Кіріспе

Финал Лигуре (жергілікті Finô; Finarium) – Италияның Лигурия аймағындағы Савона провинциясындағы Генуя шығанағында орналасқан коммуна. Ол Италия Ривьерасының бір бөлігі саналады. Оның тарихи орталығының бір бөлігі ("Finalborgo") – "Италияның ең әдемі ауылдары" (I Borghi più belli d'Italia) тізіміне кіреді.

География

Ақ құмды жағажайларымен және көркімен танымал Финале Лигуре оңтүстік-батыстағы тік жарлы әктас тауы – Капразоппаның жартасына тікелей іргелес орналасқан. Қаланың көп бөлігі төбешікке қарай созылады. Қаланың өте қарқынды сауда орталығы бар. Жағажай бойымен пальма ағаштары тізілген, ал жақын мандағы көшедегі көптеген мейрамханалар ашық ауадағы асханаларын сол жерге орналастырған. Финале Лигуре қаласы шартты түрде үш "ауданынан" тұрады. Finale Ligure Marina (Finalmarina) – қаланың негізгі теңіз жағалауы, туристер ең көп баратын жері, ал Finale Pia (Finalpia) – қаланың дәстүрлі орталығы, онда бенедикт монастыры әлі де сақталған. Үшінші аудан – Finalborgo, ол құрлық ішіне қарай орналасқан, екі өзеннің – Аквила мен Пораның қосылған жерінде салынған ежелгі қабырғалы ортағасырлық қаладан тұрады. Finale Ligure-де тағы да бірнеше шағын елді мекендер (frazioni) бар: Вариготти – Рим және Византия дәуірінде маңызды порты болған, қазіргі кезде теңіз жағасындағы танымал демалыс орны; Перти – рим және ортағасырлық қираған орындары бар ежелгі орталық, ентротерраға (ішкі аймаққа) дейін созылады; Ле Мани (жергілікті диалектте е Магне) – жартылай өңделген, жартылай қарағай ормандары мен Жерорта теңізінің бұталарына берілген плато; Горра – Мелоньо асуының альпілік ормандарына апаратын тік жол бойындағы панорамалық ауыл; Сан-Бернардино – соңғы уақытта салынған ғимараттар мен тұрғын үйлер жиынтығы. Финалені қоршаған аймақ "Il Finale" деп аталады, кейде дұрыс емес жазылатын "Il Finalese" емес; ол әктас платолары мен каньондардан тұрады, онда бай биологиялық түрлер мен рим және ортағасырлық дәуірлердің маңызды қалдықтары сақталған.

Тарих

Неолит дәуірінде аймақта адамдар қоныстанғанын көрсететін үңгірлер табылды. Рим дәуірінде Финале поселенісі Ad Fines ("Шекарада") деп белгілі болды, себебі ол екі ірі лигурия тайпасының – шығыстағы Сабатийлер мен батыстағы Интемелийлердің арасындағы шекараны белгіледі. Рим кезінде бұл аймақта Юлия Августа жолы бойында Pollupex (италияндық Pollupice) атты жол және пошта станциясы орналасқан; қазіргі уақытта Кальвизио ауылы тұрған жерде болған деп есептеледі. Сол кезде Варикотис (Вариготти) порты да маңызды болды, бірақ кейін толып қалды, сондай-ақ Пертидегі (Castrum Perticae, орта ғасырларға дейін қолданылған) бекіністер де болды, олар кейін Византия қорғаныс желісіне қосылды. Қала туралы ең алғашқы жазба 967 жылға жатады, ол кезде император Отто I құрған Marca Aleramica құрамына енді. Кейін Бонифасио Дель Вастоның иелігіне өтті, одан кейін Дель Карретто оны қуатты маркизаттың негізіне айналдырды, көршілес феодтарды қабылдап, кеңейтті, соның салдарынан Генуя Республикасының қарсылығы күшейді. Әртүрлі даулардан кейін 1385 жылы Дель Карретто өздерінің жерлерінің көп бөлігін генуэздіктерге беруге мәжбүр болды; олардың үстемдігі жақсы қабылданбады, нәтижесінде 1447-48 жылдары Генуя жеңісімен аяқталған нағыз соғыс болды. 1496 жылы Альфонсо I дель Карретто император Максимилиан I-ден бүкіл маркизатты иелену құқығын алды, кейін оны Карл V растады. Алайда 1558 жылы Альфонсо II Дель Карреттоның нашар басқаруы халық арасында наразылық тудырды, Генуя императордан жаңа жерлерді талап етті. Сондықтан 1571 жылы Миланның испан губернаторы Финалені басып алды, ал 1602 жылы қала испан билігіне көшті. 1713 жылы маркизат Генуя Республикасының меншігіне өтті, 1748 жылғы Экс-ла-Шапель бейбіт шартымен иеленуі расталды. Қала 1815 жылы Сардиния Корольдігінің, ал 1861 жылы Италия Корольдігінің құрамына кірді. Сол кезде Финале аймағы бірнеше шағын коммуналарға бөлінді: Финальборго, Финальмарина, Финальпия, Горра, Перти, Кальвизио, Вариготти. 1869 және 1877 жылдар аралығындағы әкімшілік реформалар кезінде тек үш Финаль ғана сақталды, олар наразылықтардың арасында кіші көршілерін жұтып қойды. 1927 жылы кеңірек коммуналар құруға ұмтылған фашистік режим ақырында осы поселеністерді біріктіріп, Финале Лигуре коммунасын құрды.

Негізгі көрікті жерлер

Кастель Гавон, Дель Карретто маркиздерінің бұрынғы резиденциясы. Оны 1181 жылы Энрико II Дель Каретто салған деген болжам бар. Генуямен болған қақтығыстарда қиратылып, 1451–52 жылдары қайта салынған. 1715 жылы генуэздіктер маркизатты басып алғаннан кейін көп бөлігі бұзылыпты. Сан-Джованни қамалы – 17 ғасырдағы испандық бекініс, ескі қабырғалы қаланың үстінде орналасқан. Кастелло Вуиллермин – 20 ғасырдың басында салынған, қазір жастарға арналған жатақханаға айналған қамал. Ол тау беткейінде, қаланың үстінде тұр. Иоанн Баптист шіркеуі (1619–75), 1762 жылдан бері екі қоңырау мұнарасы бар. Санта-Мария-ди-Пиа шіркеуі, 1725–28 жылдары қайта салынған. Онда 16 ғасырға жататын туындылар бар және 13 ғасырлық қоңырау мұнарасы сақталған. Сан-Биажио шіркеуі, 1630–50 жылдары қайта салынған. 15 ғасырдан бері сегізбұрышты мұнарасы сақталған. Сант-Еусебио шіркеуі, роман стиліндегі элементтері бар. Готикалық апсидасы мен 11 ғасырлық крипты ерекше көзге түседі. Сант-Антонино шіркеуі, 12 ғасырлық крипты бар. Сан Бартоломео апостол шіркеуі, Горра ауданында орналасқан. Оның үш қабатты терезелері бар готикалық қоңырау мұнарасы бар. Сан-Лоренцо шіркеуі, Вариготти мен Капо-Ноли арасында. Онда 12 ғасырлық роман стиліндегі қоңырау мұнарасы бар. Санта-Катеринаның бұрынғы монастырі, 1359 жылы негірленген және Ренессанс кезеңінде екі монастырь қосылып қайта салынған. Қазір мұнда қалалық мұражай орналасқан.

Көлік

Қала әртүрлі жолдармен (негізінен SS1 немесе Аурелия арқылы), A10 Генуя-Вентимилья тас жолымен (Finale Ligure шығу орыны) және екі жолғы теміржол желісімен байланысты. Қала сонымен қатар қоғамдық көлік қызметін ұсынады, TPL (Савона провинциясындағы жергілікті қоғамдық көлік), ол Савона провинциясының барлық аймақтарын байланыстырады.