Кіріспе

Уэльстегі 1997 жылғы заң шығару алдындағы референдум – Уэльстегі Ұлттық Ассамблея құруды және осылайша, өзін-өзі басқару деңгейін қолдау туралы 1997 жылғы 18 қыркүйекте өткізілген заң шығару алдындағы референдум. Бұл референдум Лейбористер партиясының сайлау алды бағдарламасы бойынша міндеттеме болды және 1997 жылғы сайлаудан кейінгі бірінші мерзімінде, 1997 жылғы Референдумдар (Шотландия және Уэльс) заңының қағидаларына сәйкес өткізілді. Бұл Уэльсте децентрализация мәселесі бойынша өткізілген екінші референдум болды: алғашқы референдум 1979 жылы өткізілді және көп дауыспен жеңіліске ұшырады. Референдум нәтижесінде шамалы көпшілік дауыспен қолдау көрсетілді, бұл 1998 жылғы Уэльс үкіметі туралы заңның қабылдануына және 1999 жылы Уэльс Ұлттық Ассамблеясының құрылуына әкелді.

Өмірбаян

1979 жылы (Шотландиядағы параллель референдуммен бірге) Джеймс Каллаганның лейбористік үкіметі кезінде Уэльс Ассамблеясын құру туралы референдум өтті. Референдумда, егер дауыс бергендердің 50 пайызы және жалпы сайлаушылардың 40 пайызы қолдаса, Уэльс Ассамблеясы құрылатыны белгіленді. Шотландиядағы референдум бірінші талапты орындады, бірақ екіншісі орындалмады, ал Уэльс референдумы шамамен 4:1 үлкен артықшылықпен жеңіліске ұшырады. Шындығында, лейбористік партия 1974 жылы (Конституция жөніндегі Корольдік комиссияның ұсынымы бойынша) өкілеттік беруге міндеттенгенімен, бірнеше Уэльстің лейбористік депутаттары (соның ішінде Нил Киннок) оған қарсы болды. 1979 жылғы референдумның сәтсіздігі соншалық, ол Уэльсте өкілеттік беру перспективасын бір ұрпаққа тоқтатып қойды. 1979 жылғы жалпы сайлауда консерваторлар жеңіске жетті (Уэльстің лейбористері Уэльстегі ең ірі партия болып қала берді, консерваторлар Уэльстегі 36 орынның 11-ін ғана жеңіп алды) және 1997 жылға дейін үкіметте қалды. Осы кезеңде консерваторлардың Уэльстегі беделі төмендеді. Консерваторлар көбінесе Уэльс мемлекеттік хатшысы лауазымына Англиядан сайланған депутаттарды тағайындады, олардың ішінде Уильям Хейг және Джон Редвуд (ол 1993 жылғы Уэльс консерваторлар партиясының конференциясында Уэльс гимнінің сөздерін еріксіз орындауға тырысқан еді). 1992 жылғы жалпы сайлауға арналған лейбористік партияның сайлау бағдарламасына атқарушылық өкілеттіктермен Уэльс Ассамблеясын құру туралы міндеттеме қайтадан енгізілді. Лейбористік партия Уэльс Ассамблеясының саясатын Рон Дэвис, Уэльс хатшысының көлеңкелік өкілі, және Уэльс кеңсесінің өкілдері Уин Гриффитс пен Родри Морган басшылығымен қалыптастырды. 1996 жылдың наурыз айында Рон Дэвис Уэльс либералды демократтарының жетекшісі Алекс Карлильмен келісімге келді, онда егер 1997 жылғы жалпы сайлауда лейбористер жеңіске жетсе, екі партия да Уэльстің өкілеттік беруіне қатысты референдумда «Иә» деп дауыс беруге міндеттенді. Бұл келісім лейбористер жалпы көпшілікті жеңе алмаса, Либ-Лейб коалициясының мүмкіндігін ескере отырып жасалды. Шотландиядағыдай, Уэльсте өкілеттік беруді анықтау үшін партияаралық конституциялық конвенция өткізілмеді. Лейбористік партияның Уэльс Ассамблеясын сайлау үшін дәстүрлі көпшілік дауыс беру жүйесін қолдану туралы бастапқы ұсынысы 1996 жылдың соңында қосымша депутаттар жүйесіне өзгертілді. Бұл өзгеріс референдумда Plaid Cymru және Уэльс либералды демократтарының қолдауын алу үшін маңызды болды.

Науқан

Ресми «Иә» науқаны, «Уэльске Иә», Лейбористер, Либерал-демократтар және Plaid Cymru партиялары тарапынан қолдау алды, бірақ олар өздерінің жеке науқандарын да жүргізді. Децентрализацияға қарсы Лейбористік парламент депутаттары (соның ішінде Лью Смит және басқалар) Лейбористік партияның науқанды қолдайтынын жария ету үшін қатаң парламенттік тәртібіне бағындырылды. «Уэльске Иә» науқаны науқанға қатысуға халықтың белсенділігін арттыруға баса назар аударды, «Зейнеткерлер «Иә» дейді» сияқты салалық топтармен және Уэльс бойынша жергілікті бөлімшелермен жұмыс істеді. «Иә» дауысына қолдау көрсеткен белгілі тұлғалардың арасында Лейборист саясаткерлері Лейтон Эндрюс, Рон Дэвис, Алун Майкл, Родри Морган, Эндрю Дэвис, Питер Хейн, Хайвел Фрэнсис, Эдвина Харт және Вал Фельд; Либерал-демократ саясаткерлері Майкл Герман, Дженни Рэндерсон, Кирсти Уильямс және Питер Блэк; Plaid Cymru саясаткерлері Даффид Вигли, Синог Дафис, Иуан Уин Джонс және Лианна Вуд; сондай-ақ ғалым Рассел Дикон болды. Ресми «Жоқ» науқаны, «Жай ғана Жоқ», сол кездегі Консервативті партияның «Уэльстегі бас өкілі» Ник Борнның төрағалығымен өтті. «Жоқ» науқаны «Иә» науқанының құрылымы мен қаржылық мүмкіндіктеріне ие болмады, сондай-ақ 1997 жылғы жалпы сайлауда Консервативтердің жеңіліске ұшырауы Уэльсте Консервативті партиядан депутаттардың болмауына (демек, «Жоқ» науқанын қолдаушы депутаттардың болмауына) әкелді. Бұған қоса, 1997 жылғы «Жоқ» науқаны жергілікті билік органдарынан қолдау алмады. Консервативті партияның 1994 жылы жергілікті биліктің деңгейін екіден бірге дейін азайтуы, бұл мәселе 1979 жылғыдай маңызды болмады.

Нәтиже

Ескерту: Уэльсте 1993 жылғы Уэльс тілі заңына сәйкес, уэльс тілі ағылшын тілімен бірдей мәртебеге ие. Жалпы нәтиже Кардифф қаласындағы Уэльс Корольдік музыка және драма колледжінде жарияланды. Процедураны жүргізген лауазымды тұлға – профессор Эрик Сандерленд. Барлық 22 жергілікті билік аймағының нәтижелері жеке-жеке жарияланды, нәтиже тым жақын болғандықтан, бәрі шын мәнінде "Иә" деп дауыс берген Кармартенширдің хабарламасына байланысты болды. "Мақұлдаймын" және "Мақұлдамаймын" дауыстары арасындағы айырмашылық 6721 құрады.

Бірыңғай билік органы бойынша нәтижелер

Аудандық кеңес қатысуы дауыс саны дауыс үлесі КелісімCytuno КеліспеусімAnghytuno КелісімCytuno КеліспеусімAnghytunoАнглси56.9%15,09549.1%Блену Гвент49.3%11,92843.9%Бридженд50.6%23,17245.6%Каерфилли49.3%28,84144.3%Кардифф46.9%47,52744.4%Кармартеншир56.4%26,11934.5%Кередигион56.8%12,61440.8%Конви51.5%18,36940.9%Денбишир49.7%14,27140.5%Флинтшир41.0%17,74638.2%Гвинедд59.8%19,85935.9%Мертир Тидфил49.5%9,12141.8%Монмутшир50.5%10,59232.1%Ниат Порт Талбот51.9%18,46333.5%Ньюпорт45.9%16,17237.5%Пемброкшир52.6%19,97942.8%Пауис56.2%23,03842.7%Рондда Кинон Тафф49.9%36,36241.5%Суонси47.1%39,56147.0%Торфаен45.5%15,75649.8%Вейл оф Глэморган54.3%17,77635.5%Врексам42.4%18,57444.3%