Оскар Асбот: Ұшқыш машиналар мен тік көтерілу идеясының авторы

Кіріспе

Оскар Асбот, сондай-ақ Асбот және Оскар (фон) Асбот, (31 наурыз 1891 жылы Панкота, Австро-Венгрия монархиясы (қазіргі Панкота, Румыния) – 27 ақпан 1960 жылы Будапештте) – венгр ұлтының авиация инженеры, кейде тікұшақтың ойлап табушысы деп есептеледі. Оның машинасы қарама-қарсы айналатын қанаттарды пайдаланды; Асбот ұшу тұрақтылығы мәселесін шеше алмады, оны басқаларға қалдырды. Ол Терезия Хорват пен Гюла Асботтың ұлы болып дүниеге келді. Ол 1848-49 жылғы төңкеріс және тәуелсіздік соғысынан белгілі Лайос Асботтың ұрпағы. Орта білімін Арад қаласында аяқтады. Жастығынан-ақ адамның ұшу мүмкіндіктерін зерттеуге кірісті. Оқуын бітіргеннен кейін 1909-1913 жылдар аралығында Арадта, Суботицада және Венада авиация инженеры болып жұмыс істеді. Ол ұшақ сияқты ұшқышсыз ұшатын аппарат құрастырып, бірнеше сәттік сынақ ұшулар жасады. 1918 жылы Будапештте Хедвиг Гейерге үйленді. Әскери қызметі үшін ол Фишамендтегі қанаттарды дамыту орталығына жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әртүрлі авиациялық қозғалтқыштарға арналған қанаттарды таңдауға қатысты. Ол қанаттарды жасау және өндіру принциптерін жақсы түсінді және жақын арада өзінің тік бұрышты, тиімдірек қанаттарына патент алды, оларды өндіру де оңайырақ болатын. Асботтың жобасы сәтті болды және оның қанаттары Бірінші дүниежүзілік соғыста бірнеше ұшақ түрлерінде қолданылды. 1918 жылдан бастап Асботтың қанаттары Австро-Венгрия монархиясының ең ірі ұшақ құрастыру зауытының жанындағы Альбертфальвадағы Бірінші қанат зауытында, Асботтың қадағалауымен монархия құлағанға дейін жаппай өндірілді. Соғыстан кейін жаңа қанат зауыты – «Экспресс» зауыты салынды, ол 1922 жылға дейін авиацияға тыйым салынғандықтан, негізінен ұшақтар мен қайықтарға арналған қанаттарды өндірді. Тыйым алынғаннан кейін бұл компания «Оскар Асбот Ұшақ Зауыдына» айналды және Будапештте олардың патенттелген жеңіл ағаштан жасалған автомобильдері, ұшақтары мен қанаттарын шығара бастады. Бұл жерде Лайос Роттердің FEIRO 1 және Лампич L 1 ұшақтарының фюзеляждары, техникалық университеттің әуесқой ұшқыштары үшін жасалды. 1928 жылы Асбот Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Петрочи, Карман және Зуравец жүргізген тік қалыптауға арналған ұшақтардағы бұрынғы тәжірибелік жұмысты жалғастырды. Алғашқы прототиптер бақылаушыға арналған көлік алып жүретін және оларды тұрақтандыру үшін тік кабельдерді пайдалана отырып, жылдам тік қалыптауға мүмкіндік беретін. Оның эксперименттерінің мақсаты – әуеде еркін ұша алатын ұшаққа бекітілетін арқанға ілінген құрылғыны жасау еді. Екі жылдық тәжірибе барысында, біріншісі екіншісінің үстіне орналасқан және қарама-қарсы бағытта айналатын екі үлкен ағаш қанат Асботтың құрылғысын пилотымен бірге 250-ден астам рет және шамамен бір сағатқа көтеріле алды. Венгрияда Асбот қанаттармен жұмыс істейтін автомобильдермен де тәжірибе жасады. Құрылымдық ақаулық салдарынан бұл эксперимент қайғылы оқиғаға әкелді, оған Асбот кінәлі деп танылды және жазаланды. Осы соққыдан кейін Асбот өзінің халықаралық беделін пайдаланып, француз, ағылшын және неміс компанияларында жұмыс істеп, тікұшақтардағы тәжірибелік жұмысын жалғастыра алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол Ұлыбританияға көшті. 1941 жылы Германиядан Венгрияға оралып, ұшақ қанаттарымен жұмыс істейтін қайықтарды сынап, ғылыми журналдарға үлесін қосты. Ол 1945 жылдан кейін де бұл жұмысты жалғастырды және өліміне дейін «Инновацияларды іске асыру компаниясында» сарапшы болып жұмыс істеді. Ұшақ қанаттарын дамытудағы жұмысы және жалпы тәжірибелік жұмысы үшін ол бірнеше венгр және халықаралық наградаларға ие болды. Ол 68 жасында Будапештте қайтыс болды.

Oszkár Asboth, also rendered as Asbóth and Oskar (von) Asboth, (31 March 1891 in Pankota, Austro Hungarian Monarchy (today Pâncota, Romania) – 27 February 1960 in Budapest) was an ethnic Hungarian aviation engineer sometimes credited with the invention of the helicopter. His machine used stacked counterrotating propellers; Asboth never solved the problem of in flight stability, this was left to others. He was born the son of Terézia Horváth and Gyula Asboth, a forester. He descended from Lajos Asbóth, known from the 1848 49 Revolution and War of Independence. He completed his secondary school education in Arad. From a youthful age, he began to explore the possibilities of human flight. After completing his studies, he worked as an aeronautical engineer in Arad, Subotica and then in Vienna between 1909 and 1913. He built an experimental unmanned flying motorcycle towed experimental airplane like kite structure, with which he made several successful flights. In 1918, in Budapest, he married Hedvig Geyer. For his military service he was sent to the propeller development facility of Fischamend. During the First World War, he was involved in the selection of propellers for various aero engines. He had a clear understanding of the principles involved in propeller development and production and was soon able to patent his own design for straight edged, more efficient propellers, which could also be manufactured more simply. Asboth's design was successful, and his propellers were used by several airplane types in the First World War. From 1918, Asboth's propellers were mass produced in the First Propeller Works at Albertfalva, next to the Austro Hungarian Monarchy's biggest aircraft manufacturing plant, under Asboth's supervision until the collapse of the monarchy. After the war, a new propeller works, the "Express" Works, was built, which, until 1922 because of the aviation ban, mostly produced propellers for aircraft and boats. After the ban was lifted this company became the Oszkár Asboth Aircraft Factory and began manufacturing in Budapest their patent light wooden car bodies, aeroplanes and propellers. The fuselages for Lajos Rotter's FEIRO 1 and for the Lampich L 1 flown by amateur pilots of the technical university were built here. In 1928, Asboth followed up the earlier experimental work on vertical take off aircraft, carried out during World War I by Petróczy, Kármán and Zurovec. The original prototypes carried a car for an observer and allowed rapid vertical flight using tethering cables to hold them in position and aid stability. The aim of his experiments was to develop the device attached to a rope that was released into an aircraft that could fly freely through the air. Over the two years of experimentation the two large wooden propellers positioned one above the other and rotating in opposite directions managed to raise Asboth's device into the air together with its pilot more than 250 times and for periods of almost one hour. In Hungary, Asboth also experimented with automobiles powered by propellers. Due to a structural defect. this experiment resulted in a fatal accident, for which Asboth was considered to be responsible and as a result he was condemned. Following this set back, Asboth took advantage of his outstanding international reputation and was able to continue his experimental work on helicopters, working for French, English and German companies. He moved to the UK before the start of the Second World War. In 1941, he left Germany and returned to Hungary, where he experimented on boats powered by aircraft propellers and contributed to scientific journals. He continued this work after 1945 and worked as an expert for Innovations Implementation Company until his death. For his work on the development of aircraft propellers and his experimental work in general he received several Hungarian and international awards. He died in Budapest at the age of 68.