Кіріспе

Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасы (БЖЖІБ) – Оңтүстік Африкада бала еңбегін жою жөніндегі ұлттық жоспар. Ол 2003 жылдың қыркүйек айында маңызды мүдделі тараптардың кең тобы тарапынан алдын ала қабылданды. Бұл мүдделі тараптарға еңбек, провинциялық және жергілікті басқару, су шаруашылығы, әділет, құқық қорғау органдары, қылмыстық қуғын, әлеуметтік даму және білім беру салаларындағы негізгі мемлекеттік ведомстволар кіреді. Басқарушы ведомство – Еңбек министрлігі. Бұрынғы атауы – Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасы, бірақ 2006 жылдың ақпанында CLAP аббревиатурасымен байланысты теріс мағынасы болғандықтан қайта аталды. Бағдарламаның бірінші кезеңі 2004 жылдан 2008 жылдың наурызына дейін жалғасты және БЖЖІБ 1 деп аталды. 2004 жылдан бері көптеген ведомстволар мен басқа да мүдделі тараптар Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасының түрлі аспектілерін іске асырып келеді. Дегенмен, Еңбек министрі оны ресми кабинет бекітуіне тек шығындарды зерттеуден кейін ұсынуды жоспарлап отыр. Бұл зерттеудің мақсаты – бағдарламаның негізгі элементтеріне байланысты мемлекеттік бюджетке қажетті қосымша шығындарды есептеу. 2007 жылдың қыркүйегінде маңызды мүдделі тараптар 2008 жылдың сәуірінен 2013 жылдың наурызына дейінгі екінші бесжылдық кезеңді іске асыру жөніндегі ұлттық жоспарды қабылдады. Бұл БЖЖІБ 2 деп аталды. Оңтүстік Африка 1973 жылғы Ең төменгі жас жөніндегі МОТ конвенциясын ратификациялады (C138). Бұл конвенция ратификациялаған мемлекеттерден бала еңбегін тиімді жоюға және жұмысқа қабылдау немесе жұмыс істеудің ең төменгі жасын кезең-кезеңмен көтеруге бағытталған ұлттық саясатты жүргізуді талап етеді. Оңтүстік Африка сондай-ақ 1999 жылғы Бала еңбегінің ең нашар түрлерін жою туралы конвенцияны (C182) әзірлеуге көмектесті, оны 2000 жылы ратификациялады. Осы конвенцияға сәйкес Оңтүстік Африка бала еңбегінің ең нашар түрлерін жою үшін мерзімді шаралар қабылдауы тиіс. Оларға бағындырылған еңбек, балаларды коммерциялық сексуалдық мақсатта пайдалану, балаларды сату, балаларды басқалардың заңсыз қызметтеріне, соның ішінде есірткі саудасына тарту кіреді. 1996 жылдан бастап Оңтүстік Африка үкіметі бала еңбегіне қарсы күресу үшін тиісті саясатты және ұлттық іс-қимыл бағдарламасын қалыптастыру процесіне қатысып келеді. Еңбек министрлігі осы процеске жетекшілік етеді. Оңтүстік Африка үкіметі балалардың жағдайын тікелей және жанама түрде жақсартатын көптеген бағдарламаларды іске асырып келеді. Олардың көпшілігі кедейлікті жоюға бағытталған, мысалы, қоғамдық жұмыстар бағдарламалары, негізгі инфрақұрылымды дамыту, негізгі қызметтерге қол жеткізу және балаларға арналған әлеуметтік жәрдемақыны ұсыну. Бағдарламалардың көп бөлігі мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады. Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасы бала еңбегін тиімді болдырмау үшін қолданыстағы бағдарламаларды толықтырып, күшейтуге бағытталған. Оңтүстік Африка бағдарламасын әзірлеудегі алғашқы қадам – елдегі бала еңбегі туралы сенімді және нақты деректер базасын құру болды. 1999 жылы Statistics South Africa Оңтүстік Африкада бала еңбегі туралы алғашқы ұлттық үй шаруашылық зерттеуін жүргізді, ол – Жастар қызметінің зерттеуі (ЖҚЗ). Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасын әзірлеу аясында ЖҚЗ-ден басқа, Оңтүстік Африкада осы саясатқа қатысты барлық белгілі сапалық зерттеулер де қарастырылды. Бұл шолу, әсіресе, саясаттың зерттеу әдістемесімен қарастырылмаған жұмыс және жұмыспен қамту түрлеріне қатысты элементтерін ақпараттандыру үшін пайдаланылды және Ұлттық бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасына арналған талқылау құжаты ретінде жарияланды. ЖҚЗ және сапалық зерттеулерді қарау Оңтүстік Африкада бала еңбегі мәселесі басқа елдердегідей ауыр емес екенін көрсетті. Әсіресе, экономиканың ресми секторларында бала еңбегінің көлемі шектеулі. Дегенмен, ЖҚЗ сонымен қатар елде қабылдауға болмайтын жұмыс көлемін немесе қабылдауға болмайтын жұмыс істейтін балалардың бар екенін растады. Оңтүстік Африка Конституциясына және халықаралық конвенцияларға сәйкес міндеттемелерін орындау үшін осы мәселелерді шешуі керек. Проблемаларды ертерек шешу олардың көбеюін және болашақта одан да ауыр және қиын болып кетуін болдырмауға көмектеседі.

Бала еңбегі жөніндегі іс-қимыл бағдарламасына әкелген ұлттық консультациялар

Ақпарат жинау процесінен кейін Оңтүстік Африка Үкіметі бала еңбегіне қарсы күресу үшін тиісті саясатты және ұлттық іс-қимыл бағдарламасын жасауды бастады. Бұл Оңтүстік Африка халқымен кең ауқымды консультациялар жүргізу және негізгі мүдделі тараптармен байланыс орнату арқылы іске асырылды. Консультацияға мемлекеттік органдар, ұйымдасқан еңбек ұжымдары, ұйымдасқан бизнес және тиісті үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) тартылды. Консультация процесіне бала еңбегінен зардап шеккен балалармен жұмыс топтары да қатысты, олардан олардың тәжірибелері туралы сұрақтар қойылды, содан кейін олардың жеке жағдайларын ескеретін ұсынылған саяси шаралар туралы пікірлері сұралды. Сондай-ақ, елдегі мектептерде 7-сынып оқушыларымен жаттығулар жүргізілді. Консультативтік процесс Оңтүстік Африка үшін ұлттық CLAP жобасын дайындаумен аяқталды. Бала еңбегіне қарсы іс-қимыл бағдарламасын әзірлеу процесін негізгі ведомстволар, жұмыс берушілер мен жұмысшылар ұйымдары, ҮЕҰ және Оңтүстік Африканың NEDLAC (Ұлттық экономикалық даму және еңбек кеңесі) қауымдастығының өкілдерінен құралған салааралық Ұлттық басқару комитеті бақылады және басшылық етті. Ұлттық басқару комитетін Еңбек министрлігі үйлестіріп, төрағалық етті.