Кіріспе
1714 Ұлы Солтүстік соғысының шайқасы Ресей патшалығы Ресей патшалығы Ресей патшалығы Әскери-теңіз флоты командир1 = Густав Ваттранг Нильс Эренскиольд Ресей патшалығы Петр I Федор Апраксин Матия Змаевич күш1 = 1 балабақша6 галерея2 шұңқыр қайықтар941 адам күш2 = 98 галерея, сирек қолданылатын атаулар Ханго шайқасы (финдік Ханко) және Хангоуд шайқасы (финдік Ханкониеми). Бұл шайқас Ханко түбегінің солтүстігіндегі Рилакс шығанағында Риилахти сарайдың жанында өтті. Сондықтан Швеция мен Финляндияда бұл шайқас Рилакс шайқасы (фин. Бұл соғыс кейбір дереккөздерде Авенанма шайқасы деп те аталады, бұл Финляндияның Аланд аты, оны Ресей жеңгеннен кейін басып алды.
🏴 Tsardom of Russia Tsardom of Russia
🏴 Tsardom of Russia Navy
| commander1 = Gustaf Wattrang Nils Ehrenskiöld
| commander2 = 🏴 Tsardom of Russia Peter I Fyodor Apraksin Matija Zmajević
| strength1 = 1 pram6 galleys2 skerry boats941 men
| strength2 = 98 galleys, Seldom used names are Battle of Hangö (Finnish Hanko) and Battle of Hangöudd (Finnish Hankoniemi). The battle took place in the Rilax bay north of the Hanko Peninsula, next to the Riilahti Manor. In Sweden and Finland, the battle is therefore known as the Battle of Rilax (Finnish Riilahti). It is also known in some sources as the battle of Ahvenanmaa, the Finnish name of Åland which Russia seized after its victory.
Өмірбаян
Ресей патшасы Петр I Финляндияға 1713 жылдың көктемінде шабуыл жасай бастады. Ресей әскерлері Финляндияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Туркуға дейін тез алға жылжуда. 1714 жылы 19 ақпанда Сторкиро шайқасында Ресей жеңіске жетіп, оңтүстік Финляндияны толықтай Ресейдің бақылауына қалдырды. Финляндиядағы ресейлік губернатор, принц Михаил Галицзин, өзінің штабы Туркуда болғандықтан, теңіз арқылы қолдау ала алмады, бұл сол кезде құрлықтағы қолдаудан әлдеқайда маңызды болды, өйткені адмирал Густав Ваттрангтың басшылығымен шведтік ұрыс флоты 24 сәуірде Ханко түбегінен өткен жағалаулық теңіз жолдарын блокадалауды бастады. Сонымен қатар, ол Ресейдің жабдықтау бағытын блокадаға ұшыратып, Ресейдің жағалау флотының Швецияға жетуіне және швед жағалауына шабуыл жасауға жол бермеді. Бірінші ресейлік көліктер мамыр айының басында Хельсинфорстан шығып, Хангодан шығысқа қарай Екенасқа дейін тоқтады, содан кейін азық-түлікті құрлық арқылы тарту керек болды. Ресейліктердің Хангоның батысына кемелер жеткізуге тырысуы, капитан Антон Врангель бастаған жаңа құрылған швед жағалауы эскадрильясы 10 мамырда Туркудан оңтүстікке қарай ресейлік жабдықтау кемелерін басып алғаннан кейін аяқталды. Адмирал Апраксиннің флотын Кронштадттағы базасынан патша осы қызмет желілерін ашу үшін жіберді.
Ханкоға келу
1714 жылы 29 маусымда жарым аралға 80 кемеден тұратын ресейлік галерея флоты келгенде, олар адмирал Ваттрангтың қолбасшылығындағы 16 сызықтық кемеден және 7 кіші кемеден тұратын күшті швед теңіз флотымен кездесті. Апраксин кемелерін жарты аралдың шығыс жағына қарай кері қайтарып, қосымша күш шақыруды шешті. Түркідегі әскерлердің басым бөлігі оның өтініші бойынша түбегіне көшірілді. Реваль (қазіргі Таллин) қаласына Балтық флотының қалған бөлігімен келген патшаға да көмек сұралды. Адмирал Апраксин патшаға шабуылға өзі бас қосуы керектігін білдірді. Ресейдің 10 әскери кемесі мен 6 фрегаты бастапқыда Хангодағы аттануға қатысуға ниеттенген еді, бірақ флотты тексергеннен кейін патша оны шайқасқа дайын емес деп тапты және ұрыс флотын пайдаланудан бас тартты. Сонымен қатар, ол флоттың артиллерияда айқын басымдыққа ие болмай қалса, шабуылға бармауын бұйырды (3:2). Петр I 20 шілдеде Ресейдің жағалау флотына жетті.
Шайқас
Орыс кемелерінің жеңілісімен Эренсхольдтың жасағы бірте-бірте кері шегініп, екі арал арасында қорғаныс желісін құруға мәжбүр болды. Шерри қайықтарының бірі кедергілермен күресу аймағын қысқарту үшін батырылды. Швецияның ең үлкен кемесі - "Элефантен" - жақындап келе жатқан ресейлік кемелерге қарсы орналасты. Қайықтардың артында үш-үш қайық тұрды. Ереншёльд бас тартқаннан кейін, орыс флоты 1714 жылы 27 шілдеде сағат 14:00-де шабуыл жасады. Швед деректеріне сәйкес, патшаның қолбасшылығындағы орыс галереялары екі рет шабуыл жасады (алғашқыда 35 галереямен, содан кейін 80 галереямен), бірақ екі рет де кері қайтарылды. Үшінші рет, күшейтілген күш пен 95 галереядан тұратын күшпен шабуылдағанда, ресейліктер швед кемелеріне жетіп, жақын арадағы шайқасқа кірісті, онда ресейліктердің басымдылығы өздерінің пайдасына пайдаланылуы мүмкін еді. Орыс әскері шведтердің ең сол жақтағы "Транан" кемесіне кіре алды, ол шведтердің қатарына тесік жасап, суға батып кетті. Орыс кемелерінің бұл тесікті пайдаланып, швед кемелерінің қалған бөлігіне тез кіре бастады. Шведтер барлық кемелерін қорғаған кезде, ұрыс үш сағатқа созылды. Соғыс Эренсхольд әмірінің өзі өзінің флагмандық кемесінің палубасында тұтқынға алынды. Шведтердің шайқасты сипаттауы сол кездегі ресейлік құжаттармен расталмайды және ресейлік тарихшы профессор Пол А. Кротовтың 1996 жылы көптеген аспектілер бойынша қате екенін дәлелдеді. 18 ғасырға дейінгі соғыс туралы көптеген ресейлік және шетелдік мұрағаттық құжаттарға негізделген зерттеулерінде Кротов орыс флотының шведтік позицияға тек бір ғана үлкен шабуыл жасағанын дәлелдеді. Ресейлік галереялардың жалпы саны хабарланғаннан сәл аз болды: 98. Кротов сондай-ақ, шайқас барысында 4 ресейлік "скампавия" канонерлік қайықтары швед кемелеріне арт жағынан шабуыл жасағанын атап өтетін көптеген деректерді тапты. Ресейлік галереялар швед галереяларынан ерекшеленді. Олар әдетте артиллериядан төмен, әр галереяға 6 фунттан тұратын екі қаруды алып жүретін, бірақ олардың экипажының саны көп, әдетте галереяға 200 адамға жуық. Кейбір швед дереккөздеріне сәйкес, ресейліктер шведтерден 15 есе артық болды. Орыс кемелерінің саны соншалық болды, олар бірден соғысуға мүмкіндік бермеді, сондықтан тек 23 кеме ғана шабуылға түсті.
Салдарлар
Швеция эскадрильясының жеңілісі көп әсер етпесе, 70 ресейлік галереялар швед блокадасын Хангодан өтіп, Архипелаг теңізіне жеткен. Ханко түбегін қоршап тұрған швед әскери флоты Швецияны орыс галереялары шабуылдарынан қорғау үшін тез арада Аландтан батысқа қарай жылжытылды. Бұл ресейлік көліктерге де жағалау теңіз жолының ашылуын қамтамасыз етті. Әдмирал Апраксиннің қолбасшылығындағы ресейлік галерея флоты 1 тамызда Рилакстан Абоға қарай жүзіп, 5 тамызда Аландқа қарай жалғасты. 8 тамызда Апраксин Аландтың шығыс жағалауына жетіп, шведтердің аралдардан кетуін бастады. 13 тамызда бүкіл Аланд Ресейдің бақылауында болды. Швед әскери флоты Апраксиннің Швецияға жетуіне кедергі келтіргендіктен, галереялар 18 қыркүйекте Ботния шығанағы бойындағы ресейлік әскерді қолдау үшін бағытталды. Ботния шығанағында ресейлік галерея флотының болуы Финляндиядағы швед армиясының қалдықтарын қоршауға алудан аулақ болу үшін Торне өзеніне асығып кетуді мәжбүр етті.
Мұра
Орыс жауынгерлері кейіннен Гангут шайқасын сипаттап, Елефантен атты қайықты толық кемелі фрегатқа айналдырды. Бұл шайқас ресейлік галерея флотының алғашқы үлкен жеңісі болды және ресейліктер оны кейде Полтава шайқасымен салыстырады. Жеңісті тіпті қазіргі уақытта Ресей әскери-теңіз флоты атап өтеді; Ресейдің әскери-теңіз флоты күні мерекесі шілде айының соңғы жексенбісінде өтеді. Императорлық әскери-теңіз флотында дәстүрлі түрде Гангут деп аталатын бір кеме болды, оның алғашқы сериясы Дредноут линкоры Гангут класы деп аталды. Ресей теңіз флотының ескерткіші ретінде ағаштан жасалған айқышқа 1869 жылы атақты композитор Николай Римский Корсаковтың ағасы Контр-адмирал Римский Корсаков орнатты. Ағаштан жасалған крест 1870 жылы патша Александр II-нің бұйрығымен тұрақты тастан жасалған крестпен ауыстырылды. Ескерткіш Финляндияның Расеборг қаласындағы Бромарв қаласындағы Риилахти иелігінде орналасқан.