Кіріспе
Орысша ғарыш костюмдері сериясы Орлан ғарыш костюмі (Орлан) - Звезда АЭС-і жобалаған және жасаған жартылай қатты бір бөлшекті ғарыш костюмдері сериясы. Олар ғарышқа шығу үшін пайдаланылды (ЕВА) ресейлік ғарыш бағдарламасында, совет ғарыш бағдарламасының мұрагері, және басқа елдердің ғарыш бағдарламаларында, соның ішінде НАСА.
The Orlan space suit (Орлан) is a series of semi rigid one piece space suit models designed and built by NPP Zvezda. They have been used for spacewalks (EVAs) in the Russian space program, the successor to the Soviet space program, and by space programs of other countries, including NASA.
Тарих
Орлан костюмін пайдаланып, ғарышқа алғаш рет 1977 жылы 20 желтоқсанда, Союз 26 миссиясы кезінде, советтік Салют 6 ғарыш станциясында шықты. Юрий Романенко мен Георгий Гречко Орлан Д ғарыш костюмін сынақтан өткізді. Орлан МД-ны алғаш рет 1985 жылы 2 тамызда Салют-7 ғарышкерлері Владимир Джанибеков пен Виктор Савиних қолданды. Орлан костюмдері Салют станцияларында ғарышқа шығу үшін пайдаланылды, бірақ "Мир" үшін олар Орлан DMA және Орлан M костюмдерімен алмастырылды: "Орлан DMA" костюмін 1988 жылдың қарашасында алғаш рет "Мир" ғарыш станциясының космонавты Муса Манаров қолданды. Орлан М 1997 жылдан бастап станцияның пайдалану мерзімі аяқталғанға дейін "Мир" станциясында қолданыла берді және қазір Халықаралық ғарыш станциясында қолданылады. Орландық ғарыш костюмдерін ресейлік, американдық, еуропалық, канадалық және қытайлық ғарышкерлер қолданған. 2006 жылдың 3 ақпанында СуитСат 1 деп аталатын радио хабар таратушымен жабдықталған зейнеткер Орлан Халықаралық ғарыш стансасынан орбитаға шығарылды. 2004 жылдың сәуірінде Қытай Ресейден 13 Орлан ғарыш костюмін импорттады: Екеуі EVA үшін, екеуі ауа шлюзы үшін, төртеуі бейтарап жүзуге қабілетті танкілер үшін, төртеуі Шэньчжоу ғарыш кемесінде EVA қолдау жүйесін сынау үшін. EVA костюмдері мен аэродромдық жаттығу костюмдерінің әртүрлі бөлшектері, соның ішінде электр және байланыс жабдықтары Қытайда жобаланған және өндірілген. Қытай тілінде Орлан ғарыш киімі Орланның сөзбе-сөз аудармасы - Хаййинг деп аталады. 2008 жылдың 27 қыркүйегінде Лю Боминг Шэньчжоу 7 миссиясының ғарышқа шығу кезінде Чжай Чжиганға көмек көрсету үшін Орлан костюмдерінің бірін киді. 2009 жылдың маусым айында соңғы компьютерге орнатылған Orlan MK нұсқасы Халықаралық ғарыш станциясына жаңа жабдықтарды орнату үшін бес сағаттық ғарышқа шығу кезінде сынақтан өтті. Жаңа костюмнің басты жетістігі - шағын компьютерді қамтитын портативті өмірді қолдау жүйесінің рюкзагында радиотелеметриялық жабдықты ауыстыру. Бұл компьютер ғарыш костюмінің әртүрлі жүйелерінен алынған деректерді өңдейді және ақау туралы ескерту береді. Содан кейін ол апаттық жоспарды ұсынады, ол ғарыш киіміне оң жақ кеуде бөлігіндегі LCD экранда көрсетіледі. 2020 жылдың қыркүйегінде "Звезда" компаниясы "Гаганян" экипажының құрамына кіретін, 2019 жылы Ресейдегі Гагарин космонавт оқу орталығында төрт адам оқыта бастаған, Үндістан ғарышкерлері үшін ғарыш костюмдерін шығара бастағаны туралы хабарланды.
Дизайн
Орланның ғарыш киімі бірнеше модельден өтті. Ғарышқа арналған атауларға Orlan D, Orlan DM, Orlan DMA және Orlan M модельдері кіреді; Orlan GN, Orlan T және Orlan V жаттығуларда және су астында қолданылады. Орлан МКС деп аталатын соңғы модель 2017 жылдан бері ХҒС-да пайдаланылуда. Екі жарым сағаттық жұмыс уақыты бар түпнұсқа Орлан костюмі совет Ай бағдарламасында пайдалану үшін орбиталық костюм ретінде жасалған, бірақ ол үлкен жұмыс қабілеті бар модельдің пайдасына тасталды. Орлан Д ұшағы үш сағатқа дейін, Орлан М ұшағы тоғыз сағатқа дейін ұшып жүрді. Ғарыш костюмінің орташа өмір сүру мерзімі төрт жыл (немесе 15 EVA-ға дейін) және өндіріс зауытындағы дәстүрге сәйкес көк жолақты костюмдерге жұп, ал қызыл, тақ нөмірлер беріледі. Орланның ғарыш киімі жартылай қатты, денесі қатты, қолдары икемді. Ол рюкзак арқылы артқы люкті қамтиды, бұл оны салыстырмалы түрде тез (шамамен бес минут) киюге мүмкіндік береді. Бірінші Орлан костюмдері ғарыш кемесіне электр қуаты мен байланыс желілерін беретін көрек арқанмен бекітілді. Орлан ДМ және кейінгі модельдер өзін-өзі қамтамасыз етеді.
Оқыту
Орлан костюмдері Мәскеудегі Жұлдызды қаладағы Юрий Гагарин космонавт оқу орталығында қолданылады: Орлан GN суға батыру жаттығулары үшін, Орлан T ауа шлюзының процедурасы бойынша жаттығулар үшін және Орлан V төмен ауырлықтағы ұшу жаттығулары үшін.