Кіріспе

Медициналық шектеулер – медициналық процедуралар кезінде пациенттерді мүмкіндігінше аз ыңғайсыздық және ауырсынумен шектеу және өздеріне немесе басқаларға зиян келтіруіне жол бермеу үшін қолданылатын физикалық шектеулер.

Негізгі себептері

Қауіпсіздікке бағытталған медициналық шектеулердің көптеген түрлері бар және олар кеңінен қолданылады. Мысалы, төсек жақтауларын көптеген ауруханаларда және басқа да күтім көрсететін мекемелерде жиі қолданады, себебі бұл пациенттердің төсектен кездейсоқ құлауына жол бермейді. Жаңа туған нәрестелерге кездейсоқ сызаттардың алдын алу үшін қолғап кигізіледі. Кейбір коляска пайдаланушылар өздерінен құлаудың алдын алу үшін белбеу немесе тақта қолданады. Шын мәнінде, қажет болған жағдайда мұндай шектеулерді қолданбау, алдын алатын жарақаттар үшін заңдық жауапкершілікке алып келуі мүмкін. Медициналық шектеулер көбінесе ауыр физикалық немесе психикалық аурулары бар адамдардың өздеріне немесе басқаларға зиян келтіруіне жол бермеу үшін қолданылады. Медициналық шектеулердің басты мақсаты – құлаудан болатын жарақаттардың алдын алу. Басқа медициналық шектеулер зиянды мінез-құлықты, мысалы, адамдарды ұруды болдырмауға арналған. Этикалық және заңдық тұрғыдан алғанда, адам шектелген кезде, шектеуді салған адамның қауіпсіздігі мен денсаулығы, шектеу әдісінің түрі мен ауырлығына сәйкес, оның жауапкершілігінде болады. Мысалы, қауіпсіз бөлмедегі адамды үнемі тексеріп отыру керек, оның күйзеліс белгілерін анықтау үшін. Ал екінші жағынан, фармакологиялық (немесе химиялық) седация арқылы жартылай ес-түсін жоғалтқан адамды, оның физикалық және медициналық қауіпсіздігін қорғауға арналған, жақсы оқытылған адам үнемі қадағалауы тиіс. Шектелген адамды дұрыс қадағаламау, құқылы органға байланысты қылмыстық және азаматтық қудалауға әкелуі мүмкін. Дұрыс қолданылған жағдайда медициналық шектеулер жарақаттардың алдын алуға көмектесе алады, бірақ олар қауіпті де болуы мүмкін. 1992 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) шектеулерді дұрыс қолданбау жылына кем дегенде 100 адамның өліміне себеп болатынын, олардың көп бөлігін тұншығу құрбандықтары құрағанын есептеді. FDA сонымен қатар шектеулерді дұрыс қолданбау салдарынан туындаған жарақаттар туралы хабарламаларды, оның ішінде сүйектердің сынуы және күйіктер туралы да атап өтті. Жапониядағы психиатриялық ауруханалардағы медициналық шектеулер кейде науқастарға апталар бойы, тіпті айлар бойы сақталады және олар терең тамыр тромбозы мен өкпелік эмболиядан бірнеше өлімге себеп болды деп есептеледі. Жапондық шектеулерді қолдану туралы толық ақпарат физикалық шектеулер туралы бетте келтірілген. Зорлық-зомбылыққа ұшырау мүмкіндігі болғандықтан, көптеген юрисдикцияларда медициналық шектеулерді қолдану реттеледі. Бір кезде Калифорнияда психиатриялық шектеуді емдеу ретінде қарастырған. Алайда, 2004 жылы заңға айналған SB 130-ның қабылдануымен психиатриялық шектеу енді емдеу ретінде қарастырылмайды, бірақ адам өзіне немесе басқаларға ауыр зиян келтіру қаупі төнген кезде мінез-құлықты түзету шарасы ретінде қолданылуы мүмкін.

Сын

АҚШ-та 2010 жылдардың соңында және 2020 жылдары (қазірге дейін) психиатриялық пациенттерді және/немесе психикалық денсаулық проблемалары бар адамдарды ұстап тұру (ешқандай жағдайда емес, тек басқа адам қауіпті жағдайда болғанда уақытша ғана) көптеген мамандардың (мысалы, Терапевт нейродиверситі ұжымының мүшелері) және адам құқықтарын қорғайтын ұйымдардың (мысалы, Мэриленд штатындағы коммерциялық емес «Оқшаулануға және ұстап тұруға қарсы альянс» Inc.) қатты сынына іріккен. Бұл көбінесе психикалық денсаулық сақтау орталықтарында және АҚШ мемлекеттік мектептеріндегі аутизм спектріндегі балалар сияқты адамдарға қатысты қолданылған кезде орын алады.

Қолмен жасау әдістері

Көптеген жеке ұлттық және аймақтық компаниялар агрессивті мінез-құлық танытуы мүмкін адамдарға күтім көрсететін немесе оларды бағыныста ұстайтын компаниялар мен мекемелерге физикалық (механикалық емес) шектеу техникаларын үйретеді. Стратегиялар кең ауқымды, олардың көпшілігі полиция немесе жекпе-жек өнерінің ауырсыну арқылы бағынуға мәжбүрлеу техникаларына негізделген, ал кейбіреулері тек ауырсыз техникаларды қолданады. Көбінесе физикалық дағдыларды қолдану алдында сөз арқылы жанжалды басылуы және ширалу дағдыларына баса назар аударады. Толық емес тізім: Кризистік консультациялық тобы (ККТ) Зорлықсыз физикалық техника. Мандт жүйесі. Зорлықсыз психологиялық және физикалық араласу (NAPPI). Қауіпті жағдайларда зорлық-зомбылықсыз араласу (NVCI) техникалары. Кәсіби дағдарыс басқару (КҚБ). Кәсіби шабуылға дайындық дағдылары (ProACT). Терапевтік дағдарыс араласуы (ТКИ).

Жағымсыз әсерлер

Соңғы он жылға жуық уақыттан бері, шектеусіз ортаны қолдайтын дәлелдер мен әдебиеттер көбейіп келеді, себебі олардың қайшы және қауіпті салдары бар. Бұл шектеулерді қолданумен байланысты болатын жағымсыз нәтижелерге байланысты: құлаулар мен жарақаттар, ұстамау, қан айналымының нашарлауы, алағайлау, әлеуметтік оқшалану және тіпті өлім. 2020 жылғы жүйелі шолуда: "Интервенциядан кейін посттравматикалық стресс бұзылуының пайда болу жиілігі 25%-дан 47%-ға дейін ауытқиды, сондықтан, әсіресе, бұрынғы травматикалық тәжірибесі бар пациенттер үшін, бұл көрсеткіш маңызды. Субъективті қабылдаудың жеке адамдар арасындағы айырмашылығы жоғары, көбінесе теріс эмоциялармен байланысты."

Америка Құрама Штаттары

Қазіргі АҚШ заңдарына сәйкес, көптеген жағдайда еріксіз медициналық шектеулерді қолдану үшін дәрігердің бұйрығы қажет. Мұндай дәрігер бұйрығы, қажет болған жағдайда мерзімі бітіп қалғаннан кейін жаңаруға болады және ол ең көп дегенде 24 сағатқа дейін күшінде болады.

Жапония

Жапон заңдары психиатриялық ауруханаларға науқастарға тек өздеріне немесе басқаларға зиян келтіру қаупі болған жағдайда ғана шектеу шараларын қолдануға рұқсат береді. Заңда сондай-ақ, белгіленген психиатр шектеулерді қолдануға келісім беруі және жағдай өзгергенін және науқасты шектеуден босату қажеттігін анықтау үшін науқасты кем дегенде 12 сағат сайын қарап тексеруі тиіс. Дегенмен, іс жүзінде жапондық психиатриялық ауруханалар жиі және ұзақ мерзімге шектеулер қолданады. Жапондық психиатриялық ауруханалар науқастарды басқа елдердегі ауруханаларға қарағанда әлдеқайда ұзақ уақыт бойы шектеуде ұстайды. Жапониядағы 11 психиатриялық ауруханада 689 науқас арасында жүргізілген сауалнама бойынша, физикалық шектеуде өткізілген орташа уақыт 96 күнге жетеді. Бұл ұлғаюдың бір бөлігі деменциямен ауыратын егде жастағы науқастармен байланысты деп саналады. Осының нәтижесінде Жапония Денсаулық сақтау министрлігі зейнеткерлер үйлеріндегі егде жастағы адамдарға қатысты ережелерін қайта қарады, соның ішінде дене шектеулеріне қатысты шектеулер күшейтілді. Бұл өзгерістер 2018 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енді.

Ұлыбритания

Миллфилдс хартиясы – фронт желісіндегі медициналық қызметкерлерге барлық беті төмен қаратылған (жатырған күйде) шектеу шараларын оқытуды тоқтатуға бағытталған электрондық хартия. 2013 жылдың маусым айында Ұлыбритания үкіметі Англиядағы психикалық денсаулық сақтау ауруханаларында беті төмен қаратылған шектеу шараларын тыйым салуды қарастырып жатқанын мәлімдеді. Беті төмен қаратылған шектеу шаралары әйелдер мен қыздарға ерлерге қарағанда жиірек қолданылады. 58 психикалық денсаулық сақтау ұйымының 51-і басқа техникалар тиімді болғанда, қажетсіз шектеулерді қолданады. Шекеулерге қарсы ұйымдар: Mind және Rethink Mental Illness. YoungMinds және Agenda шектеулердің "қорқынышты және қорлаушы" екенін, ал науқастарды, әсіресе бұрын физикалық немесе сексуалдық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдер мен қыздарды "қайта травматизациялайтынын" мәлімдейді. Бұл қайырымдылық ұйымдары денсаулық сақтау министрі Джереми Хантқа ашық хат жолдады, онда "Ауру-сырқау жағдайы бар әйелдер мен қыздар үшін альянс" ұйымының мәліметтері көрсетілді, оған сәйкес, кейбір психикалық денсаулық сақтау бөлімшелерінде пациенттер жүйелі түрде шектеледі, ал басқалары пациенттерді тыныштандыру немесе өз-өзіне зиян келтіруін тоқтату үшін физикалық емес әдістерді қолданады. Хатта психикалық мәселелері бар әйелдердің жартысынан астамы зорлық-зомбылықтан зардап шеккені айтылады. Шектеу шаралары, әсіресе беті төмен қаратылған шектеу шаралары, бұрын зорлық-зомбылық пен қанауға ұшыраған науқастарды қайта травматизациялауы мүмкін. "Психикалық денсаулық сақтау орталықтары ең осал жандарға көмек көрсетуге және емдеуге арналған болуы керек, физикалық күш қолданудың қалыпты орын болуы тиіс емес". Үкіметтік нұсқауларға сәйкес, беті төмен қаратылған шектеу шараларын мүлдем қолдануға болмайды, ал физикалық шектеу шараларының басқа түрлері тек соңғы шара ретінде қолданылуы керек. Agenda ұйымының зерттеуі бойынша, психикалық денсаулық сақтау бөлімшелеріндегі әйелдер мен қыздардың бестен бір бөлігі физикалық түрде шектелген. Кейбір ұйымдар бір әйел пациентке 12-ден астам шектеу шарасы қолданған. Әйелдердің 6%-дан астамы, шамамен 2000-ы беті төмен қаратылған күйде шектелді, барлығы 4000-нан астам рет. Бұл көрсеткіштер аймақтар бойынша әртүрлі. Кейбір ұйымдар шектеу шараларын мүлдем қолданбайды, ал басқалары оларды үнемі қолданады. Психикалық денсаулық мәселелерімен он жыл бойы бірнеше ауруханада және бөлімшеде емделген әйел пациент кейбір бөлімшелерде күніне екі-үш рет шектелгенін айтты. Agenda ұйымының директоры Кэтрин Сакс Джонс ұйымдар басқа да әдістер тиімді болғанда шектеу шараларын қолданатынын мәлімдеді. Сакс Джонс өзінің тобымен сөйлескен әйелдер беті төмен қаратылған шектеу шараларын травматикалық тәжірибе ретінде сипаттайтынын айтады. Кейде әйелдер дәрі-дәрмектерін қабылдағысы келмеген кезде еркек медбикелер оны қолданған. "Егер сіз сексуалдық немесе физикалық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйел болсаңыз, ал әйелдердің психикалық денсаулық мәселелері көбінесе зорлық-зомбылықпен тығыз байланысты болса, онда қауіпсіз орта осылай болуы керек: қауіпсіз және қайта травматизацияланбаушы. Беті төмен қаратылған шектеу шаралары ауыр тиеді, қауіпті, және оны неге ерлерге қарағанда көбірек әйелдерге қолданатыны туралы көптеген сұрақтар бар". Ұлыбританиядағы психиатриялық мекемелерде шектеу шараларын қолдану жиілеуде".

Алдын алу

Көптеген жағдайларда физикалық шектеулерді қолданудың тиімділігіне дәлелдің жетіспеуі және олардың болуы мүмкін зияндары ескеріле отырып, оларды қауіпсіз түрде азайтуға бағытталған әрекеттер негізді болуы мүмкін. Ауруханаға жатқан егде саягөйлер үшін, физикалық шектеулерді азайту немесе тоқтату шаралары, мысалы, төсек қоршауларын, орындық белбеулерін және бекітілген үстелдерді пайдалану, қысым датчиктері бар төсек немесе орындық дабылдарын қамтуы мүмкін. Дегенмен, осы алдын алу шараларының физикалық шектеулерге тәуелділікті азайтуда тиімді екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ.