Кіріспе
Осло, Норвегиядағы жылдам транзит желісі
Согнсванн желісі (Sognsvannsbanen) – Норвегияның Осло метрополитеніндегі жылдам транзит желісі. Ол Майорстуендегі ортақ туннельден тармақталып, Согнсваннға дейін созылады. Уллевол стадионынан кейін Сақиналық желі тармақталады. Согнсванн желісі Ослоның солтүстік-батыс және солтүстік аудандарына қызмет көрсетеді, көбінесе Нордре Акер ауданында. Желіде тоғыз станция бар, ол Kollektivtransportproduksjon компаниясына тиесілі және оған қызмет көрсетеді. 5-жолдың батыс бөлігі бүкіл желіге қызмет көрсетеді. 4-жол және 5-жолдың шығыс бөлігі желінің оңтүстік бөлігін Уллевол стадионына дейін қызмет етеді, содан кейін тармақталып, Сақиналық желі бойымен жалғасады. Бұл желінің оңтүстік бөлігінде орташа бес минут, ал солтүстік бөлігінде орташа он бес минут интервалды қамтамасыз етеді. Желі 1934 жылдың 10 қазанында жеңіл рельстік көлік ретінде ашылды. 1993 жылы ол метро стандартына дейін жаңартылды, Ослоның батысындағы алғашқы жеңіл рельстік көлік ретінде, екі станция жабылды. Сақиналық желі 2003 жылы ашылды. Форскунингспаркен Осло трамвай желісімен байланысқан және Рикшоспиталге қызмет көрсетеді. Форскунингспаркен және Блиндерн екеуі де Осло университетіне қызмет көрсетеді, ал Уллевол стадионы Норвегияның ең ірі футбол стадионына қызмет көрсетеді. Сол жерден солтүстікке қарай желі негізінен тұрғын аудандарға қызмет етеді. Согнсванн Норвегияның спорт ғылымдары мектебіне және Нордмарка демалыс аймағына қызмет көрсетеді.
Тарих
Согнсванн желісі бойымен жеңіл рельстік көліктің алғашқы жоспарларын 1904 жылы Холменколбанен әзірледі. Олар Голменколл желісінің Гаустад станциясынан Гейтмиренге және одан әрі Сагенге дейінгі тармақ салуды ұсынды. Келесі желі ұсынысы 1917 жылы Акер муниципалитеті Akersbanerne компаниясын құрғанда жасалды. Компания Østensjø желісімен қатар Согнсванн желісін жоспарлау жұмыстарын бастады. Согн мен Тосен аудандарында құрылыс қарқынды жүріп жатты, муниципалитет аймақтың тартымдылығын арттыру үшін тиімді көлік жүйесін құруды мақсат етті. Холменколбанен жүйе құрылысына басымдық беру керектігін мәлімдеді, себебі олардың аймақта желісі бар еді, бірақ муниципалитет аймақтың дамуын саяси бақылауда ұстағысы келді. 1920 жылы Холменколбанен Фрøеннен Тосен арқылы Нидален және Грефсенге дейінгі тармақ салуға өтініш білдірді, бұл қазіргі Сақиналық желіге ұштасатын жоба еді. Бұл ұсынысқа Согнсваннға филиал да кірді. Еңбек министрлігі 1922 жылдың қаңтарында құрылысты бастаған Akersbanerne компаниясына концессия берді. Алайда, еңбек дауының салдарынан жұмыс 1924 жылы тоқтатылды. 1924 жылы Роа желісі (сол кезде Сместад желісі деп аталған) Akersbanerne компаниясына өтті, бірақ Холменколбанен оның басқаруын өз қолында ұстады. 1928 жылы Майостюэннен Национальтеатретке дейінгі ортақ туннельдің бірінші бөлігі ашылғаннан кейін Холменколбанен қаржылық қиындыққа тап болды, ал 1932 жылы Akersbanerne Холменколбанен акцияларының көп бөлігін иеленді. Сонымен қатар, Роа және Согнсванн желілері Холменколбанен компаниясына біріктірілді. 1933 жылы жұмыс қайта басталды және желі 1934 жылдың 10 қазанында ашылды. Бастапқыда желі Фрøеннен Остхорнға дейін екі рельсті, ал Согнсваннға дейін бір рельсті болып салынды. 1937-1939 жылдары жоғарғы бөлігі екі рельстік жүйеге айналдырылды. Құрылыс желі бойымен кең ауқымды тұрғын үйлер салуға ықпал етті, бұл жолаушылар ағынына жақсы негіз болды. 1948 жылы Осло мен Акер біріккеннен кейін Akersbanerne Осло Спорвейер компаниясына қосылды, бірақ Холменколбанен жартылай иеленген еншілес компания болып қалды. 1973 жылы Осло Спорвейер компаниясы қалған акцияларын сатып алды, ал екі жылдан кейін операциялар Осло Спорвейерге берілді, ал Холменколбанен жылжымайтын мүлік компаниясы болып қалды. Муниципалдық басқару нәтижесінде рельстік жолдар мен пойыз паркі жаңартылды. Жаңа электр сымдары мен ауыр рельстік жолдар төселді. 1978 жылдан бастап T1300 пойыздары пайдалануға берілді. Желілер нөмірленді, ал Согнсванн желісіне 81 нөмірі берілді, бірақ ол тез арада 13-ке өзгертілді. 1980 жылдары қала орталықтан батысқа қарай орналасқан төрт қала маңы желісін Осло метросымен байланыстыруға шешім қабылдады. Согнсванн желісі жаңартуға бірінші болып таңдалды, екі жүйенің де үйлесімді болуын қамтамасыз ету мақсатында. Желіні метро стандартына келтіру үшін әуедегі сымдар үшінші рельстік электрмен алмастырылды және автоматты пойыз қауіпсіздігі жүйесі орнатылды. Барлық станциялар қайта салынды, платформалар екі вагондарға арналғаннан төрт вагондарға арналғанға дейін ұзартылды, ал платформа биіктігі артты. Үшінші рельстік жүйе барлық деңгейдегі өткелдерді алып тастауды талап етті, нәтижесінде желі бірнеше жерде қайта құрылды. Жеңіл рельстік көлік жолаушыларға станциялардағы желілерден өтуге мүмкіндік берді, бірақ бұл метро стандартымен мүмкін емес болды. Осы себепті станцияларда жер асты және көпірлер салынды. Фрøен станциясы қайта құрылды, тек Голменколлен желісінің пойыздары тоқтады, ал Нордберг станциясы жабылды. Жөндеу жұмыстарына Майостюэннен Стортингетке дейінгі ортақ туннельге үшінші рельстік жүйені орнату да кірді. 1993 жылдың 10 қаңтарында Согнсванн желісі қайта ашылды, ал 4 сәуірден бастап желі ортақ туннель арқылы жұмыс істей бастады және Ламберсетер желісімен байланысты. Жаңа қызмет T1000 жылжымалы құраммен қамтамасыз етілді. 1991 жылы Гаустадта жаңа Рикшгоспиталет салу туралы шешім қабылданғаннан кейін, трамвайдың Уллевол Хагеби желісін сонда жеткізу туралы шешім қабылданды, ол Согнсванн желісінің астынан өтеді. Жоспарлар Блиндернде ауысу станциясын қарастырды, бірақ кейін ол Форскнингспаркен жаңа станциясының пайдасына тасталды. Ол Вестгренсаның орнына салынды, ол ауысу нүктесі ретінде тым алыс деп есептелді. Форскнингспаркен Блиндерн кампусының солтүстік бөлігіне де қызмет етеді. 1998 жылы ғана құрылыс басталуы үшін қажетті саяси келісімдерге қол жеткізілді. Жаңа жеңіл рельстік көлік 1999 жылдың 1 маусымында қызмет көрсетуді бастады, ал жылдам транзит станциясы 22 тамызда ашылды. Ашылумен метроның 4-желісі Блиндерннен Форскнингспаркен арқылы Уллевол стадионына дейін ұзартылды. Желідегі қозғалыстың күшеюі салдарынан шудың артуына байланысты жергілікті тұрғындар наразылық білдірді және шудан қорғау экранын орнатуды талап етті. 1991 жылы Осло Спорвейер компаниясы Согнсванн желісін Гроруд желісімен байланыстыру үшін жаңа Сақиналық желі жоспарларын ұсынды. Компания сақинаны трамвай ретінде де салуды қарастырды, Согнсванн желісінде трамвай мен метроның біріктірілген жұмысын ұйымдастыруды жоспарлады. Бұл кейіннен метроның жоғары инвестициялық құнына қарамастан, трамвайдың жоғары операциялық шығындары мен ұзақ сапар уақыты салдарынан тасталды. Осло Спорвейер компаниясы 1996 жылдың тамызында егжей-тегжейлі ұсыныс жасады. Берг Сақиналық желісінде қамтылмауы анық болды. Согнсванн желісінің жанындағы көптеген тұрғындар ұсынысқа қарсы болды, Майостюэннен Бергке дейінгі бөлікті туннель ретінде қайта құруды үміттенеді. Олар желінің тығыз қоныстанған аудандарда деңгейде жүргенінің және Нидаленнің көбінесе жайлы емес аймақтары арқылы туннельде жүргенінің ақылға сыймайтындығын айтты. Өтеу ретінде Осло Спорвейер желі бойында шудан қорғау экранын орнатуға уәде берді. Қалалық кеңес 1997 жылдың 25 маусымында Прогресс партиясының қарсы дауысымен Сақиналық желіні салуға дауыс берді. Қаржыландыру желтоқсан айында, Осло және Акерсхус аймандарының 2002-2011 жылдар аралығындағы қоғамдық көліктің инвестициялық жоспары – Осло пакеті 2 туралы саяси келісімге қол жеткізілгеннен кейін қамтамасыз етілді. Құрылыс маусым айында басталды, муниципалитеттің Жолдар және көлік агенттігі құрылысқа жауапты болды. Бірінші бөлігі 2003 жылдың 20 тамызында Уллевол стадионынан Нидален арқылы Сторого дейін ашылды. Ашылумен 4-желі Уллевол стадионынан Сторого дейін ұзартылды. 2006 жылдың 20 тамызында соңғы бөлігі Сторогодан Синсен арқылы Карл Бернерс плассқа дейін ашылды. 2002 жылы Согнсванн желісі жазғы демалыс кезінде рельстік жолдар мен үшінші рельстік жүйені жақсарту үшін жабылды. 2008 жылы желі рельстік жолдарды жабаған жапырақтарға байланысты шамамен бір аптаға жабылды. Желінің жұмысы Нордбергвеиен және Согнсвейендегі уақытша аялдамалармен автобустармен ауыстырылды. 2010 жылы жүк көлігі Хольштейн мен Крингшо арасындағы Карл Кьелсенс вейі арқылы өтетін пойыз көпірінің астында қалды. Көпір зардап шекті және екі аптаға бір бағытты қозғалысқа ғана рұқсат берді. Пойыздардың жартысы сол кезде Бергте тоқтауға мәжбүр болды.
Бағыт
Жол Majorstuen-нен кейін жалпы туннельден бөлініп шығады және Нордре Акер ауданы арқылы солтүстікке қарай жүреді. Бірінші екі станция, Blindern және Forskningsparken, Осло университетінің Blindern кампусына қызмет көрсетеді. Forskningsparken станциясында Осло трамвайының Ullevål Hageby желісіне ауысу мүмкіндігі бар, бұл елдегі ең ірі екі аурухана – Rikshospitalet және Ullevål университеттік ауруханасына қосылуға мүмкіндік береді. Ullevål стадионы Норвегияның ең үлкен спорт алаңы Ullevål Stadion-ға қызмет етеді, ол Норвегия премьер-лигасының Vålerenga клубы мен ұлттық футбол құрамасының үй стадионы болып табылады. Ullevål стадионының солтүстігінде, Бергке жеткенге дейін, 3 және 4 бағыттары бар сақиналық желі бөлініп шығады. Сақиналық желі үш станцияға – Nydalen, Storo және Sinsen – қызмет көрсетеді, содан кейін Grorud желісіне жетеді. Бергтен Tåsen-ге дейін жол 3-айналма автожолмен қатар жүреді. Норвегия спорт ғылымдары мектебі мен Норвегияның Ұлттық мұрағат қызметіне Согнсван станциясы қызмет көрсетеді. Станция сонымен қатар Nordmarka демалыс аймағына және Согнсван көліне де қызмет көрсетеді. Majorstuen станциясында Kolsås, Røa және Holmenkollen желілеріне ауысуға болады. Шығыс Норвегиядағы барлық магистральдық пойыздарға қызмет көрсететін Осло орталық вокзалына Jernbanetorget станциясынан көшуге болады. Батысқа қарай бағытталған көптеген магистральдық пойыздарға Nationaltheatret станциясынан да жетуге болады. Осло трамвайына Majorstuen және Forskningsparken станцияларынан, сондай-ақ қала орталығындағы Jernbanetorget, Stortinget және Nationaltheatret станцияларынан жетуге болады.