Кіріспе
1948 жылы ағылшын тілінде Алдус Хакслидің "Адам және мәні" (Ape and Essence) кітабы жарық көрді. Бұл кітап Ұлыбританиядағы Chatto & Windus және АҚШ-тағы Harper & Brothers баспаларында жарияланды. Ол, Хакслидің әйгілі "Құрметті жаңа әлем" романы сияқты, антиутопиялық әлемде өрбітеді. Кітап, XX ғасырдағы ірі ауқымды соғыстар мен соғысқорлықтың күшеуіне сатиралық сипаттама жасайды және өзара толық қырылу саясатына көңіл көншітпейтін тұрғыдан қарады. Кітапта сюрреалистік бейнелер кеңінен қолданылған, адамдар маймылдар ретінде суреттеледі, олардың барлығы бірдей өзін-өзі жоюға бейім.
Ape and Essence (1948) is a novel by Aldous Huxley, published by Chatto & Windus in the UK and Harper & Brothers in the US. It is set in a dystopia, as is Brave New World, Huxley's more famous work. It is largely a satire of the rise of large scale warfare and warmongering in the 20th century, and presents a pessimistic view of the politics of mutually assured destruction. The book makes extensive use of surreal imagery, depicting humans as apes who, as a whole, will inevitably kill themselves.
Құрылымы
Роман екі бөлімге бөлінеді: "Таллис" – романның Хакслидің өзіне ең ұқсас кейіпкерінің аты, және "Сценарий" – Талис студияға ұсынған "Ape and Essence" атты сценарий (ол 26 қараша 1947 жылы, өлімінен екі апта бұрын қабылданбады, бірақ оған қайтарылмады).
Қалқа
"Таллис" фильмінде екі киноиндустриясының зиялысы – сценарист Боб Бриггс және баяндаушы – Ганди өлтірілген күні (1948 жылдың 30 қаңтарында) Маймыл мен Эссенсті қоқыстан құтқарып алады. Олар қызығушылық танытып, екі күннен кейін Лос-Анджелес округінің жоғары шөліне оның авторы Уильям Таллисті табу үшін жолға шығады. Жолда олар Гандиден Гойяға дейінгі мәдени және тақырыптық әртүрлі ойларды талқылайды. Олар шалқарыңқы және усақ-түйексіз ескі ранчоға, сюрреалистік айналадағы жалғыз үйге жетеді. Олар үй иелерімен сөйлесіп, Таллис алты апта бұрын күрт қайтыс болғанын біледі. Бұл кейіпкерлер баяндау аясын немесе контекстін орнату үшін ғана қызмет ететіндіктен, олар қайтадан көрінбейді, тек Таллис өзінің өлімін болжап, сценарийдің соңғы сахнасына өзін жазған (бірақ оның қабірі жалға алған шөл шаруашылығында емес, 30 миль (48 км) қашықтықтағы Ланкастердегі дұрыс зиратта екенін дұрыс түсінбейді).
Винеттер
Сценарийдегі оқиға 20-ғасырдағы адам қоғамына ұқсас қоғамда өрбітеді, бірақ адамдардың орнына бабиондар бейнеленген. Бастапқы сахнада екі Эйнштейн, екі бабион әскерінің арасында бабиондар ұстаған бауға байланған күйде бір-біріне қарама-қарсы тұрып, шайқасқа дайындалады. Содан кейін олар қарсыластарына "жақсартылған" ауру тудыратын бұлттарды шығаратын машиналарды іске қосуға бағытталады. Кейбір виньеткаларда әйел бабион бабиондардан тұратын көрермендер алдында "Маған бер, маған бер, маған детумесценция бер" деп ән салады. Басқа виньеткаларда маймылдар түрлі адамдық қызметтер атқарады, маймыл әскерлері жиналады және тағы да сюрреалистік көріністер көрсетіледі.
"Өндіріс" идеясына түсініктеме
Доктор Пулдің сөздерімен (Bantam 1958 басылымының 94-беті): «Прогресс және ұлтшылдық» – осы екі үлкен идеяны ол олардың санасына сіңірді. Прогресс – ештеңе жасамай бір нәрсеге қол жеткізуге болатын теория; бір саладан пайда табу үшін екіншісінде төлем жасаудың қажеті жоқ деген теория; тарихтың мәнін тек сіз ғана түсінесіз деген теория; алдағы елу жылда не боларын сіз ғана білесіз деген теория; барлық тәжірибеге қарамастан, қазіргі әрекеттеріңіздің барлық салдарына көз жеткізесіз деген теория; Утопия қол жеткізілгендей сезім тудыратын теория, және идеалдық мақсаттар ең қорқынышты құралдарды ақтаса, сіздің пікіріңізде (ол, анықтама бойынша, қатесіз) жер бетіндегі жұмаққа қадам басуға кедергі келтіретін барлық адамдарды тонау, алдау, азаптау, құлдыққа салу және өлтіру – сіздің құқығыңыз бен міндетіңіз. Еске түсірейік, Карл Маркс айтқан: «Күш – прогрестің туған анасы». Ол, әрине, Белиал осы істің басында әңгіменің шын мәнісін ашқысы келмеді, бірақ прогресс – күштің туған анасы еді. Екі есе туған ана, себебі технологиялық прогресс адамдарға одан сайын кемсітпейтін құралдарды ұсынады, ал саяси және рухани прогресс туралы миф оларды барынша пайдалануға мүмкіндік береді. Мен сізге айтайын, құрметті мырза, адал емес тарихшы – ақылсыз. Қазіргі заман тарихын қаншалықты зерттесеңіз, Белиалдың басшылық қолының іздерін соншалықты көп табасыз.
text=Progress and Nationalism—those were the two great ideas He put into their heads. Progress—the theory that you can get something for nothing; the theory that you can gain in one field without paying for your gain in another; the theory that you alone understand the meaning of history; the theory that you know what’s going to happen fifty years from now; the theory that, in the teeth of all experience, you can foresee all the consequences of your present actions; the theory that Utopia lies just ahead and that, since ideal ends justify the most abominable means, it is your privilege and duty to rob, swindle, torture, enslave and murder all those who, in your opinion (which is, by definition, infallible), obstruct the onward march to the earthly paradise. Remember that phrase of Karl Marx’s: ‘Force is the midwife of Progress.’ He might have added—but of course Belial didn’t want to let the cat out of the bag at that early stage of the proceedings—that Progress is the midwife of Force. Doubly the midwife, for the fact of technological progress provides people with the instruments of ever more indiscriminate destruction, while the myth of political and moral progress serves as the excuse for using those means to the very limit. I tell you, my dear sir, an undevout historian is mad. The longer you study modern history, the more evidence you find of Belial’s Guiding Hand.