Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1699 1700 1701
1699 1700 1701
1 наурыздан бастап (е.с. 19 ақпан), юлиан күнтізбесінде көбік жыл мойындалған, ал григориан күнтізбесінде мойындалмаған, юлиан күнтізбесі бір күнге көбірек қалып қойды, осылайша айырмашылық 1800 жылғы 28 ақпанға (е.с. 17 ақпан) дейін 11 күнге жетті. Швецияда жыл юлиан күнтізбесі бойынша басталды және 28 ақпанға дейін солай болды. Содан кейін, көбік күнді жіберіп, швед күнтізбесі енгізілді, 28 ақпаннан кейін 1 наурыз келді, осылайша жыл дүйсенбіде басталатын қалыпты жыл сияқты болды. Бұл күнтізбе григориан күнтізбесінен он күнге қалып, юлиан күнтізбесінен бір күнге озып тұрды. Ол 1712 жылға дейін сақталды.
As of March 1 (O. S. February 19), where the Julian calendar acknowledged a leap day and the Gregorian calendar did not, the Julian calendar fell one day further behind, bringing the difference to 11 days until February 28 (O. S. February 17), 1800. In Sweden, the year started in the Julian calendar and remained so until February 28. Then, by skipping the leap day, the Swedish calendar was introduced, letting February 28 be followed by March 1, giving the entire year the same pattern as a common year starting on Monday. This calendar, being ten days behind the Gregorian and one day ahead of the Julian, lasts until 1712.
Қаңтар-наурыз
1 қаңтар – Англияны қоспағанда, Батыс Еуропадағы протестант елдер Григориан күнтізбесін қолдана бастайды. Католик елдері 1582 жылы Папа Григорий XIII енгізгеннен бері Григориан күнтізбесін пайдаланып келеді. 1 қаңтар (Юлиан) (11 қаңтар, Григориан) – Ресей патшалығы күнтізбесін жаратылыстан (Anno Mundi) емес, Мәсіх тууынан (Anno Domini) бастап санауды бастайды. 26 қаңтарда шамамен сағат 21:00-де Тынық мұхитының солтүстік-батысында Каскадия жер сілкінісі болды, оның магнитудасы 8.7–9.2 шамасында бағаланды. Бұл мега-серпілісті жер сілкінісі Каскадия субдукциялық аймағының бір бөлігін жарып, шамамен 10 сағаттан кейін Жапония жағалауына жеткен цунамиді тудырды. 3 ақпан – «Кіші Ұлы өрт» Шотландияның Эдинбург қаласының орталық бөлігінің маңызды бөлігін қиратты. 12 ақпан – Ұлы Солтүстік соғысы Дания мен Польша/Саксонияның Германия мен Латвиядағы швед аймақтарына бірлескен шабуылымен басталды. Швеция Балтық теңізін бақылайды және Финляндия, Эстония, Латвия және Солтүстік Германияның бір бөлігін қамтитын аумақтарға ие. Оның билігіне қарсы тұру үшін Ресей императоры Петр I, Дания королі Фредерик IV және Польша королі және Саксония курфюрсті Август II одақ құрды. Швецияның билеушісі – «Швед метеориті» деп белгілі әскери саяхатшы Карл XII. 27 ақпан – Уильям Дэмпьер Батыс Тынық мұхитында Жаңа Британия аралын ашты. 1 наурыз (Григориан) – Протестанттық Германия мен Дания-Норвегия Григориан күнтізбесін қабылдады. 1 наурыз (швед), 11 наурыз (Григориан), 29 ақпан (Юлиан) – Швед күнтізбесі қабылданды. Наурыз (басында) – Уильям Конгревтің «Әлем жолы» комедиясы алғаш рет Лондонда қойылды. 3 наурыз – Шиваджи II әкесі Раджарам I қайтыс болғаннан кейін Маратха империясының тағына 4-ші Чатрапати ретінде отырды. 24 наурыз – Франция, Англия және Голланд Республикасы арасында Лондон шартына қол қойылды.
January 1 – Protestant nations in Western Europe, except England, start using the Gregorian calendar. Catholic nations have been using the Gregorian calendar since its introduction in 1582 by Pope Gregory XIII. January 1 (Julian) (January 11, Gregorian) – The Tsardom of Russia begins numbering its calendar from the birth of Christ (Anno Domini), instead of since the Creation (Anno Mundi). January 26 – At approximately 9 p. m., the Cascadia earthquake occurs in the Pacific Northwest, with an estimated moment magnitude of 8.7–9.2. This megathrust earthquake ruptures about of the Cascadia Subduction Zone and causes a tsunami, that strikes the coast of Japan approximately 10 hours later. February 3 – The 'Lesser Great Fire' destroys a substantial part of central Edinburgh, Scotland. February 12 – The Great Northern War begins with a joint invasion of Swedish territory in Germany and Latvia, by Denmark and Poland/Saxony. Sweden has control of the Baltic Sea and holds territory that includes Finland, Estonia, Latvia and parts of northern Germany. To challenge its power, an alliance is formed between Tsar Peter I of Russia, King Frederick IV of Denmark and Augustus II the Strong, King of Poland and Elector of Saxony. Sweden's ruler is the militaristic Charles XII, known as the "Swedish Meteor". February 27 – The island of New Britain is discovered by William Dampier, in the western Pacific. March 1 (Gregorian) – Protestant Germany and Denmark–Norway adopt the Gregorian calendar. March 1 (Swedish), March 11 (Gregorian), February 29 (Julian) – The Swedish calendar is adopted. March (early) – William Congreve's comedy The Way of the World is first performed in London. March 3 – Shivaji II accedes to the throne of the Maratha Empire as the 4th Chhatrapati after his father Rajaram I's death. March 24 – The Treaty of London is signed between France, England and the Dutch Republic.
шілде-қыркүйек
11 шілде – Пруссия ғылым академиясы құрылды, оның президенті Готфрид Лейбниц болды. 24 шілде – Швеция королі Карл XII сер Джордж Руктың басқаруындағы ағылшын-голландия теңіз эскадрильясының көмегімен Зеландияға (Данияға) шабуыл жасап, жауларын күйретіп, даниялықтарды бейбіт келісімге мәжбүр етті. 30 шілде – Он бір жасар Глостер герцогы Уильям Виндзор сарайында "қауісті қызбадан" қайтыс болды, бұл британ тағына протестанттық мұрагерлікке қатысты күмәндік тудырды. 18 тамыз (7 тамыз, ескі стиль бойынша) – Швеция империясы, Дания-Норвегия және Голштейн-Готторп Травенталда Травендал бейбіт шартына қол қойды. Сол күні Польша королі Август II және Ресей императоры Петр I Швецияға қарсы соғысқа кірді. 6 қыркүйек – Эдмонд Галли HMS Paramour кемесімен шамамен бір жылдық сапардан кейін Англияға оралды, осы сапарда ол Антарктика конвергенциясын байқады және "Компас өзгеруінің жалпы картасында" жер бетіндегі магнетизм туралы өз зерттеулерін жариялады. 12 қыркүйек – Антиох Кантемир Молдавия воеводасы қызметінен алынып, оның орнына бұрынғы воеводасы Константин Дукас тағайындалды. 27 қыркүйек – Папа Иннокентий XII тоғыз жылдан астам билік еткен соң 85 жасында қайтыс болды. Рим-католик шіркеуінің мемлекеттік хатшысы кардинал Фабрицио Спада жаңа Папа сайлауын қадағалау үшін шіркеу басқармасын өз қолына алды. Қыркүйек – Ресей әскері швед Эстониясына басып кіріп, Нарва қаласын қоршады.
July 11 – The Prussian Academy of Sciences is founded, with Gottfried Leibniz as president. July 24 – Charles XII of Sweden counter attacks his enemies by invading Zealand (Denmark), assisted by an Anglo Dutch naval squadron under Sir George Rooke, rapidly compelling the Danes to submit to peace. July 30 – Eleven year old Prince William, Duke of Gloucester, dies of "a malignant fever" at Windsor Castle, leaving the Protestant succession to the British throne in doubt. August 18 (August 7 O. S.) – The Peace of Travendal is concluded between the Swedish Empire, Denmark–Norway and Holstein Gottorp in Traventhal. On the same day, Augustus II, King of Poland, and Peter the Great, Tsar of Russia, enter the war against Sweden. September 6 – Edmond Halley returns to England after a voyage of almost one year on HMS Paramour, from which he has observed the Antarctic Convergence, and publishes his findings on terrestrial magnetism in General Chart of the Variation of the Compass. September 12 – Antioh Cantemir is deposed as the voivode of Moldavia and replaced by his predecessor Constantine Ducas. September 27 – Pope Innocent XII dies at the age of 85 after a tenure of more than nine years. Fabrizio Spada, the Cardinal Secretary of State, assumes administration of the Roman Catholic Church in order to oversee the election of a new Pope. September – A Russian army invades Swedish Estonia, and besieges the town of Narva.
Қазан-желтоқсан
3 қазан – Жоами әл-Улама шайқасы Алжирде Тунис биі Мурад III әскеріне екі алжирлік қорғаушы – Алжирдің дейі Хадж Мустафа және Константин биі Ахмет бен Ферхаттың күтпеген шабуылы мен тұзағымен өтті. 16 қазан – Бүкіл Ресей патриархы Адриан Ресей православие шіркеуінің басшысы болып 10 жылдан астам қызмет еткеннен кейін қайтыс болды. Оның орнына патша Петр I Ұлы таңдаған Симеон Иванович Яворский Патриарх Стефан болып тағайындалды. 1 қараша – Габсбург әулетінің соңғы испан патшасы Карл II 38 жасында Мадридтің Корольдік алказарында баласыз қайтыс болды; оның соңғы өсиетімен Анжудің Филиппі мұрагері аталды. 15 қараша – Франция королі Людовик XIV өзінің немересі Бурбон әулетінен шыққан Филипп Анжу атынан Испания тағына отырды, ол Испанияның Филипп V королі болды (44 жыл бойы, қысқа үзіліспен 1746 жылға дейін билік етті), осылайша Испания мұрагерлік соғысы (1701–1714) басталды. 18 қараша – Литва азаматтық соғысы: Валкининкай шайқасы – Сапиехаға қарсы коалиция жеңіске жетті. 23 қараша – Кардинал Джованни Франческо Альбани, рим-католик діни қызметкері болып тағайындалғанына екі ай өткен соң, Папалық конклав Папа Иннокентий XII-нің орнын басады және 243-ші папа болып, Климент XI есімін алды. 30 қараша (ескі стиль бойынша 19 қараша; швед күнтізбесі бойынша 20 қараша) – Эстониядағы Нарва шайқасы: Даниядан Эстонияға күшпен марш жасаған 8000 сарбазын бастап, Швеция королі Карл XII үлкен орыс әскерін талқандады. 8 желтоқсан – Римде Папа Климент XI-нің ресми тажына отырғызу рәсімі өтті. 28 желтоқсан – Лоренс Хайд, Рочестердің 1-ші графы, Тайлық кеңеске жауапты Кеңес төрағасы және Ирландияның Лорд-лейтенанты, Ирландияның басқаруына жауапты ең жоғары патшалық лауазым иесі болып тағайындалды. 30 желтоқсан (ескі стиль бойынша 19 желтоқсан) – Англиядағы король Уильям III-нің 4-ші Парламенті таратылды және король жаңа сайлау жариялады.
October 3 – The Battle of Jouami' al Ulama takes place in Algeria with a surprise attack and ambush on the army of Murad III Bey of Tunis by two Algerian defenders, Hadj Mustapha, Dey of Algiers and Ahmed ben Ferhat, Beylik of Constantine. October 16 – Adrian, Patriarch of All Russia, dies after more than 10 years as head of the Russian Orthodox Church. He is replaced by the hand picked choice of Tsar Peter the Great with the appointment of Simeon Ivanovich Yavorsky as Patriarch Stefan. November 1 – Charles II, the last Spanish king of the House of Habsburg, dies at the Royal Alcazar of Madrid aged 38, leaving no children; his last will makes Philip of Anjou his heir. November 15 – Louis XIV of France accepts the Spanish crown on behalf of his grandson Philip of Anjou of the House of Bourbon, who becomes Philip V of Spain (reigning for 44 years – with a short break – to 1746), thus triggering the War of the Spanish Succession (1701–1714). November 18 – Lithuanian Civil War: Battle of Valkininkai – The anti Sapieha coalition is victorious. November 23 – Cardinal Giovanni Francesco Albani, having been ordained as a Roman Catholic priest only two months earlier, is elected by the Papal conclave to succeed Pope Innocent XII, and becomes the 243rd pope, taking the name of Clement XI. November 30 (November 19 O. S.; November 20 Swedish calendar) – Battle of Narva in Estonia: Having led his army of 8,000 on a forced march from Denmark to Estonia, Charles XII of Sweden routs the huge Russian army. December 8 – The formal coronation of Pope Clement XI takes place in Rome. December 28 – Laurence Hyde, 1st Earl of Rochester, Lord President of the Council in charge of the Privy Council, is appointed to the additional job of Lord Lieutenant of Ireland, the highest Crown official in charge of administration of Ireland, December 30 (December 19, O. S.) – The 4th Parliament of King William III in England is dissolved and new elections are ordered by the King.
Күні белгісіз
Сан-Ксавьер-дель-Бак миссиясы Тусон қаласының жанындағы Жаңа Испанияда испан католик миссиясы ретінде құрылды. Бұл жерді алғаш рет 1692 жылы испандықтар зерттеген. Флоренциядағы Медичи үйі үшін жасалған тізім – олардың аспаптар сақтаушысы Бартоломео Кристофори ойлап тапқан фортепианоның алғашқы жазба дәлелі болып табылады. "Питер Моттеу" баспасынан шыққан, "көптеген адамдар түпнұсқадан аударған" "Дон Кихот" романының ағылшын тіліне аудармасы Лондон қаласында жариялана бастады. Оқырман арасында танымал болғанымен, бұл аударма Мигель де Сервантестің шедеврiн толығымен бұрмалаған, ең нашар аудармалардың бірі ретінде танылады. Англияның Атлантика экономикасына сатылған өнімдерінің құны 3,9 миллион фунт стерлингті құрайды. Шамамен осы жылдары Ливияда арыстандар жойылды.
Mission San Xavier del Bac is founded in New Spain near Tucson, as a Spanish Roman Catholic mission. Its location had first been scouted by the Spanish in 1692. An inventory made for the House of Medici of Florence is the first documentary evidence for a piano, invented by their instrument keeper Bartolomeo Cristofori. An English translation of the novel Don Quixote, "translated from the original by many hands and published by Peter Motteux", begins publication in London. While popular among readers, it will eventually come to be known as one of the worst translations of the novel, totally betraying the spirit of Miguel de Cervantes's masterpiece. The value of sales of English manufactured products to the Atlantic economy is £3.9 million. Approximate date – Lions become extinct in Libya.