Кіріспе

Клавесинші – клавесинді ойнайтын адам. Клавесиншілер солист ретінде, аккомпаниатор ретінде, камералық музыкант ретінде немесе оркестр мүшесі ретінде, немесе осы рөлдердің кез келген комбинациясы ретінде ойнай алады. Соло клавесиншілер клавесинге арналған жекелеген сонаталарды немесе оркестрмен сүйемелденетін концерттерді орындай алады. Аккомпаниатор клавесиншілер әншілерге немесе аспапшыларға (мысалы, скрипкашыға немесе барокко флейташысына) сүйемелдеуі мүмкін, дауысқа (немесе аспапқа) және клавесиноға арналған шығармаларды немесе оркестрлік партиялардың оркестрлік азайтылған нұсқасын орындайды. Камералық клавесиншілер квартет немесе квинтет сияқты аспаптардың шағын тобында ойнай алады. Барокко стиліндегі оркестрлер мен опералық оркестрлерде әдетте бассо континуо бөлігіндегі акордтарды ойнау үшін клавесинші болады.

Тарих

Көптеген барокко композиторлары клавесин ойнады, соның ішінде Иоганн Себастьян Бах, Доменико Скарлатти, Джордж Фридерик Гендель, Франсуа Куперин және Жан-Филипп Рамо. Осы кезеңде мұндай музыканттар орган мен барлық клавишалы аспаптарда ойнаумен қатар, аспапта континуо ойнағанда оркестрлік музыканы басқаруы да кең таралған. Қазіргі заманғы клавесин ойнауын шамамен үш дәуірге бөлуге болады, бұл құралдың ықпалды жаңартушысы Ванда Ландовсканың мансабынан басталады. «Клавесиннің жаңғыруының» осы кезеңінде музыканттар көбінесе Плейель сияқты шеберлер жасаған, фортепианоның әсеріне ұқсас, салмақты клавесиндерді қолданды. Құралдың жаңғыруы кейбір композиторларды осы құрал үшін арнайы шығармалар жазуға, көбінесе Ландовсканың тікелей өтініші бойынша итермеледі. Томас Гофф және Гобл отбасының Плейельден кейінгі клавесиндерін пайдаланған ағылшын музыканттарының ықпалды келесі тобына Джордж Малкольм мен Турстон Дарт кірді. 1920 жылдардан бастап Гэвин Уильямсон мен Филип Мануэль концерттік турлар арқылы клавесиннің танымалдылығын арттыруға көмектесті және Солтүстік Америка мен Еуропа бойынша өнер көрсеткен «Мануэль және Уильямсон» атты әлемдегі жалғыз клавесин дуэті болды. Олар Францияда да, Нью-Йоркте де Ванда Ландовскамен көп жыл бойы оқыды. 1930 жылдары Мануэль мен Уильямсон Чикаго симфониялық оркестрінің мүшелерімен Бахтың көп клавишалы концерттерін алғаш рет жазды, сонымен қатар Бахтың екі клавесинге арналған До мажордағы концертін Америкада тұңғыш рет орындады. Бұған қоса, олар Куперин мен Рамоның көптеген шығармаларын американдық премьерада көрсетті. Келесі буын клавесиншілері Франк Хаббард және Уильям Дауд сияқты зерттеушілердің жұмыстарының нәтижесінде бұрынғы кезеңнің нақты дәстүрлеріне сәйкес жасалған аспаптардағы қазіргі орындаудың алғашқыларын ашты. Осы буынның орындаушыларының ішінде Изольде Ахлгрим, Ральф Киркпатрик, Игорь Кипнис және Густав Леонхардт болды. Соңғы жылдары Скотт Росс, Тревор Пиннок, Кеннет Гилберт, Кристофер Хогвуд, Жос ван Иммерсель, Тон Купман, Гэри Купер, Дэвид Шредер және Джон Батт сияқты көптеген талантты клавесиншілер пайда болды, олардың көпшілігі аспаптан барокко оркестрін басқарады.

Еңбек жолы

Клавесин, басқа да өнер музыкалық аспаптар сияқты, әдетте жоғары оқу орнынан кейінгі университет немесе музыка консерваториясының бағдарламасында оқытылады, нәтижесінде диплом немесе академиялық дәреже беріледі. Клавесинде ойнау үшін барокко орындаушылық тәжірибесін (фигуралы бас ноталарын оқу, әшекейлер қосу, дұрыс стильде және артикуляциямен ойнау) кеңінен білу қажет болғандықтан, клавесиншілер барокко музыкасы тарихы бойынша курстарды таңдауы мүмкін. Тёрстон Дарттан (1921–1971) бастау алатын дәстүр бойынша, кейбір клавесиншілер тарихи музыка зерттеулері мен клавесинде ойнауды біріктіреді. Барокко стиліндегі кәсіби клавиатурашыдан кейбір шығармаларды түтікшелі орган немесе портативті органмен (мысалы, Тон Купман – клавесинші/органист) ойнау сұралуы мүмкін, сондықтан клавесиншілер орган да оқи алады. Кейбір клавесиншілер ерте музыканың кең ауқымына қызығушылық танытады және қазіргі фортепианоның алдағысы – фортепианоны зерттейді. Барокко оркестріне қосылудан басқа, клавесиншілердің жұмысы көбінесе жеке концерттерге немесе концерттер сериясына жасалған шарттардан тұрады. Классикалық және барокко аспапшылары сияқты, клавесиншілер де өз аспаптарын жеке сабақтарда немесе университеттерде немесе консерваторияларда оқытуы мүмкін. Ән өнерін жақсы білетін клавесинші вокалдық жаттықтырушы немесе хор дирижері бола алады (Джордж Малкольм (1917–1997) – клавесинші және хормейстер болған). Оркестрлік музыканы және дирижерлеуді жақсы білетін клавесинші, Тревор Пиннок сияқты, барокко дәстүрінде, клавиатурадан жетекшілік ететін дирижер болуы мүмкін.