Кіріспе

Жапонияның премьер-министрі 2009-2010 жылдар аралығында. Юкио Хатояма (鳩山 友紀夫, туған аты 鳩山 由紀夫) - Жапонияның премьер-министрі және Жапонияның Демократиялық партиясының басшысы болып қызмет еткен жапондық саясаткер. Ол Жапонияның қазіргі Демократиялық партиясынан шыққан алғашқы премьер-министр болды. Хатояма қазіргі уақытта саясатқа оралғаннан кейін 2020 жылы құрылған кіші саяси партия Кёва партиясының негізін қалаушы және жетекшісі. 1986 жылы алғаш рет Өкілдер палатасына сайланған Хатояма 2009 жылы мамыр айында негізгі оппозициялық партия - ДПЖ президенті болды. Содан кейін ол партияны 2009 жылдың тамызындағы жалпы сайлауда жеңіске жеткізді, онда он жылдан астам уақыт билік жүргізген ұзақ уақыт бойы билік жүргізген Либералдық демократиялық партияны (ЛДП) жеңді. Ол 1986 жылдан 2012 жылға дейін Өкілдер палатасында Хоккайдоның 9-шы округін басқарды. 2012 жылы Хатояма саясаттың сапынан кететінін мәлімдеді. Токионың Банкио қаласында туған Хатояма төртінші буын саясаткер. Оның аталық әжесі Кадзуо Хатояма Мейдзи дәуірінде 1896 жылдан 1897 жылға дейін Жапонияның Diet өкілдер палатасының спикері болды. Кейін Кадзуо Васеда университетінің президенті болды. Ол әйелі Миюки Хатоямамен Стэнфордта оқып жүргенде танысады (Миюки жапон ресторанында жұмыс істеді). Оның ерекше шашы, көздері және эксцентрикалық мінезіне байланысты, оны жақтастары мен қарсыластары "ET" немесе "The Alien" деп атайды. Оның әйелі оның ескі үлгідегі жапон саясаткерлерінен қаншалықты ерекше болғанына байланысты лақап есімге ие болғанын айтады. Жапон жұртшылығының баспасөзде жиі қолданатын тағы бір лақап аты Попо болды, ол "попопо, хатопопо" лирикасымен басталатын көгершін туралы балалар әнінен шыққан; Хатояма тегіндегі алғашқы таңба - "көгершін" деген жапон сөзі.

Премьер-министр (2009-2010 жылдар)

Хатояма премьер-министрлік мансабына жоғары рейтингпен кірісті. DPJ ЛДП-мен байланысты қоғамдық жұмыстар жобаларына жұмсалатын шығындарды тоқтатуға және бұл ақшаны салықты қысқарту мен отбасыларға берілетін субсидияларға аударуға уәде берді. Ол ЛДП саясатынан қатаң түрде бас тартады деген үміт бар еді. Хатояманың танымалдылығы тез арада DPJ экономиканың құлдырауы кезінде жоғары күтулерді орындауға тырысқаннан кейін әлсіре бастады. 2010 жылдың мамыр айында ол сенімсіздікке ұшырауы мүмкін еді, ал 2010 жылдың 2 маусымында Хатояма премьер-министр лауазымынан кететінін мәлімдеді. Юкио Хатаёма премьер-министр лауазымында бір жылға жетпеген уақыт болғанмен, ол қызметтен кеткен кезде оның есіміне көптеген жетістіктер енген. Оның жетістіктері арасында кішкентай балалары бар отбасыларға мемлекеттік субсидия енгізу. Мемлекеттік орта мектептердің оқу ақысын жою. Күріш өсірушілерге жеке отбасылық табысты қолдау жобасын енгізу. Жалғыз аналы отбасыларға қосымша өмір сүру жәрдемақысын қалпына келтіру. Әлеуметтік шығындар едәуір өсті, әлеуметтік қамсыздандыру бюджеті, соның ішінде бала тәрбиесіне, мейірбикелік көмекке және медициналық көмекке жұмсалған қаражат, балаға арналған жәрдемақылар енгізілгендіктен және медициналық қызметтерге сыйақы кестесі он жылда алғаш рет көтерілгендіктен 9,8%-ға өсті. Жұмыссыздардың медициналық шығыстарын азайту. Алайда, 2010 жылы NHK хабарлағандай, прокурорлар қылмыстық іс-әрекетке қатысты жеткіліксіз дәлелдерді келтіре отырып, оны қудаламауды шешті, дегенмен хатшы шартты түрде бас бостандығынан айырылды, ал тексеру тобы: "Хатояманың жалғандық туралы білмейтіндігіне сену қиын" деп түсіндірді.

Шығыстарды қайта қарау

Желтоқсан айында DPJ мемлекеттік шығындарды тексеру үшін үкіметтік жұмыс тобын құрды және 32,8 миллиард долларға тең қысқартуды уәде етті. Алайда, арнайы топ бұл соманың төрттен бір бөлігін ғана қысқартты. Хатояма тіпті сайлау алдындағы жолда салынатын салықтарды қысқарту туралы уәдесінен бас тартуға мәжбүр болды. Хатояма өзінің партиясындағы шеткері топтардың сын-пікірлеріне тап болды, кейбіреулері қоғамдық жұмыстарға жұмсалатын қаржыны қайтаруды талап етті. ДПЖ сайлауалды платформасында АҚШ-пен байланысын қайта қарастыруды талап етті. Хатояма Ауғанстанда сегіз жыл бойы отын құю миссиясын аяқтады, бұл өте символикалық қадам, өйткені миссия ұзақ уақыт бойы елдің бейбітшілік конституциясын бұзғаны үшін сынға алынды. Вашингтонның ашуын туғызбау үшін Хатояма Ауғанстанның қайта құрылуына 5 миллиард доллар көлемінде азаматтық көмек ұсынды. Хатояма сонымен қатар американдық Футенма теңізшілер корпусының әуе базасын ауыстыру мәселесімен де кездесті. АҚШ үкіметі Хатояма 2006 жылы базаны Окинаваның халық аз тұратын жеріне көшіру және Гуамға 8 мың теңіз жауынгерін көшіру туралы келісімді орындайды деп үміттенді. Кейбір дауыстар АҚШ-тың Окинава аралдарынан әскери базаларын алып тастауын талап етті. Хатояма Шығыс Азия аймағымен экономикалық интеграцияны тереңдету үшін жұмыс істеді, 2020 жылға қарай Азияда еркін сауда аймағын құруға ұмтылды және Ханеда әуежайын халықаралық рейстер үшін 24 сағат жұмыс істейтін хаб ретінде ұсынды. 2010 жылдың қаңтар айында ол Оңтүстік Корея президентімен кездесіп, өткенді еске алудың орнына, "болашаққа бағдарланған" қарым-қатынасты шақырды, онда Жапония Кореяны отарлады. Хатояма тұсында Қытаймен қарым-қатынас да жылыды. Алғашқы бірнеше айда сапарлар алмасып, оның ішінде Қытайдың сүйікті көшбасшысы Си Цзиньпин болды, Хатояма оған император Акихитомен кездесуді жеделдетіп ұйымдастырды. 7 қаңтарда Daily Yomiuri газетінде екі ел арасындағы тарихи мәселелерді шешу үшін кездесулер өткізу туралы жоғары деңгейдегі талқылаулар туралы жазылған. "Бейжің Хатояманың Нанкинге барып, Қытай-Жапон соғысына өкініш білдіруі арқылы Қытай халқының Жапонияға қарсы сезімін жеңілдетуді мақсат етеді", - деп жазды газет.

Отставка

2010 жылдың 2 маусымында Хатояма Жапон Демократиялық партиясының кездесуі алдында премьер-министр лауазымынан кеткенін жариялады. Ол бұл қадамның басты себебі ретінде Окинава аралында американдық әскери базаны жабу туралы сайлауалды уәдесін бұзуды атады. 2010 жылы 28 мамырда, Солтүстік Кореяның Оңтүстік Корея әскери кемесін басуынан кейін шиеленістің артуына байланысты Хатояма АҚШ президенті Барак Обамамен қауіпсіздік себептері бойынша базаны сақтауға келісім жасады, бірақ бұл келісім Жапонияда танымал болмады. Ол сондай-ақ партияның жетекшісі Ичиро Озаваның да орнынан түсуіне байланысты ақшалай жанжалдар туралы айтты.

Премьер-министр болғаннан кейінгі кезең

Премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін Хатояма ДПЖ-ның диеталық мүшесі ретінде қызмет етуді жалғастырды. Премьер-министр Ёсихико Нода тұтыну салығын 5% -дан 10% -ға көтеру туралы заң енгізген кезде Хатояма заң жобасына қарсы дауыс берген 57 ДПЖ төменгі палатаның заң шығарушыларының бірі болды. Оның ДПЖ-ға мүшелігі алты айға тоқтатылды, кейіннен үш айға дейін қысқартылды. Салық төңкерістерінің кейбіреулерінен айырмашылығы, Хатояма Ичиро Озаваның "Халық өмірі бірінші" партиясына қосылу үшін DPJ-ден шықпады, бірақ тұтыну салығын көтеру мен атом электр станцияларының қайта іске қосылуына қарсы күресу үшін DPJ-де әрекет етуді жалғастырды. 2012 жылдың 20 шілдесінде ол премьер-министрдің резиденциясы алдындағы наразылық білдіргендерге сөйлеп, ядролық реакторларды қайта іске қосудың ерте екенін айтты. 2012 жылғы 16 желтоқсандағы жалпы сайлау алдында DPJ өзінің қазіргі саясатын, соның ішінде тұтыну салығын көтеруді және Тынық мұхит аймағы бойынша серіктестікке кіру туралы келіссөздерге қатысуды қолдамайтын кандидаттарды қолдамайтынын мәлімдеді. 21 қарашада Хатояма саясаттың сапында отыратынын жариялады. 2013 жылдың 9 қаңтарында Хатояма Нанкинге жасаған сапары кезінде Қытайдағы жапон соғыс қылмыстарының құрбандарына үкіметтің кешірім сұрағанын білдірді. Ол сондай-ақ Жапония үкіметін екі ел арасындағы Диаою/Сенкаку аралдарының егемендігі туралы дауды мойындауға шақырды. 2013 жылдың 21 наурызында Хатояма Хойфу Энергия Тобының құрметті төрағасы және аға кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың наурыз айында Хатояма Қырымға барып, Қырымдағы референдум "конституциялық" деп мәлімдеді. 2015 жылдың тамызында Хатояма Сеодаэмун түрмесінің тарих залына барып, 1905-1945 жылдары Жапонияның қолынан қаза тапқан Кореяның тәуелсіздік белсенділеріне арналған мемориал алдында тізе бүгіп тағзым етті. Ол Жапонияның Кореяны басып алуына өкінгенін білдірді. Хатояма Трансценденталды медитация әдісін қолданады және 2015 жылдың 23 мамырында Махариши менеджмент университетінің түлектерінің алдында сөз сөйледі. Хатояма саясаттың арғы жағында тұрып, ашық сөйлеуін жалғастыра береді. Ол Twitter-де ең көп қаралатын жапондық бұрынғы және қазіргі саясаткерлердің бірі және әлі күнге дейін үнемі өзекті мәселелерге өз пікірін білдіріп отырады. 2023 жылы ол Украина Ресейге ядролық шабуыл жасауды жоспарлап отыр деп Twitter-де жалған мәлімдеді; ол аударма мәселесі деп айтқан үшін кешірім сұрады. 2020 жылы Хатояма Кёва партиясын құрды. Ол 2025 жылғы сайлауда өз кандидатурасын ұсыну ниетінен хабарлаған. Бұрынғы DPJ әріптестері саяси одақтастарсыз партия құру туралы мәлімдемесі үшін ашуын білдірді.

Тұрақты дамудың көшбасшылық сыйлығы

2010 жылы 5 ақпанда Хатоямаға 2010 жылы Делиде өткен тұрақты даму саммиті бойынша тұрақты дамудың көшбасшылық сыйлығы берілді. Бұл сыйлықтың берілу себебі - "климаттың өзгеруіне қарсы күресу және оны басты мәселе етіп шығару үшін өз үкіметін басқару".

Уақыт 100

2010 жылы Time журналының "Time 100" журналы Хатояманы No. әлемдегі ең ықпалды 100 адамның арасында 6-орынды иеленді. Ол Хатояманың "Өз елін бір партиялы мемлекет емес, демократиялық елге айналдыруға көмектескенін" 2009 жылғы жалпы сайлауда ДПЖ жеңіске жеткенімен дәлелдеді.