсы жынысты жұптармен шектеу дәстүрін өзгерту туралы өтінішін түсінеді, бірақ олардың өтініші соттарға емес, заң шығарушы органда қаралуы керек». Ол заң шығарушы органның жақында гомосексуалдық некеге қатысты заңнаманы қабылдаудан бас тарғанын және оны некенің тарихи анықтамасы мен бала тәрбиесімен байланысы негізінде ақылға қонымды шешім ретінде қорғағанын атап өтті: «Бала туу некенің басты мақсаты екенін мойындап, заң шығарушы орган некеге қарама-қарсы жынысты жұптарды шектеуді ақылға қонымды деп санайды, олар теориялық тұрғыдан бала тууға қабілетті. Сонымен қатар, бір жынысты жұптар өздігінен бала туа алмайды және балалы болудың күрделі тәсілдеріне сүйенуі керек болғандықтан, бір жынысты жұптардың балалы болу ықтималдығы төмен немесе кем дегенде қарама-қарсы жынысты жұптарға қарағанда аз деп болжау да ақылға қонымды». Арыз берушілер тікелей Жоғарғы Сотқа шағымданды, ол 2003 жылдың 4 наурызында дәлелдерді тыңдады. GLAD-тен Мэри Бонауто талапкерлер үшін даулады. Бас прокурордың көмекшісі Джудит Йодман Денсаулық сақтау департаментін білдірді. Массачусетс штатының бас прокуроры Том Рейли өз баяндамасында Соттың «жалпы халықтың мүддесі» туралы заң шығарушы органның үкімін мойындауы керектігін және «бір жынысты жұптар өздігінен бала туа алмайтынын және сондықтан некедегі «негізгі мақсатты» тарихи тұрғыдан түсіну мүмкін емес екенін» айтты. Бостон адвокаттар қауымдастығы, Массачусетс адвокаттар қауымдастығы, Шығыс Массачусетс қалалық лигасы, Массачусетс отбасы институты, Гомосексуализмді зерттеу және емдеу ұлттық қауымдастығы, Жалпы игілік қоры, Массачусетс азаматтар альянсы, Массачусетс католиктік іс-қимыл лигасы, Ұлттық заң қоры, Неке заң жобасы, Некеге шығу еркіндігі үшін діни коалиция, Этика және діни бостандық комиссиясы, Квебектің гей және лесбияндық коалициясы, Еркін нарық қоры, Массачусетс психиатриялық қоғамы, Американың Агудат Израиль, бірнеше бас прокурорлары (оның ішінде Небраска, Юта және Оңтүстік Дакота) және әртүрлі тұлғалар бұл іске қатысты. Арыз берушілер соттан бір жынысты жұптарға некеге тұру туралы лицензияны беру Массачусетс штатының заңына қайшы келеді деп талап етті. Оның орнына, сот былай деп мәлімдеді: «Біз адамның азаматтық некеде қорғалуынан, пайдасынан және міндеттерінен тек сол адамның бір жынысты адаммен некелесуіне байланысты оны шектеу Массачусетс штатының Конституциясына қайшы келеді». Гарвард заң факультетінің профессоры Артур Миллер заң шығарушы орган соттың 4:3 дауысын пайдаланып, басқаша атаумен некеге ұқсас мәртебеге ие болуы мүмкін деп ойлады. Аргументтер мен шешімдер толығымен штаттық заң мәселелеріне байланысты болса да, ол Соттың міндеті туралы талқылауында АҚШ Жоғарғы Сотының Лоуренс пен Техас арасындағы содомия заңдарын жарамсыз деп таныған маусымдағы шешімін келтірді: «Біздің уайымдарымыз Массачусетс конституциясымен оның қол жетімділігі шегінде әрбір адам үшін басқару жарғысы ретінде. «Біздің міндетіміз – барлық адамдардың бостандығын анықтау, өз моральдық кодексін таңу емес». Ол арызшылардың некеге рұқсат беру туралы заңда неке туралы айтылса да, тараптардың жынысы туралы ешқашан айтылмаған, бір жынысты некеге рұқсат беру үшін түсіндірілуі мүмкін деген пікірін жоққа шығарды. Ол сөздің анықтамасы жоқ екендігін, заң шығарушы орган «ертегі мен жалпы заңдылық мағынасында» некеге деген ұғымды білдіретінін көрсетті. Бір жынысты жұптарға некеге тұру құқығын мемлекеттік берудің штаттық конституцияның тең қорғауға және тиісті сот процесіне кепілдік беруді бұзғаны туралы сұраққа ол: «Массачусетс конституциясы жеке бостандық мәселелерін үкіметтік кіріспеден ынталы түрде қорғайды, тіпті Федералды Конституциямен бірдей тіл қолданылған жағдайларда да». Дұрыс қарау стандартын талқылағанда, ол соттың арызшылардың талаптарына қатысты қатаң тексеруді қарастыру қажеті жоқ екенін анықтады, бұл әдеттегіден гөрі толық қарау стандарты, өйткені штаттың неке саясаты ең негізгі қарау стандартын, ақылға қонымды негізді қанағаттандырмады. 2003 жылдың қаңтардағы Біріккен Штаттар Президенті Джордж У. Буштың Мемлекеттік хабарламасында Массачусетс штатындағы оқиғаларға сілтеме жасады: «Белсенді судьялар сот шешімімен, халықтың және олардың сайланған өкілдерінің еркіне немкес қарай отырып, некені қайта анықтауды бастады. Мұндай маңызды мәселеде халықтың дауысы естілуі керек. Егер судьялар өздерінің кездейсоқ еркін халыққа таңуға талап етсе, халыққа қалған жалғыз балама конституциялық процес болар еді. Біздің Ұлт некенің қадір-қасиетін қорғауы керек». 2003 жылдың 19-20 қарашасында Массачусетс тұрғындары арасында жүргізілген сауалнама көрсетті, 50 пайыз шешімді қолдады, 38 пайыз қарсы болды және 11 пайызы пікір білдірмеді; 53 пайыз конституциялық түзетутерге қарсы болды және 36 пайызы қолдады; 53 пайызы заң шығарушы органның Жоғарғы Сот шешіміне сәйкес штаттық заңды өзгертуден басқа ештеңе жасауы керек деп ойлады, ал 16 пайызы губернатор мен заң шығарушылардың шешімді күшіне енгізуге қарсы тұруын қалады және 23 пайызы олардың бір жынысты жұптарға жеңілдіктер беруін, бірақ әртүрлі жынысты жұптарға некені сақтап қалуын қалады. Жоғарғы Сот заң шығарушы органның қажеттілігіне байланысты жауап беруіне мүмкіндік беру үшін өзінің шешімін 180 күнге тоқтатты. 2003 жылдың 11 желтоқсанында штат Сенаты Жоғарғы Соттан бір жынысты жұптар үшін азаматтық одақ құру шешімнің талаптарын қанағаттандыра ма деп сұрады. Жоғарғы Сот 2004 жылдың 4 ақпанында азаматтық одақтар Гудридж ісіндегі оның шешімін қанағаттандыру жеткіліксіз екенін мәлімдеді. Гудридж шешімінде көпшілік дауыс берген 4 судья былай деп жазды: ««Азаматтық неке» және «азаматтық одақ» терминдерінің айырмашылығы бекер емес; бұл бір жынысты, көбінесе гомосексуалды жұптарды екінші дәрежелі мәртебеге тағайындауды көрсететін тілді таңдаудың есептелген нұсқасы». Олар былай деді: «Ешқандай ақылға қонымды себеппен штаттың неке заңдары белгілі бір топқа қарсы дискриминация жасайды; тілмен жасалған ешқандай түзету бұл дақты жоймайды». Республикалық губернатор Митт Ромни Жоғарғы Соттың 2004 жылғы ақпан айындағы азаматтық одақтар Гудридж ісіндегі оның шешіміне жеткіліксіз жауап екенін мәлімдегеніне Массачусетс штатының конституциясын сот шешімін күштен шығару үшін түзетуді қолдайтын мәлімдеме жасады. Оның мәлімдемесінде «Массачусетс халқы қоғамға осылай маңызды мәселе – некенің анықтамасы туралы шешімнен шеттетілмеуі керек» делінген. Бірнеше юрисдикциялардағы мемлекеттік қызметкерлердің 7000-нан астам бір жынысты жұптардың үйленуіне рұқсат бергенінен кейін гомосексуалдық неке ұлттық маңызға ие болды, оның ішінде Сан-Франциско (2004 жылдың 12 ақпаны – 11 наурызы); Нью-Мексико штатының Сандовал округі (2004 жылдың 20 ақпаны); Нью-Йорк штатының Нью-Палц қаласы (2004 жылдың 27 ақпаны); Орегон штатының Малтнома округі (2004 жылдың 3 наурызы); және Нью-Джерси штатының Асбери-Парк қаласы (2004 жылдың 8 наурызы). Заң шығарушы орган Гудриджті іске қосуға немесе оның іске қосылуын тоқтатуға шара қабылдаған жоқ, ал штат 2004 жылдың 17 мамырында бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат берген лицензияларды беруді бастады. Бұл күні Массачусетс штатындағы оқиғалар туралы жаңалықтар кеңінен тарады, бірақ АҚШ-тан тыс жерлерде шектеулі болды. Үш ірі телеарналар кешкі жаңалықтарында үйлену туралы хабарламамен бастады...
Goodridge v. Dept. of Public Health, 798 N. E.2d 941 (Mass. 2003), is a landmark Massachusetts Supreme Judicial Court case in which the Court held that the Massachusetts Constitution requires the state to legally recognize same sex marriage. The November 18, 2003, decision was the first by a U. S. state's highest court to find that same sex couples had the right to marry. After holding a hearing in March 2002 at which GLAD attorney Jennifer Levi argued on behalf of the plaintiff couples, Superior Court Judge Thomas Connolly ruled in favor of the Department of Health on May 7, 2002. He wrote: "While this court understands the reasons for the plaintiffs' request to reverse the Commonwealth's centuries old legal tradition of restricting marriage to opposite sex couples, their request should be directed to the Legislature, not the courts.” He noted that the legislature had recently defeated same sex marriage legislation and defended that as a rational decision rooted in the historical definition of marriage and its association with child rearing:
Recognizing that procreation is marriage's central purpose, it is rational for the legislature to limit marriage to opposite sex couples who, theoretically, are capable of procreation. Moreover, because same sex couples are unable to procreate on their own and therefore must rely on inherently more cumbersome means of having children, it is also rational to assume that same sex couples are less likely to have children or, at least, to have as many children as opposite sex couples. The plaintiffs appealed directly to the Supreme Judicial Court (SJC), which heard arguments on March 4, 2003. Mary Bonauto of GLAD argued the case for the plaintiffs. Assistant Attorney General Judith Yogman represented the DPH. Massachusetts Attorney General Tom Reilly argued in his brief that the Court should defer to the legislature's judgment of "the broader public interest" and recognize that "same sex couples cannot procreate on their own and therefore cannot accomplish the 'main object' of marriage as historically understood." Amicus briefs were submitted on behalf of the Boston Bar Association, the Massachusetts Bar Association, the Urban League of Eastern Massachusetts, the Massachusetts Family Institute, the National Association for Research and Therapy of Homosexuality, The Common Good Foundation, the Massachusetts Citizens Alliance, the Catholic Action League of Massachusetts, The National Legal Foundation, the Marriage Law Project, the Religious Coalition for the Freedom to Marry, the Ethics & Religious Liberty Commission, Coalition gaie et lesbienne du Québec, the Free Market Foundation, the Massachusetts Psychiatric Society, Agudath Israel of America, several Attorneys General (including those of Nebraska, Utah, and South Dakota), and a variety of individuals. The plaintiffs had asked the Court to say that denying marriage licenses to same sex couples violated Massachusetts law. Instead the opinion said: "We declare that barring an individual from the protections, benefits, and obligations of civil marriage solely because that person would marry a person of the same sex violates the Massachusetts Constitution." Arthur Miller, a Harvard law professor, said he thought the legislature might exploit the Court's 4–3 division to get it to accept a status much like marriage under another name. Although the arguments and the decision turned entirely on questions of state law, she cited in her discussion of the Court's duty the U. S. Supreme Court's decision the previous June in Lawrence v. Texas that invalidated sodomy laws: "Our concern is with the Massachusetts Constitution as a charter of governance for every person properly within its reach. 'Our obligation is to define the liberty of all, not to mandate our own moral code.'" She rejected the plaintiffs' contention that the state's marriage licensing law, which mentions marriage but never the gender of the parties, could be interpreted to permit same sex marriages. The lack of a definition, she wrote, shows the legislature meant marriage in "the term's common law and quotidian meaning". Turning to whether the state's denial of marriage rights to same sex couples violated the state constitution's guarantee of equal protection and due process, she noted that "The Massachusetts Constitution protects matters of personal liberty against government incursion as zealously, and often more so, than does the Federal Constitution, even where both Constitutions employ essentially the same language." Discussing the proper standard for review, she found that the Court did not need to consider whether the plaintiffs' claims merited strict scrutiny, a more thorough than usual standard of review, because the state's marriage policy did not meet the most basic standard of review, rational basis. In his January 20 State of the Union address, President George W. Bush alluded to events in Massachusetts: "Activist judges have begun redefining marriage by court order, without regard for the will of the people and their elected representatives. On an issue of such great consequence, the people's voice must be heard. If judges insist on forcing their arbitrary will upon the people, the only alternative left to the people would be the constitutional process. Our Nation must defend the sanctity of marriage." A poll of Massachusetts residents taken on November 19–20 found that 50 percent supported the decision, 38 percent opposed it, and 11 percent had no opinion; 53 percent opposed the proposed constitutional amendment and 36 percent supported it; 53 percent thought the legislature should do nothing more than modify state law to conform with the SJC opinion, while 16 percent wanted the governor and legislators to resist the ruling's implementation and 23 percent wanted them to provide benefits to same sex couples while reserving marriage to different sex couples. The SJC had stayed implementation of its ruling for 180 days in order to allow the legislature to respond as it found necessary. On December 11, 2003, the State Senate asked the SJC whether establishing civil unions for same sex couples would meet the ruling's requirements. The SJC replied on February 4, 2004, that civil unions would not suffice to satisfy its finding in Goodridge. The 4 justices who formed the majority in the Goodridge decision wrote: "The dissimilitude between the terms 'civil marriage' and 'civil union' is not innocuous; it is a considered choice of language that reflects a demonstrable assigning of same sex, largely homosexual, couples to second class status." They continued: "For no rational reason the marriage laws of the Commonwealth discriminate against a defined class; no amount of tinkering with language will eradicate that stain." Republican Governor Mitt Romney responded to the SJC's February 2004 statement that civil unions were an insufficient response to its ruling in Goodridge with a statement supporting an amendment to the Massachusetts state constitution to overrule the court's decision. His statement said, "the people of Massachusetts should not be excluded from a decision as fundamental to our society as the definition of marriage." Same sex marriage took on national importance as public officials in several jurisdictions allowed more than 7,000 same sex couples to wed, including San Francisco (February 12 – March 11); Sandoval County, New Mexico (February 20); New Paltz, New York (February 27); Multnomah County, Oregon (March 3); and Asbury Park, New Jersey (March 8). The legislature took no action either to implement Goodridge or block its implementation before the state began issuing marriage licenses to same sex couples on May 17, 2004. News coverage of that day's events in Massachusetts was extensive, though limited outside the United States. The three major networks lead their evening news shows with wedding coverage and it was lead story in the Washington Post and the New York Times.
Сот процестері мен конституциялық түзетулер
Шешімге қарсылар федералдық соттардан шешімді күштен шығаруды сұрады. Консервативті коммерциялық емес ұйым Liberty Counsel, Католик Акция Лигасы және заң шығарушы органның он бір мүшесі атынан ұсынған талап арыздарында, Жоғарғы Сот Массачусетс штатының халқының АҚШ Конституциясының IV бабында кепілдендірілген «республикалық үкімет нысанына» құқығын жоққа шығарды. Бұл сот шешімді күшін жоюға тырысқан тараптарға референдум өткізіп, штат конституциясын өзгертуге рұқсат бермегендіктен болды. 2004 жылдың мамыр айында АҚШ округтік сотының судьясы Джозеф Тауро олардың шешімді орындауды кейінге қалдыру туралы өтінішін қабылдамады, ал маусым айында Бірінші апелляциялық сот та қабылдамады. Жоғарғы Сот қараша айында еш түсіндірме бермей, істі қараудан бас тартты. Бір жынысты некеге қарсылар VoteOnMarriage.org ұйымын құрды, ол штат конституциясына бір жынысты некелерді тыйым салатын түзетулер енгізуді қолдады. 2004 жылдың 17 маусымында GLAAD Массачусетс штабымен байланысы бар, бірақ штат тұрғыны емес сегіз бір жынысты жұп атынан тағы бір талап арыз берді. Олар 1913 жылғы заңға қарсы шықты, бұл заң өз штатында жарамсыз боларлық некеге ие болғандарға неке рұхсатынан бас тартты. Аталған заң 2008 жылдың 31 шілдесінде күшін жойды. Бір жынысты некеге қарсыластар Массачусетс штатының конституциясын өзгерту арқылы Гудридж шешімін кері қайтаруға тырысты, бұл штаттың заң шығарушы органының көп рет мақұлдауына қажет болатын ұзақ процесс еді, содан кейін халықтың пікірін білу үшін дауыс беруге ұсынылатын болатын. Олар Массачусетс штатының Конституциясында көзделген екі әдісті пайдаланды. Біріншіден, заң шығарушылар бір жынысты некелерді тыйым салатын және азаматтық одақтарға рұқсат беретін, бірақ бір жынысты азаматтық одақтар федералдық мақсаттар үшін неке ретінде танылмайтын келісімге келді. Бұл түзетуді заң шығарушы орган екі рет бірлескен отырыста көпшілік дауыспен мақұлдауы керек еді, бірақ бірінші рет мақұлдағаннан кейін, 2005 жылдың 14 қыркүйегінде екінші рет мақұлдаудан өте алмады, себебі келісім бұзылды. Екіншіден, бір жынысты некеге қарсыластар некені ер және әйелдің одағы ретінде анықтауды ұсынды, азаматтық одақтар туралы ешқандай сілтеме жасамады. Петицияларға жеткілікті қол жинағаннан кейін, олардың түзетуі заң шығарушы органның екі рет бірлескен отырысында заң шығарушылардың кемінде 25% дауысын қажет етті. Бұл түзету бірінші рет қажетті дауыс жинады, бірақ екінші рет сәтсіз аяқталды, өйткені 45 заң шығарушы түзетутің жақтасы болды, ал 151 заң шығарушы қарсы дауыс берді (2007 жылдың 14 маусымы).
Әсері
2004 жылдың 17 мамырында осындай некелер заңды деп танылғаннан кейін, Массачусетс штатында 10 000-нан астам бір жынысты жұп некеге тұрды. Алғашқы алты айда шамамен 6 100 неке тіркелді, ал кейін жылына шамамен 1 000-ға дейін жалғасты. Гудридж шешімінің бесінші жылдығында GLAD ісі бойынша адвокаттық қызмет атқарған Мэри Бонауто мемлекеттік органдар оның талаптарымен толық ынтымақтасып жатқанын айтты, сонымен қатар федералдық қаржыландыру алған бағдарламаларда ерекшеліктер болғанын және осы бағдарламалар АҚШ-тың Некеге қатысты қорғаныс заңының (DOMA) шектеулеріне бағынғанын атап өтті. 2015 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Obergefell v. Hodges ісінде бір жынысты некелерге мемлекеттік тыйым салу конституцияға қайшы екенін мәлімдеп, бүкіл елде бір жынысты некелерді заңдастырды. Гудридж шешімінен кейін өткен жылдары кейбір тойларда осы шешімнен үзінділер оқылды. Мысалы:
Азаматтық неке – бір жағынан екінші адамға деген терең жеке міндеттеме, екінші жағынан – өзара сыйластық, серіктестік, жақындық, адалдық және отбасылық құндылықтарды көпшілік алдында тойлау. Адамның қауіпсіздік, тынығу және байланысқа деген құштарлығын қанағаттандыратындықтан, азаматтық неке – құрметке лайық институт, ал кіммен және қашан некеге тұруға қатысты шешім – өмірдегі маңызды қадамдардың бірі.
Талапкерлер
Айыптаушылар Глория Бейли мен Линда Дэвис; Морин Бродофф пен Эллен Уэйд; Хиллари Гудридж пен Джули Гудридж; Гэри Чалмерс пен Ричард Линнелл; Хайди Нортон мен Джина Смит; Майкл Хорган мен Эдвард Балмелли; Дэвид Уилсон мен Роберт Комптон болды, сондай-ақ тағы алты талапкер жұп болды. Гудридждер 2006 жылдың шілдесінде ажырасуға келісіп, 2009 жылдың шілдесінде ажырасты.