Кіріспе

Какао бұршағын өндіруде балаларды пайдалану туралы даулар Бала еңбегі какао өндірісінде қайталанатын мәселе болып табылады. Кот-д'Ивуар (ағылшын тілінде Кот-д'Ивуар деп те аталады) және Гана бірлесіп жыл сайын әлемдегі какаоның 60% -ын өндіреді. 2018-2019 жылдардағы какао өсіру маусымында АҚШ Еңбек департаментінің тапсырысы бойынша осы екі елдегі Чикаго университетінің NORC-і жүргізген зерттеулер 1,48 миллион бала какао фермаларында қауіпті жұмыстармен айналысатынын, соның ішінде өткір құралдармен және ауыл шаруашылығы химиялық заттарымен жұмыс істеуді және ауыр жүктерді көтеріп жүретінін анықтады. Бұл балалардың саны өте көп, олар какао өсірілетін аймақтарда ауыл шаруашылығымен айналысатын отбасыларда тұратын барлық балалардың 43 пайызын құрайды. Осы уақыт аралығында Кот-д'Ивуар мен Ганада какао өндіру 62 пайызға өсті, ал барлық ауыл шаруашылығы шаруашылықтарында какао өндіруде бала еңбегінің таралуы 14 пайыздық пунктке өсті. Бұл мәселеде батыстық Африкаға, әсіресе әлемдегі какаоның 69% -ын өндіретін Кот-д'Ивуарға, 35% -ын өндіретін Батыс Африкаға назар аударылды. 2016 жылғы бала еңбегінің әлемдік бағалауы барлық африкалық балалардың бестен бірі бала еңбегіне қатысатынын көрсетеді. Африка балаларының 9 пайызы қауіпті жұмыстарда жұмыс істейді. Батыс Африкада 1,8 миллионнан астам бала какао өсірумен айналысады деп есептелді. Еңбек департаменті тапсырған және Тулан университеті жүргізген 2013-2014 жылғы зерттеуде 5 жастан 11 жасқа дейінгі шамамен 1,4 миллион бала какао өсіретін аймақтарда ауыл шаруашылығында жұмыс істеген, ал олардың шамамен 800 000-ы қауіпті жұмыстармен айналысқан, соның ішінде өткір құралдармен және ауыл шаруашылығы химиялық заттарымен жұмыс істеу және ауыр жүктермен жұмыс істеу. NORC зерттеуіне сәйкес, 2018-2019 жылдардағы және бұрынғы зерттеулер арасындағы әдістемелік айырмашылықтар, 2013-2014 жылдардағы зерттеуді жүргізудегі қателіктер соңғы бес жыл ішінде бала еңбегімен айналысатын балалар санының өзгеруін құжаттауға кедергі келтірді. 2016 жылдың наурыз айында Fortune журналында жарияланған зерттеулер Батыс Африкадағы шамамен 2,1 миллион бала "қазір де какао жинаудың қауіпті әрі ауыр жұмысына қатысып жатыр" деген қорытындыға келді. Есепте жағдайды елеулі түрде жақсартуға болатынына күмән келтірілді.

Кірістер

Шағын какао өсірушілердің какао өндірісінен алатын табысы тұрақты емес, өйткені какаоның нарықтық бағасы төмен болған кезде өндірістің әрбір буынына төленетін баға төмендейді, ал шикізатты өндіретін какао өсірушілер тізбекке өте аз түседі. Какаоның бағасын төмен ұстап тұру үшін, какао өсірушілер ең арзан жұмыс күшін пайда табу үшін іздейді. Африкада какао өсіруші күніне 2 доллардан аз табады, бұл кедейлік деңгейінен төмен. Какао өндірісінде 12 мен 15 жас аралығындағы балалар ересектермен бірдей жұмыс істейді, бірақ оларға ересектерден төмен ақы төленеді. Какао өсірілетін аймақтардағы балалар ауылдағы кедейлікпен (жердің жетіспеушілігі, азық-түлік қауіпсіздігі, білім беру инфрақұрылымының жетіспеушілігі, ауыз суға қолжетімділік, денсаулық сақтаудың нашар қызметі және т.б.) күреседі. Балалардың какао фермаларында жұмыс істеуін тұрақты практикасы көбінесе какао өсірушілердің өмір сүруінің табиғи түрі болып табылады, олар әртүрлі себептермен балаларына білім беруді қалайды және сонымен бірге оларды отбасылық фермада еңбек құнын азайту үшін пайдаланады. Балалардың барлық жұмысы бала еңбегі болып табылмайды. Балалардың денсаулығына, дамуына немесе оқу деңгейіне зиян келтірмейтін жұмыс пайдалы, өйткені ол балаларға дағдыларын дамытуға, тәжірибе жинауға және болашақ лауазымдарға дайындауға мүмкіндік береді. Алайда бұл олардың қауіп-қатерге ұшырамайтынын білдірмейді, ал осы жағдайлардан тыс заңсыз және пайдаланушылық тәжірибелер де бар. Зерттеулер Гана мен Кот-д'Ивуардағы какао секторында бала еңбегінде жүрген балалардың шамамен 1%-ы мәжбүрлі еңбекпен айналысуы мүмкін немесе оған ұшырау қаупі бар екенін көрсетеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2021 жылды Халықаралық бала еңбегін жою жылы деп жариялады және 5 қыркүйекті "Еңбек күні" деп жариялады.

Сот іс-әрекеттері

2021 жылы бірнеше компаниялардың есімдері Малидің сегіз бұрынғы баласының топтық іс жүргізуі бойынша аталған. Олар компаниялардың Кот-д'Ивуардағы какао плантацияларында құлдыққа түсуге көмектескенін және қолдағанын мәлімдеді. Бұл талап Барри Каллебоут, Каргилл, Херши компаниясы, Марс, Монделез, Нестле және Олам Интернешнл компанияларын біліп-біліп, мәжбүрлі еңбекпен айналысқаны үшін айыптап, талапкерлер әділетсіз байыту, абайсызда қадағалау және қасақана эмоциялық қайғы-қасірет келтіргені үшін зиянды өтеуді талап етті. 2020 жылдың маусым айында АҚШ-тың бірінші округтік апелляциялық соты штаттық өнімдерді таңбалау заңдары Nestlé, Mars Inc. немесе Hershey компаниясының шоколад орамаларында қолданылатын ингредиенттердің мәжбүрлі бала еңбегімен өндірілгенін жариялауды талап етпейтінін бірауыздан анықтады.

Өндіріс және тұтыну статистикасы

Ганада какао өндірісі 19 ғасырдың аяғында, ал Кот-д'Ивуарда 20 ғасырдың басында басталды. 1910 жылы Гана әлемдегі ең ірі какао өндіруші болды. 2018-2019 жылдар аралығында (қазаннан қыркүйекке дейін) 4,78 мың тонна какао өсірілді. Африка елдері 2,45 млн. тонна (69%), Азия мен Океания 0,61 млн. тонна (17%) және Америка 0,48 млн. тонна (14%). Орақ кезінде бақшаларды бірнеше рет жинап алады, өйткені олардың барлығы бірден піспейді. Химиялық заттарды араластыру және қолдану пестицидтермен ластанудан қауіпті болуы мүмкін, әсіресе қолданған кезде қорғаныш киім киілмегендіктен. Өсімдіктерді тазалау және шөптерді жинау қауіпті болуы мүмкін, өйткені бұл жұмыстар көбінесе кескішпен жасалады, бұл жаралануға әкелуі мүмкін. АҚШ-тың Еңбек министрлігі жүргізген зерттеудің нәтижесіне сай, 2005 жылы 5 пен 15 жас аралығындағы балалардың 92 пайызы какао өндірісінде ауыр жүк көтеріп жұмыс істейді. Сондай-ақ, ылғал бұршақты тасымалдау ұзақ жол жүруі мен ауыр жүкпен тасымалдау қаупі бар, бұршақ бұршақ және дене жарақаты болуы мүмкін.

Әділ сауда

2000-шы жылдары кейбір шоколад өндірушілер дамушы елдерде какао жұмысшыларының маргинализациясына қатысты мәселелерді шешу үшін әділ сауда бастамаларына кірісе бастады. Дәстүр бойынша Африка мен басқа да дамушы елдер экспортталатын какао сияқты тауарларға төмен бағалар алды, бұл кедейлікті арттырды. "Сәтті сауда" осы әділетсіз жүйеге қарсы іс-қимыл жасау үшін дамушы елдерден тікелей сауда жүйесін құруға тырысады. Әділ еңбек тәжірибесі үшін бір шешім - фермерлер ауыл шаруашылығы кооперативінің құрамына кіруі. Кооперативтер фермерлерге какао үшін әділ баға төлейді, сондықтан фермерлердің азық-түлік, киім және мектеп ақысына жеткілікті ақшасы бар. Әділ сауданың басты қағидаларының бірі - фермерлер әділ баға алады, бірақ бұл әділ сауда какао үшін төленген ақшаның көп бөлігі тікелей фермерлерге кетеді дегенді білдірмейді. Әділ сауданың тиімділігі күмәнге ұшырады. 2014 жылы The Economist журналында фермаларда жұмыс істейтін жұмысшылардың өмір сүру деңгейі фермаларға қарағанда төмен екені айтылған.

Балаларды оқыту

2019 жылы Халықаралық какао бастамасы жүргізген зерттеуде жоғары сапалы білім мен бала еңбегінің төмендеуі арасында тығыз байланыс бар екені анықталды. ICI-нің мәліметінше, білім сапасы жоғары қауымдастықтарда балалардың еңбекке тартылуы 10% немесе білім сапасы төмен қауымдастықтарға қарағанда 66% төмен.

Харкин-Энгель хаттамасы

Какао өндірісінде бала құлдығына қарсы күрес үшін 2001 жылы АҚШ өкілі Элиот Энгель Құрама Штаттарда сатылатын шоколад өнімдеріне "бала құлдығына жол берілмейді" деген таңба әзірлеуді қаржыландыру үшін заңнамалық түзету енгізді. Сенатор Том Харкин ауыл шаруашылығы заңына қосымшаны ұсынды, ол шоколад пен какао өнімдерін "құлсыз" деп белгілейді. Ол 291115 дауыспен Өкілдер палатасында мақұлданды, бірақ Сенатқа жіберілмес бұрын шоколад өндірушілер бұрынғы сенаторлар Джордж Митчелл мен Боб Доулды оған қарсы лоббилеу үшін жалдады, 2005 жылдың шілдесіне дейін өнеркәсіптен балаларды мәжбүрлеп жұмыс істеуге мәжбүрлеуді жою үшін.

Сын

Шоколад өндірушілер Батыс Африкада балаларды еңбекке тартудың, балаларды білімнен айырудың және балаларды сатудың салдарын африкалықтарға түсіндіру үшін бағдарламалар жасады. Компаниялардың ерікті қатысуына ең басты ынталандыру "құлсыз" белгісі қосылуы керек. және барлық тараптар хаттаманы үш жылға ұзартуға келісті. Бұл ұзарту какао өнеркәсібінің протоколды жүзеге асыруына, оның ішінде Кот-д'Ивуар мен Ганадағы өсіру аймақтарының жартысында бала еңбегінің ең нашар түрлеріне қарсы сертификаттау жүйесін құруға мүмкіндік берді. 2008 жылға қарай өнеркәсіп қажеттілік бойынша аумақтардың жартысынан астамынан деректерді жинады, бірақ олар тиісті тәуелсіз тексеруден өтпеді. 2008 жылдың маусымында хаттама 2010 жылдың соңына дейін ұзартылды. Ол кезде өнеркәсіпке толық сертификат беру және тәуелсіз тексерулер талап етілді. Халықаралық еңбек құқықтары форумы бұл шешімді заңды түрде міндетті шаралардың жоқтығы үшін сынға алды және екі ірі шоколад өндіруші проблеманы шешіп жатырмыз деп мәлімдеді. Бала еңбегін жоюға тырысамыз деген компаниялардан осыған дәлел келтіруге сұралды және олардың есептері сыртқы немесе ішкі болып табылатындығына, тек сандар немесе нақты әсердің өлшенгеніне және зерттеудің қаншалықты жақында жүргізілгеніне байланысты бағаланды.