Кіріспе

Уэльс белгісі

Уэльс патшалық белгісі 2008 жылдың мамыр айында бекітілді. Ол XIII ғасырдағы Уэльс принці Ұлы Льюэллиннің қару-жарағына негізделген (алтын және қызыл түстермен шаршыланып бөлінген, төрт арыстан жүріп келе жатып, қарап тұрған, түстері ауыстырылған), үстіне Санкт-Эдвард тәжі қойылған, ал орамасы Ұлыбританияның төрт елінің өсімдік нышандарынан тұратын гүл шоғымен бірге қалқанды айналдырады. Орамадағы PLEIDIOL WYF I'M GWLAD ("Мен өзімнің еліме адалмын") деген ұран Уэльстің ұлттық әнұранынан алынған және 1985 жылдан 2000 жылға дейін соғылған Уэльстің 1 фунт стерлинг монеталарының дизайнында да кездеседі. Бұл белгі бұрын Ассамблея шешімдерінің мұқабасында пайда болған; 2011 жылғы референдумнан кейін ол енді Сенат қабылдаған заңдардың мұқабасында пайда болады, ал оның гербі, лентасы және ұраны Уэльс мөрінде бейнеленген. Қазіргі белгі Уэльсті бейнелейтін геральдикалық белгілердің ұзақ тарихынан жалғасады. Оның алдыңғы белгілері Генри VII жаңғыртқан ежелгі нышан – Қызыл дракон немесе Лливелиннің қаруының әртүрлі нұсқалары болған. Англия, Шотландия және Ирландияның қарулары Ұлыбритания Корольдік қаруында бейнеленген, ал Уэльс Англия Корольдігіне қосылғандықтан және біріктірілгендіктен мұндай бейнелеуге ие болған жоқ; сондықтан Уэльс Англия Корольдігі мен одан кейінгі Ұлыбританияда мемлекет мәртебесіне ие болған жоқ. Бұл белгі Уэльс Парламентінің заңдары мен актілерінде қолданылатын Уэльс қаруы ретінде қарастырылған. Елизавета II қайтыс болғаннан кейін, 27 қыркүйек 2022 жылы король Чарльз III-нің патшалық шифрының дизайны жарияланды, онда Санкт-Эдвард тәжі емес, Тюдор тәжі бейнеленген. Қару колледжі Тюдор тәжінің болашақта патшалық қару-жарақтың бейнелерінде және тәж белгілерінде қолданылатынын күткен.

Уэльс принсі Ливелин Ұлы гербі

Нормандық жаулап алудан бұрын Уэльс көптеген патшалар мен князьдердің билігінде болды, олардың иеліктері соғыстардың, некелер мен мұрагерліктердің нәтижесінде өзгеріп, кейде бірігіп кетті. Осы патшалар мен князьдердің барлығына жеке гербтер тағайындалды, егер олар қазіргі геральдиканың пайда болуына дейін өмір сүрген болса, көбінесе ретроспективті түрде, және оларды Уэльстегі ұрпақтары қолданды. Уэльстің екі маңызды патшалығы – солтүстіктегі Гвинед және оңтүстіктегі Дехьюбарт еді. Олардың ішінде ең сәттісі және соңынан құлаған Гвинед болды, ал 1910 жылдан бері Уэльс принцтері қолданатын герб – Гвинед әулетінің соңғы Уэльс принцтері, соның ішінде Ұлы Лливелин мен Лливелин ап Груффуд қолданған тарихи гербі. Бұл гербте тоқсандық алтын және қызыл түстерде, қарсыласып тұрған, қаруланған және көгілдір тілді төрт арыстан бейнеленген. Ұлы Лливелиннің қызы – Елен кіші, Лливелиннің қызы, Файф графесі және (екінші некесінде) Мар графесі болды. Оның қызы Изабелла Мар Шотландия королі Роберт Брюске үйленді және одан Марджори Брюс деген бір баласы болды, ол Шотландияның бірінші Стюарт монархы, Роберт II-нің анасы болды. Оның тікелей ұрпағы, Шотландия королі Джеймс VI, Англия королі Джеймс I атанды және барлық келесі ағылшын монархтарының, соның ішінде Елизавета II-нің тікелей атасы болды, осылайша (және басқа да желілер арқылы) ол Ұлы Лливелиннің тікелей ұрпағы. Лливелиннің дәстүрлі гербі: тоқсандық алтын және қызыл түстерде, қарсыласып тұрған, қаруланған және көгілдір тілді төрт арыстан.

Уэльс принцтерінің гербтері

1911 жылы болашақ король Эдуард VIII Уэльс ханзадасы болып тағайындалғанда, оның елтаңбасын бейнелейтін жарлық шығарылды. Әдеттегі патшалық елтаңбасы, үш нүктелі «белгімен» ерекшелене отырып, оның негізгі елтаңбасында тәж кигізілген «inescutcheon surtout» болды, ол мұрагердің тажымен безендіріліп, Гвинедтің Лливелиннің елтаңбасын қамтиды, бұл Уэльс княздығын көрсетеді. Бұрын олар «Уэльстің елтаңбасы» деп есептелгені ме, әлде жай ғана «Лливелиннің елтаңбасы» деп аталғаны ма, белгісіз. Бірақ бұрын ағылшын немесе британ тағының мұрагерлері оны пайдаланған емес. Шындығында, 1909 жылы Артур Чарльз Фокс Дейвис өзінің «Геральдикаға толық нұсқаулық» кітабында: «Уэльс ханзадасының елтаңбасында оның Уэльс ханзадасы немесе Честер графы атағына сілтеме жоқ екені өте өкінішті» деп жазған. Осы жаңалыққа дейін патшалық елтаңбасында Уэльске қатысты жалғыз сілтеме – көптеген басқа белгілердің ішінде, жасыл төбедегі қызыл дракон болды, ол қазіргі Уэльс туының негізі болып табылады. 1960 жылдары Уэльс ханзадасының Уэльсте пайдалануы үшін, геральдикалық тәжімен белгіленген княздықтың елтаңбасының байрағы енгізілді. 2007 жылы Уэльс Ұлттық Ассамблеясының төрағасы Уэльс ханзадасымен және қару-жарақ колледжімен Ассамблеяның ресми пайдалануы үшін елтаңба беру туралы пікірталас жүргізді. 2008 жылы Garter King of Arms Питер Гвинн Джонс жасаған, Лливелиннің елтаңбасына негізделген жаңа патшалық белгі бекітілді. Томас Николас 1872 жылы «Уэльстің елтаңбасы» деп сипаттаған. Уэльс ханзадасының елтаңбасы. Бұрын принц Эдуард, содан кейін принц Чарльз және қазір принц Уильям қолданды. Уэльс ханзадасының Уэльсте пайдалануына арналған 1960 жылдары жасалған жеке туы.

Уэльс айдауы бейнеленген белгілер

Генрих VII Уэльстің қызыл айдаһарын өзінің патшалық туында бейнеледі, ол Босворт даласына жол тартқанда Уэльс арқылы өтіп бара жатқанда жасыл және ақ түсті фонға (Тюдорлар әулетінің киім-кешек түсі) қойылды. Оның туын ұстаған сэр Уильям Брэндонды Ричард III шайқаста өлтірді. Шайқастан кейін туды бата алу үшін Санкт-Пол соборына әкелді. Генрих VII өзінің билігі тұсында Уильям Тиндалді немесе Тендейлді «Қызыл Айдарха Ардагері» деген патшалық қызметке тағайындады. Осы қызметтің белгісі – жасыл төбедегі қызыл айдарха. Қызыл айдарха 1800 жылға дейін ресми патшалық геральдикалық белгі болған жоқ, сол кезде Георг III патшалық жарлық шығарып, белгіні бекітті: «Жасыл төбеде қанаттары жоғары көтерілген қызыл айдарха». Уэльске арналған тағы бір белгі бар, ол 1901 жылдан бері Уэльс принцтеріне тиесілі, төбедегі қызыл айдарха, бірақ монархтың белгісінен айырмашылығы үш нүктелі күміс белгісі бар. (Осы себепті оның қаруларында, қалқан белгісінде және қолдаушыларында да үш нүктеден тұратын ұқсас белгі қолданылады.)

Басқа белгілер

Уэльс принцінің қанат белгісі, алғаш рет Англия королі Эдуард III-тің мұрагері, Қара Принц Эдуард қолданған. Лек – Уэльстің дәстүрлі символы және Британ армиясының Уэльс гвардиясы полкі оны бас киімдерінің белгісі ретінде пайдаланады. Нарцисс – Уэльстің ұлттық гүлі, және ол кейде геральдикада қолданылады, мысалы, Дуйфор графы Ллойд Джорджтың осы гербінде.