Швеция королі XII Карлдың Осман империясындағы тұруы

Кіріспе

1697–1718 жылдар аралығында Швеция патшасы, 18 ғасырдағы Швеция патшасы.

King of Sweden from 1697 to 1718

the 18th century king of Sweden

Eventually, a small village named Karlstad (Varnița) had to be built near Bender to accommodate the ever growing Swedish population there. Gülnuş Sultan convinced her son to declare war against Russia, as she thought that Charles was a man worth taking a risk for. Later on, the Ottomans and Russians signed the Treaty of the Pruth and Treaty of Adrianople to end the hostilities between them. The treaties dissatisfied the pro war party, supported by King Charles and Stanislaw Poniatowski who failed to reignite the conflict. However, the Sultan Ahmed III's subjects in the empire eventually got tired of Charles' scheming. His entourage also accumulated huge amounts of debts with Bender merchants. Eventually, "crowds" of townspeople attacked the Swedish colony at Bender and Charles had to defend himself against the mobs and the Ottoman Janissaries involved. This uprising was called "kalabalık" (Turkish for crowd) which afterward found a place in Swedish lexicon referring to a ruckus. The Janissaries did not shoot Charles during the skirmish at Bender, but captured him and put him under house arrest at Dimetoka (nowadays Didimoticho) and Constantinople. During his semi imprisonment the King played chess and studied the Ottoman Navy and the naval architecture of the Ottoman galleons. His sketches and designs eventually led to the famous Swedish war ships Jarramas (Yaramaz) and Jilderim (Yıldırım). Meanwhile, Russia and Poland regained and expanded their borders. Great Britain, an adversary of Sweden, defected from its alliance obligations while Prussia attacked Swedish holdings in Germany. Russia occupied Finland (the Greater Wrath 1713–1721). After defeats of the Swedish army, consisting mainly of Finnish troops in the Battle of Helsinki (1713), the Battle of Pälkäne 1713 and the Battle of Storkyro 1714, the military, administration and clergymen escaped from Finland, which fell under Russian military regime. During his five year stay in the Ottoman Empire, Charles XII corresponded with his sister (and eventual successor), Ulrika Eleonora. According to Mrs. Ragnhild Marie Hatton, a Norwegian British historian, in some of those letters Charles expressed his desire for a peace treaty which would be defensible in the future Swedish generations' eyes. However, he emphasized that only a greater respect for Sweden in Europe would enable him to achieve such a peace treaty. Meanwhile, the Swedish Council of State (government) and Estates/Diet (Parliament) tried to keep the beleaguered Sweden somehow organized and independent. Eventually, in the autumn of 1714, their warning letter reached him. In it, those executive and legislative bodies told the absentee King that unless he quickly returned to Sweden, they would independently conclude an achievable peace treaty with Russia, Poland and Denmark. This stark admonition prompted Charles to rush back to Sweden. Charles traveled back to Sweden with a group of Ottomans, soldiers such as escorts and businessmen to whom he promised to repay his debts during his stay in the Ottoman Empire, but they had to wait several years before that happened. According to the prevailing church law in Sweden at that time, all who lived in the country, but were not members of the Swedish state church, would be baptized. In order for the Jewish and Muslim creditors to avoid this, Charles wrote a "free letter" so that they could practice their religions without being punished. The soldiers chose to remain in Sweden instead of difficult trips home. They were called "Askersson" (the word asker in Turkish means soldier). However, there are accounts implying that following the long stay for Charles to repay his debts, they got paid and left the country.

Бендер қаласының жанында Карлстад (Варница) атты шағын ауыл салу қажет болды, себебі ондағы швед халқының саны артып келе жатқан еді. Гюльнуш Сұлтан ұлын Ресейге қарсы соғыс жариялауға көндірді, өйткені ол Карлдің тәуекелге тұрарлық адам екенін ойлады. Кейін Осман империясы мен Ресей арасындағы қақтығысты тоқтату үшін Прут және Адрианополь шарттарына қол қойылды. Бұл шарттар соғыс жақтастарын қанағаттандырмады, оларға патша Карл мен Станислав Пониатовский қолдау көрсетті, бірақ олар қайтадан соғыс отын тұтандыра алмады. Бірақ Ахмет III сұлтанның империясындағы халқы Карлдың саясатына көңілі тоймады. Оның жанындағы адамдар Бендер саудагерлеріне көп қарыз жинады. Соңында, қала тұрғындарының "көпшілігі" Бендердегі швед колониясына шабуыл жасады, Карл өзін жаудан және қатысқан Османдық янычарлардан қорғауға мәжбүр болды. Бұл көтеріліс "калабалық" (түрікше "көпшілік") деп аталды, кейіннен швед тілінде бұл сөз дүрлік-көтеріліс мағынасында қолданылатын болды. Янычарлар Бендердегі шайқаста Карлді атқан жоқ, бірақ оны тұтқынға алып, Диметока (қазіргі Дидимотихо) және Константинопольде үй қамауына алды. Тұтқындық кезінде патша шахмат ойнады, Осман флотын және Осман галеондарының құрылысын зерттеді. Оның эскиздері мен жобалары нәтижесінде әйгілі швед соғыс кемелері Jarramas (Yaramaz) және Jilderim (Yıldırım) жасалды. Осы уақытта Ресей мен Польша шекараларын қайта иеленіп, кеңейтті. Швецияның қарсыласы Ұлыбритания одақтастық міндеттемелерінен бас тартты, ал Пруссия Германиядағы швед иеліктеріне шабуыл жасады. Ресей Финляндияны басып алды (Үлкен апат 1713–1721). Финляндиядағы швед армиясы, негізінен фин әскерлерінен тұрған, Хельсинки шайқасында (1713), Пялканэ шайқасында (1713) және Сторкиро шайқасында (1714) жеңіліске ұшырады. Әскерилер, әкімшілік және дін қызметкерлері Ресей әскери билігіне өткен Финляндиядан қашып кетті. Осман империясында өткен бес жыл ішінде Карл XII қарындасы (әдеттегі мұрагері) Ульрика Элеонорамен хат алмасты. Норвегиялық-британдық тарихшы Рагнхильд Мари Хаттонның айтуынша, Карл сол хаттардың кейбіреулерінде болашақ швед ұрпақтарының алдында қорғалатын бейбіт келісімге деген ниетін білдірген. Бірақ ол Швецияға Еуропадағы құрметтің артуы ғана осындай келісімге қол жеткізуге мүмкіндік беретінін атап өтті. Осы уақытта Швецияның Мемлекеттік кеңесі (үкімет) және Эстаттар/Диета (Парламент) қоршауға алынған Швецияны ұйымдастырып, тәуелсіздігін сақтауға тырысты. 1714 жылдың күзінде олардың ескерту хаты оған жетті. Онда бұл атқарушы және заң шығарушы органдар, егер ол Швецияға тез оралмаса, Ресеймен, Польшамен және Даниямен қол жетімді бейбіт келісім жасасатынын мәлімдеді. Бұл қатаң ескерту Карлді Швецияға асыққан түрде оралуға итермеледі. Карл Осман империясында болған кезінде қарыздарын өтеуге уәде берген Осман сарбаздары мен іскерлерімен бірге Швецияға қайтты, бірақ олар осы уәдені орындау үшін бірнеше жыл күтуге мәжбүр болды. Сол кездегі Швециядағы шіркеу заңдарына сәйкес, елде тұратын, бірақ швед мемлекеттік шіркеуінің мүшесі емес адамдардың барлығы шомылдырылуы керек еді. Яһуди және мұсылман қарызкорлар мұны болдырмау үшін Карлға "еркін хат" жаздыруға мәжбүр болды, осылайша олар діндерін жазаланбай ұстай алатын болды. Сарбаздар қиын сапардан гөрі Швецияда қалуды жөн көрді. Оларды "Аскерсон" (түрікше asker – жауынгер) деп атады. Бірақ Карл қарыздарын өтеуге ұзақ уақыт кеткен соң, олар төленгенін және елден кеткенін айтатын деректер де бар.

Померания және Норвегия

Карл Константинопольді тастап, Швед Помераниясына оралуға келісті. Ол бұл сапарды ат үстінде жасады, бар болғаны он бес күнде Еуропаны кезіп өтті. Ол Габсбургтардың Венгрия Корольдігі арқылы Венаға дейін жол тартты және Стральзундқа жетті. 1714 жылы оның жылдам сапарының құрметіне, атқа отырған Карл суреті бар медаль соғылды. Онда «Was sorget Ihr doch?» деген сөздер жазылған – «Сені не мазалайды? Құдай мен мен әлі тіріміз». Бес жылдық үзілістен кейін Карл Швецияға оралып, өз отанының Ресей, Саксония, Ганновер, Ұлыбритания және Даниямен соғыста екенін білді. Швецияның батыс жауынгерлері Оңтүстік және Батыс Швецияға шабуыл жасады, ал Ресей әскерлері Финляндия арқылы Стокгольм аймағына шабуылдады. Швеция алғаш рет қорғаныс соғысына қатысты. Карл Данияға қарсы шабуыл жасауды жоспарлады, оның Норвегиядағы иеліктеріне соққы беруді көздеді. Данияның Норвегиямен байланысын үзу арқылы, даниялықтардың шведтік Сканиядан әскерін шығаруға мәжбүр болады деп үміттенді. 1716 жылы Карл 7000 сарбаздан тұратын күшпен Норвегияға басып кірді. Ол Кристиания қаласын (қазіргі Осло) басып алды және Акершус бекінісін қоршауға алды. Ауыр қоршау қаруларының жетіспеуіне байланысты, ол норвегиялық әскерді одан ығыстыра алмады. Адам мен материалдық шығындарға ұшырағаннан кейін, Карл 29 сәуірде астанадан шегінуге мәжбүр болды. Мамырдың ортасында Карл тағы да шабуыл жасады, бұл жолы Фредрикшальд шекаралық қаласына (қазіргі Холден) шабуылдап, Фредрикстен бекінісін басып алуға тырысты. Шабуылдаған шведтер бекіністен қатты оққа түсті және норвегиялықтар Фредрикшальд қаласын өртеп жібергенде, кері шегінуге мәжбүр болды. Фредрикшальдтағы шведтердің жоғалғандары 500 адамға жуық деп есептелді. Фредрикшальдты қоршау кезінде, шведтік жеткізу флотына шабуыл жасалып, Динекилен шайқасында Торденскьольд жеңіске жетті. 1718 жылы Карл Норвегияға үшінші рет басып кірді. 40 мыңнан астам сарбазымен ол Фредрикшальд қаласына қарап тұрған Фредрикстен бекінісін қайтадан қоршауға алды. Карл қоршау кезінде окоптарды тексеріп тұрғанда, басына оқ тиіп, қаза тапты. Шабуыл тоқтатылып, Карлдің денесі Швецияға қайтарылды. Карл Густав Армфельд басқаратын екінші күш 10 000 сарбазымен Тронхеймге қарай жорық жасады, бірақ шегінуге мәжбүр болды. Соңынан болған жорықта, қалған 5800 сарбаздың көп бөлігі қатаң қыс дауылда қаза тапты.

Charles agreed to leave Constantinople and returned to Swedish Pomerania. He made the journey on horseback, riding across Europe in just fifteen days. He traveled across the Habsburg Kingdom of Hungary to Vienna and arrived at Stralsund. A medal with Charles on horseback, his long hair flying in the wind, was struck in 1714 to commemorate the speedy ride. It reads Was sorget Ihr doch? Gott und Ich leben noch. (What worries you so? God and I live still.). After five years away, Charles arrived in Sweden to find his homeland at war with Russia, Saxony, Hannover, Great Britain and Denmark. Sweden's western enemies attacked southern and western Sweden while Russian forces traveled across Finland to attack the Stockholm district. For the first time, Sweden found itself in a defensive war. Charles' plan was to attack Denmark by striking at her possessions in Norway. It was hoped that by cutting Denmark's Norwegian supply lines the Danes would be compelled to withdraw their forces from Swedish Scania. Charles invaded Norway in 1716 with a combined force of 7,000 men. He occupied the capital of Christiania, (modern Oslo), and laid siege to the Akershus fortress there. Due to a lack of heavy siege cannons he was unable to dislodge the Norwegian forces inside. After suffering significant losses of men and materiel, Charles was forced to retreat from the capital on 29 April. In the following mid May, Charles invaded again, this time striking the border town of Fredrikshald, now Halden, in an attempt to capture the fortress of Fredriksten. The attacking Swedes came under heavy cannon fire from the fortress and were forced to withdraw when the Norwegians set the town of Fredrikshald on fire. Swedish casualties in Fredrikshald were estimated at 500 men. While the siege at Fredrikshald was underway, the Swedish supply fleet was attacked and defeated by Tordenskjold in the Battle of Dynekilen. In 1718, Charles once more invaded Norway. With a main force of 40,000 men, he again laid siege to the fortress of Fredriksten overlooking the town of Fredrikshald. Charles was shot in the head and killed during the siege, while he was inspecting trenches. The invasion was abandoned, and Charles' body was returned to Sweden. A second force, under Carl Gustaf Armfeldt, marched against Trondheim with 10,000 men but was forced to retreat. In the march that ensued, many of the 5,800 remaining men perished in a severe winter storm.

Өлім

1718 жылы 30 қарашада (11 желтоқсан, жаңа стиль) қамал периметріне жақын окоптарда Чарльздың басына оқ тиіп, қаза тапты. Оқ оның бас сүйегінің сол жағына түсіп, оң жағынан шықты. Ол дереу қайтыс болды. Чарльздың өліміне байланысты нақты мән-жайлар әлі де анық емес. Шабуылдау алаңы, Чарльздың бас сүйегі мен киімдері бірнеше рет тексерілгеніне қарамастан, оның қайда және қашан атылғаны, оқты жау әскерінен немесе өздерінен атыпты ма, әлі белгісіз. Чарльздың қалай қаза тапқаны туралы бірнеше гипотеза бар, бірақ олардың ешқайсысының нақтылығын дәлелдейтін жеткілікті мәлімет жоқ. Патшаның қаза болған сәтінде оның төңірегінде көп адам болғанымен, оқ тиген сәтін көрген куәгерлер табылмады. Ықтимал түсіндірме бойынша, Чарльз даниялық-норвегиялықтардың оғынан қаза тапты, себебі ол олардың қаруларының жететін қашықтығында болды. Сонымен қатар, Чарльзды өлтіру жоспарын Чарльз енгізгісі болған 17% мүлік салығын тоқтатудан пайда көретін бай шведтер тобы жасаған болуы мүмкін деген күдік туды. Чарльздың денесі өлім себебін анықтау үшін үш рет эксгумацияланды: 1746, 1859 және 1917 жылдары. Зерттеулер көрсеткендей, кіретін жарадан кішкентай шығу тесігі болған жарақат, 150 м/с жылдамдықпен атылған оқтан туған болуы мүмкін. Осыған сәйкес, Чарльз жақын жердегі қамалдан келген шашыраған оқтардан қаза тапқан. 2022 жылғы зерттеуде де темір шашыраған оқтар патшаны өлтірген болуы мүмкін екені анықталды, себебі баллистикалық тәжірибелердің нәтижелері мен Чарльздың бас сүйегінде қорғасынның болмауы осыны көрсетеді. Чарльздың швед тағына оның қарындасы Ульрика Элеонора мұрагерлік етті. Ал оның Цвайбрюккен герцогтігіне еркек мұрагер қажет болғандықтан, Чарльздың туысы Густав Леопольд билікке келді. Чарльздың министрі Георг Генрих фон Гертц 1719 жылы өлім жазасына кесілді.

Жеке өмір

Чарльз ешқашан үйленбеген және тарихшыларға белгілі балалары болған жоқ. Жастығында, одан мұрагерлікке ие болу үшін лайықты жар табуға ынталанды, бірақ ол жисекстік және неке тақырыбынан жиі жалтаратын. Мүмкін үміткерлердің қатарында Дания ханшайымы София Хедвиг, Луиза Мария Стюарт және Голштейн-Готторп ханшайымы Мария Элизабет болды, бірақ соңғысы туралы ол «шайтан сияқты жаман және мұндай шайтандық ауызбен» үйлене алмаймын деп өтінді. Оның орнына, ол тек өзінің таңдаған адамына үйленетінін және династиялық қысымға емес, махаббатқа негізделген некеге баруға дайын екенін көрсетті. Оның әйелдерінің болмауының себебі оның терең діни сенімдері болуы мүмкін. Карл өзі Аксель Лёвенмен сөйлескенде, бейбітшілік орнағанға дейін кез келген некеге қарсы тұрғанын және бір жағынан әскери өмірге «үйленгенін» айтты. Бірақ оның «адамгершілігі таза» екені туралы әңгімелер оның өмірінде талқыланды. Кейінірек, ол гермафродит деген болжамдар 1917 жылы оның табыты ашылғанда және сақалының бар екені анықталғанда жоққа шығарылды. Лёвенмен сөйлескенде ол әдемі әйелдерге құштар емес екенін, бірақ жыныстық құштарлығын бақылаудан шығып кетпесі үшін ұстап тұрғанын және егер ол мұндай нәрсеге бел буса, ол мәңгілік болатынын айтты. Кейбір тарихшылар оның Даниямен некеге қарсы болғанын, бұл Холштейн-Готторпты династиялық тұрғыдан қолдағандар арасында отбасылық араздық тудыруы мүмкін еді деп санайды. Бланнинг және Монтефиоре сияқты тарихшылар оның шын мәнінде гомосексуал болғанына сендіреді. Әрине, Рейтерхольмнан келген хат Карлдың Саксония сайлаушысының ханзадасы, Виртембергтік Максимилиан Эммануэль Виннентальға жақындығын көрсетті, оны Карл «өте әдемі» деп сипаттады. Бірақ Хэттон 1960 жылдары жазғанда Виртембергтің гетеросексуалды болғанын және қарым-қатынастың мұғалім мен оқушының қарым-қатынасы болуы мүмкін екенін айтты. Карл XII сияқты Суворов та швед патшасынан шабыттанғандай, агрессивті тактика мен науқан стилін қабылдады. Карлдың өлімі Швецияда автократиялық патшалықтың аяқталуын білдірді, ал одан кейінгі бостандық дәуірі билікті монархтан штаттардың парламентіне ауыстырды. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басындағы тарихшылар Карлдың өлімін аристократиялық қастандық деп қарастырды, ал Наполеон Бонапартпен келісімге келуден бас тартқан король Густав IV Адольф «өзін Карлмен, әділетсіздікпен күресіп жүрген адал адамның типі ретінде теңестірді» (Робертс). XIX ғасырдың романтикалық ұлтшылдығы кезінде Карл XII ұлттық батыр ретінде қарастырылды. Ол батыр, ізгі жас жауынгер патша ретінде бейнеленді, ал оның Ұлы Петрге қарсы күресі қазіргі швед-орыс антагонизмімен байланысты болды. Карл XII-ге романтикалық құлшылықтың мысалдары ретінде Эсайас Тегнердің «Кунг Карл, ден унге хельте» (1818) әні, Йохан Петер Молиннің мүсіні және Густаф Цедерстремнің «Карл XII-нің жерлеу процессиясы» (1878) суреті келтіріледі. Карлдың қайтыс болған күні 1853 жылдан бастап Лундтағы студенттік бірлестіктер жыл сайынғы факелді шерулер үшін таңдалды. 1901 жылы Август Стриндберг «Карл XII» пьесасында қаһармандық дәстүрді бұзып, кедейленген халқымен қақтығысқан интровертті Карл XII-ні көрсетті. Стриндберг дауында (1910–1912), оның «Швецияның Карл XII культіне» (Стине) жауабы Карлдың «Швецияның құлдырауы, үлкен қылмыскер, қарақшы, бұзақылардың құдайы, жалғаншы» болғанын айтты. Алайда, оның қарсыластарының бірі Вернер фон Хайденштам өзінің «Каролинна» кітабында «Карл XII-нің ұзақ науқандары кезінде сынақтардың қараңғы жылдарында швед халқының ерен тұрақтылығын атап көрсетті» (Скотт). 1930 жылдары швед нацистері Карл XII-нің өлімін тойлау үшін мерекелер өткізді, ал Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын Адольф Гитлер Швециядан патшаның туған күніне арналған мүсінді алды. XX ғасырдың соңында швед ұлтшылдары мен неонацистер 30 қарашаны өздерінің рәсімдері үшін қайтадан күн ретінде пайдаланды, бірақ олар үнемі үлкен қарсы демонстрацияларға кедергі келтіріліп, тоқтатылды.

Charles never married and fathered no children of whom historians are aware. In his youth, he was particularly encouraged to find a suitable spouse in order to secure the succession, but he would frequently avoid the subject of sex and marriage. Possible candidates included Princess Sophia Hedwig of Denmark, Louisa Maria Stuart and Princess Maria Elisabeth of Holstein Gottorp – but of the latter he pleaded that he could never wed someone "as ugly as Satan and with such a devilish big mouth". Instead, he made it clear that he would marry only someone of his own choice, and for love rather than dynastic pressures. His lack of mistresses may have been due to a strong religious faith. Charles himself suggested in conversation with Axel Löwen that he actively resisted any match until peace could be secured and was in some sense "married" to the military life. But that he was "chaste" occasioned speculation in his lifetime. Much later speculation that he was a hermaphrodite was quelled in 1917 when his coffin was opened and he was shown to have beard growth. In his conversations with Löwen, he also stated that he did not lack taste for beautiful women, but that he held in his sexual desires for fear that they would get out of control if unchecked, and that if he committed to something like that, it would be forever. Some historians suggest that he resisted a marriage with Denmark which could have caused a family rift between those who dynastically favoured Holstein Gottorp. Historians such as Blanning and Montefiore believe he was in fact homosexual. Certainly a letter from Reuterholm suggested that Charles had indicated a closeness to the Elector Prince of Saxony, Maximilian Emanuel of Württemberg Winnental, whom Charles described as "very pretty". But writing in the 1960s, Hatton argues that Württemberg was very much heterosexual and the relationship is just as likely to have been that of teacher pupil. Like Charles XII, Suvorov adopted an aggressive style of tactics and campaigning, seemingly inspired by the Swedish king. Charles's death marked the end of autocratic kingship in Sweden, and the subsequent Age of Liberty saw a shift of power from the monarch to the parliament of the estates. Historians of the late 18th and early 19th centuries viewed Charles' death as the result of an aristocratic plot, and Gustav IV Adolf, the king who refused to settle with Napoleon Bonaparte, "identified himself with Charles as a type of righteous man struggling with iniquity" (Roberts). Throughout the 19th century's romantic nationalism Charles XII was viewed as a national hero. He was idealized as a heroic, virtuous young warrior king, and his fight against Peter the Great was associated with the contemporary Swedish Russian enmity. Examples of the romantic hero idolatry of Charles XII in several genres are Esaias Tegnér's song Kung Karl, den unge hjälte (1818), Johan Peter Molin's statue and Gustaf Cederström's painting Karl XII:s likfärd ("Funeral procession of Charles XII", 1878). The date of Charles's death was chosen by a student association in Lund for annual torch marches beginning in 1853. In his 1901 play Karl XII, August Strindberg broke with the heroization practice by showing an introverted Charles XII in conflict with his impoverished subjects. In the so called Strindberg feud (1910–1912), his response to the "Swedish cult of Charles XII" (Steene) was that Charles had been "Sweden's ruin, the great offender, a ruffian, the rowdies' idol, a counterfeiter." Verner von Heidenstam however, one of his opponents in the feud, in his book Karolinerna instead "emphasized the heroic steadfastness of the Swedish people in the somber years of trial during the long drawn out campaigns of Karl XII" (Scott). In the 1930s, the Swedish Nazis held celebrations on the date of Charles XII's death, and shortly before the outbreak of World War II, Adolf Hitler received from Sweden a sculpture of the king at his birthday. In the late 20th century, Swedish nationalists and neo Nazis had again used 30 November as a date for their ceremonies, however these were regularly interrupted by larger counter demonstrations and were abandoned.

Ғылыми еңбектері

Патша монарх болғаннан бөлек, математикаға және оның соғыс мақсаттарына пайдалы болатын барлық нәрсеге қызығушылық танытқан. Ол окталдық сандар жүйесін ойлап тапқан, сондай-ақ 64-тік негізгі күрделірек жүйені ойлап тапқан, ол оны соғысқа тиімді деп санаған, себебі оқ-дәрі сияқты материалдар сақталатын қораптардың бәрі текше пішіндес болған. Замандас ғалым Эммануэль Шведенборгтың мәліметінше, король 1716 жылы Лундтағы кездесуде оған ойларының суретін салған қағазды тапсырған. Сол қағаз жүз жылға жуық сақталған, бірақ кейіннен жоғалып кеткен.

Танымал мәдениетте

Ол "Галактикалық Батырлар Әңгімесі" анимесінде "швед метеориті" деп аталады; оның Рейнхард фон Лоенграммаға ұқсастығы әулеттің мұрагерсіз қырылуының алғышарты болуы мүмкін. Август Стриндбергтің 1901 жылғы "Карл XII" пьесасы оның өміріне арналған. 1925 жылғы швед фильмі "Карл XII" – оның билігін бейнелейтін екі бөлімді үнсіз эпикалық фильм, онда басты рөлді Үлкен Гёста Экман сомдады. 1968 жылғы поляк фильмі "Храббиня Козель"де Карл XII рөлін Даниэль Ольбрихский ойнады. 1983 жылғы швед комедиялық фильмінде Карл XII рөлін Кіші Гёста Экман ойнады. 2007 жылы "Патшаның қызметшісі" атты орыс драмасында Карл XII рөлін Эдуард Флеров сомдады. Карл XII абсурдисттік комедия "Экзистенцияны зерделейтін құс" (2014) фильмінде де пайда болады, онда оның әскері Полтава шайқасына бара жатқанда және кері шегінетін кезде заманауи кафеден өтеді. Оны Виктор Гилленберг ойнайды. Швецияның "Sabaton" пауэр-метал тобы оның құрметіне альбом шығарды, онда оның өмірінен алынған бірнеше ән бар.