Кіріспе

Дарийдің аты Даниял кітабында Дарий деп аталады. Дарийдің аты Даниял кітабында Дарий деп аталады. Көптеген ғалымдар бұл Дарийді әдеби көркем шығарма деп санайды, бірақ кейбіреулер оны Даниял кітабындағы әртүрлі белгілі тұлғалармен сәйкестендіру арқылы оны тарихқа үйлестіруге тырысты, әсіресе Кир, Цьяксарес немесе Гобриас, 539 жылы парсыларға түскенде Бабылға бірінші болып кірген генерал.

Киелі кітаптағы атаулар

Дарий алғаш рет Белшазардың той туралы әңгімесінде айтылған (Даниел 5). Бабыл патшасы Балтасар үлкен қонақасы беріп, оның барысында бір қол пайда болып, қабырғаға: "МЕНА, МЕНА, ТЕКАЛ, ЖӘНЕ ПЕРСИН" (מנא מנא תקל ופרסין) деп жазады. Даниял бұл сөздердің мағынасын түсіндіреді: "Белшазардың салмағы өлшеніп, оның кем екенін анықталды. Бұл оқиға былай деп аяқталады: "Осы түнде халдей патшасы (Бабыл) Белшазар өлтіріліп, патшалық Дарийге берілді". Даниялдың арыстандар орнындағы оқиғасында (Даниял 6), Даниял Дарийдің қол астында патша сарайында қызмет етуді жалғастырды және жоғары лауазымға көтерілді. Оның қызғанышпен қарсыластары Дарийді алдап, оның құлдырауына айла-шарғы жасайды. Даниял Исраилдің Құдайына сиынуын жалғастыра береді. Дарий қатты қапаланып, оны арыстандар орнына лақтыруға үкім шығарады. Себебі мидиялықтар мен парсылардың жарлығы өзгертілмейді. Таң атқанда патша сол жерге асығып келеді. Дарий патша Даниялға қарсы сөз байласып, оны аялдары мен балаларымен бірге арыстандарға лақтырып жіберді. Дарийдің соңғы көрінісі Даниял 9-тарында, ол Даниялдың аяндарын ұсынады, ол соңғы уақытқа қатысты және исраилдіктердің өз жауларын жеңу туралы. Дарийдің аты аталған кезде, бұл көріністі "Ахасуер ұлы Дарийдің билігінің бірінші жылында" болған деп есептеледі.

Мидиялықтар мен Бабылдың құлауы

Мидиялықтар - 612 жылы ассириялықтарды басып алуда бабылдықтарға қосылғанда Таяу Шығыстағы ірі саяси күшке айналған ирандық халық. Олардың патшалығы 550 жылы (немесе кейбір деректерге сәйкес 553 жылы) аяқталды, оны оңтүстік-батыс Ирандағы Аншанның парсы патшасы Ұлы Кир жаулап алды. Кир өзінің империясын Жерорта теңізі мен Орталық Азия аймағына дейін кеңейткен соң, Бабылға бет бұрды. Бабылды жаулап алу туралы ең маңызды ежелгі дереккөздер - Набонид хроникасы (Набонид - Бабылдың соңғы патшасы, ал Даниял кітабында Бабыл патшасы ретінде сипатталған Белшазар оның ұлы және мұрагер ханзадасы болды), Кир цилиндрі және Набонидтің жырлық есебі. Кирдің Вавилонға қарсы жорығы б.з.д. 539 жылы басталды, бірақ бұған дейін де шиеленістер болған болуы мүмкін. 10 қазанда Кир Опистегі шайқаста жеңіске жетіп, Бабылға жол ашты, ал 12 қазанда "Гутий округінің әкімі Угбару мен Кирдің әскері шайқассыз Бабылға кірді" (Бабилондық хроника). Угбару грек тарихшысы Ксенофонт атаған Горбриялармен бірдей адам болса керек. Кіші жүзді патшалар мен олардың қолбасшылары Бабылға қайтқанда, патшаның қолынан қайтқан.

Даниял кітабының тарихи ақиқаттығы

Ғалымдар Даниял кітабын тарихқа сенімді жетекші деп қарамайды, ал жалпы пікір бойынша, Даниял тарихи тұлға емес, автор есімін Езекиел кітабында аталған алыс өткендегі аңыз тұлғадан алған көрінеді. Бұл пайғамбарлықтарды қамтитын кітап болса да, Даниялдың есімін көтерген кітап - пайғамбарлық емес, апокалипсис, ал оның мазмұны грек Селевкид патшасы Антиох IV Эпифанның (б.з.д. 1-6 тарауларды құрайтын оқиғалардың аңыздық сипаты бар екендігі, 7-12 тараулардың аяндары Антиохтың қуғын-сүргін кезінде қосылғаны және кітаптың өзі б.з.д. Даниял кітабының 5-ші және 6-шы тараулары кітаптың бірінші жартысын құрайтын халық аңыздарына жатады. Мысалы, Даниял 5 ("Белшазардың мейрамы") кітабындағы тіл, кейбір жағдайларда дәл Даниялда қолданылған ежелгі Таяу Шығыс конвенцияларына сәйкес келеді. Даниял 6 ("Даниял арыстандар ордасында") - бұл классикалық вавилондық халық аңызына негізделген Лудлул бел немеки, зұлым жаулардың қолынан ұятқа қалуы мүмкін, бірақ ақырында мейірімді құдайдың араласуы арқылы қалпына келтірілетін сарай қызметкері туралы әңгімелейді (Даниялдың әңгімесінде бұл Исраилдің Құдайы); вавилондық түпнұсқада "арыстандар ордасы" - бұл соттағы адам қарсыластарының метафорасы, бірақ библиялық аңыз метафоралық арыстандарды нақты жануарларға айналдырды. Даниял 9 - жазбада Даниял Еремияның Иерусалимнің жетпіс жыл бойы қираған күйінде қалатыны туралы пайғамбарлығын ойлап отырғанда, періште Жәбірейіл 70 жыл жетпіс апта (сөзбе-сөз "жеті") жылды білдіретінін айтады. 1-аятта Даниялдың аяны "Ахасуер ұлы Дарийдің тұңғыш патшалық құрған жылы" деп жазылған, бірақ тарихқа Дарий туралы ешбір мәлімет жоқ, сондай-ақ Белшазар мен Кирдің арасындағы Бабыл патшаларының бірін де атап өтуге болмайды.

Жеке тұлға

1935 жылы Х. Х. Роулидің бұл мәселені зерттеген еңбегі (Дарий Медей және Дарий Медейдің төрт дүниежүзілік империясы, 1935) Дарий Медейді бірде-бір патшамен бірдейлендіруге болмайтынын көрсетті. Дегенмен, оны тарихи тұлғалармен сәйкестендіруге көптеген әрекеттер жасалды, келесілер ең танымал үміткерлер: Дарий I (Дарий I Hystaspes), 550-486 жылы. Бұл тарихи белгілі Дарий үшінші парсы императоры болды және Иерусалимдегі ғибадатхананы қайта құрудағы рөліне байланысты ерте парсы дәуіріндегі яһудилер үшін маңызды тұлға болды. Дарий өз мансабының басында империяны кеңейтіп, сатрапияларға бөлемес бұрын, узурпаторды жою үшін Бабылды (қайта) жаулап алуы керек болды. Даниялдың авторы, мидиялықтар Бабылды жояды деген кейбір пайғамбарлықтарды ескеріп (Еремия 51:11,28 және Ишая 13:17), және төрт патшалық схемасын аяқтау үшін мидиялық патшаға мұқтаж болғандықтан (Даниял 2 - дегі Набуходоносордың түсінің оқиғасын қараңыз), тарихи Дарийді алып, оны ойдан шығарылған өткенге жіберген көрінеді. Астиаге. Астиаг Мидияның соңғы патшасы болды; оны 550 (немесе 553) жылы Кир жеңді. Оның әкесі Сиаксар, яғни "Ахасуер" дегеннің нұсқасы болса керек, бірақ Бабылдың құлауына оның қатысқаны туралы еш мәлімет жоқ. Нәтижесінде, ол қазіргі заманғы апологетикада аз көңіл бөледі, бірақ б.з.б. 1-ғасырдағы яһуди тарихшысы Иосиф Флавий, кейіннен ерте христиан шіркеуінің атасы Иероним, Дарий Медейдің Астиагестің ұлы екенін айтып, Даниялды тарихи деректерге үйлестірді. Ал түпнұсқадағы "Дуай-Реймс" Киелі кітапта Астиагтың басқа аты мидиялық Дарий болған деп жазылған. "Сиаксарес II". Грек жазушысы Ксенофонт Астиагестің ұлы, Киаксар есімді медиялық патша туралы айтады. Сайрус. Бұл дәлел Даниял 6:28-дегі: "Даниял Дарийдің патшалық құрған кезінде және парсы патшасы Кирдің патшалық құрған кезінде өркендеді" деген сөздерді қайта түсіндіріп, "Даниял Дарийдің патшалық құрған кезінде, парсы патшасы Кирдің патшалық құрған кезінде өркендеді" деп оқып, оларды бір тұлға етіп көрсетеді. Уильям Ши деген бір зерттеуші: "Камбиз I-нің ұлы персиялық Кирді Ахасуердің ұлы мидиялық Дарий деп атау таңғаларлық болар еді. II Камбис . Камбис Кирдің ұлы әрі оның орнын басқан император еді. Бабыл жазбалары Кирдің оны Бабылдың билеушісі етіп тағайындағанын көрсетеді. Бірақ Кирдің өзі де, әкесі де Ахасуер емес еді. Губару (немесе Угбару, грек тіліндегі Gobryas) - Кирдің орнына Бабылды басып алған генерал. Ол бұрын бабылдық Гутиумның (бабылдық дереккөздерде Медиямен тығыз байланысты аймақ) бабылдық губернаторы болған, ол парсыларға ауысқанға дейін, Кир оған әскер жинап, салық жинау және сарайларды иелену сияқты Бабылды басып алғаннан кейін оған әкімшілік жауапкершілік берген көрінеді, бірақ ол ешқашан "Бабыл патшасы" атағын ұстаған жоқ және бұл дәлел Даниил 6 -дағы "Дарий" есімін түсіндірмеуі мүмкін.