Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1472–1554 жылдары Марокконы билеген Бербер әулеті
1472–1554 Berber dynasty ruling Morocco
Уаттасид әулеті (الوطاسيون, al waṭṭāsīyūn) – Марокконың билеуші әулеті. Маринид әулеті сияқты, оның да билеушілері Зената берберлерінің ұрпақтары еді. Екі әулет те туысқандық байланыста болғандықтан, Маринидтер Уаттасидтерден көптеген уәзірлерді тартқан. Бұл уәзірлер сұлтандардың билігін өздеріне алды, және 1459 жылы көптеген Уаттасидтерді қырғынға ұшыратқан соңғы Маринид сұлтаны Әбу Мұхаммед Абд әл-Хакк 1465 жылы Фездегі халық көтерілісі кезінде өлтірілгеннен кейін Маринид әулетінің билігін басып алды. Әбу Абдалла әл-Шейх Мұхаммед ибн Яхья – Уаттасид әулетінің алғашқы сұлтаны. Ол Марокконың тек солтүстік бөлігін ғана бақылап, оңтүстігі бірнеше княздықтарға бөлінді. Уаттасидтер 1554 жылы Тадла шайқасынан кейін, 1511 жылдан бері Марокконың оңтүстігін билеген Тагмадерттен шыққан Саади әулетінің князьдарымен ауыстырылды.
The Wattasid dynasty (الوطاسيون, al waṭṭāsīyūn) was a ruling dynasty of Morocco. Like the Marinid dynasty, its rulers were of Zenata Berber descent. The two families were related, and the Marinids recruited many viziers from the Wattasids. These viziers assumed the powers of the Sultans, seizing control of the Marinid dynasty's realm when the last Marinid, Abu Muhammad Abd al Haqq, who had massacred many of the Wattasids in 1459, was murdered during a popular revolt in Fez in 1465. Abu Abd Allah al Sheikh Muhammad ibn Yahya was the first Sultan of the Wattasid Dynasty. He controlled only the northern part of Morocco, the south being divided into several principalities. The Wattasids were finally supplanted in 1554, after the Battle of Tadla, by the Saadi dynasty princes of Tagmadert who had ruled all of southern Morocco since 1511.
Шолу
Марокко 15-шы және 16-шы ғасырдың басында экономикалық, саяси, әлеуметтік және мәдени проблемалардың салдарынан ұзаққа созылған, көп қырлы дағдарысқа тап болды. Халық санының өсімі тоқтап, португалиялықтар барлық теңіз жағалау порттарын басып алғандықтан, оңтүстікке қарайғы дәстүрлі сауда жолдары үзіліп қалды. Сонымен қатар, қалалар кедейдеп, интеллектуалдық өмір құлдырады.
Morocco endured a prolonged multifaceted crisis in the 15th and early 16th centuries brought about by economic, political, social and cultural issues. Population growth remained stagnant and traditional commerce with the far south was cut off as the Portuguese occupied all seaports. At the same time, the towns were impoverished, and intellectual life was on the decline.
Тарих
Марокко бербер Ваттасидтері билікке келген кезде құлдырауға ұшырады. Ваттасид әулеті 13 ғасырдың соңынан бері шығыс Рифтің тәуелсіз әкімдері болып келді, Тазутада (қазіргі Надордың жанында) орналасқан базасынан билік жүргізді. Олар Маринид сұлтандарымен тығыз байланыста болды және бюрократиялық элитаның көп бөлігін құрады. Маринид әулеті португал және испан шапқыншылығына тойтарыс беруге және Гранада патшалығының Реконкистадан аман қалуына көмектесуге тырысқанда, Ваттасидтер саяси маневрлер арқылы абсолютті билікті жинақтады. Маринидтер қастандықтың ауқымын білген соң, Ваттасидтерді қырғынға ұшыратып, тек Әбу Абдалла әл-Шейх Мұхаммед ибн Яхьяны тірі қалдырды. Ол Фез мемлекетін құрып, 1504 жылы ұлы Мұхаммед әл-Буртукали билікті жалғастырған әулеттің негізін қалады. Ваттасид билеушілері Марокконы шетелдік шабуылдардан қорғауға берген уәдесін орындай алмады, ал португалдықтар Марокконың жағалауындағы ықпалын күшейтті. Мұхаммед әл-Шайхтың ұлы 1508, 1511 және 1515 жылдары Асила мен Танжерді басып алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Оңтүстікте жаңа әулет пайда болды – Саади әулеті, ол 1524 жылы Маракешті басып алып, оны астана етті. 1537 жылға қарай Саадилер Агадирде португал империясын жеңген кезде күшейді. Олардың әскери жетістіктері солтүстіктегі католик патшаларымен Ваттасидтердің келісімдік саясатына қайшы келді. Осының салдарынан Марокко халқы Саадилерді батырлар деп есептеді, бұл оларға Танжер, Сеута және Мазиген сияқты португалдық бекіністерді қайтарып алуды жеңілдетті. Саадилер жаңа билікке мойынсұнуға мәжбүр болған Ваттасидтерге де шабуыл жасады. 1554 жылы Ваттасид қалалары тапсырылып, Ваттасид сұлтаны Әли Әбу Хассун Фезді қысқа мерзімге қайтарып алды. Саадилер оны өлтіріп, мәселені тез шешті, ал соңғы Ваттасидтер Мароккодан кемемен қашқанда, қарақшылар оларды да өлтірді. Ваттасидтер Реконкистадан кейін Мароккодағы жағдайды жақсартуға көп еңбек етпеді. Тәртіпті қалпына келтіру және Иберия түбегіндегі патшалықтардың экспансионистік мұраттарын тоқтату үшін Саадилердің келуін күту қажет болды.
Morocco was in decline when the Berber Wattasids assumed power. The Wattasid family had been the autonomous governors of the eastern Rif since the late 13th century, ruling from their base in Tazouta (near present day Nador). They had close ties to the Marinid sultans and provided many of the bureaucratic elite. While the Marinid dynasty tried to repel the Portuguese and Spanish invasions and help the kingdom of Granada to outlive the Reconquista, the Wattasids accumulated absolute power through political maneuvering. When the Marinids became aware of the extent of the conspiracy, they slaughtered the Wattasids, leaving only Abu Abd Allah al Sheikh Muhammad ibn Yahya alive. He went on to found the Kingdom of Fez and establish the dynasty to be succeeded by his son, Mohammed al Burtuqali, in 1504. The Wattasid rulers failed in their promise to protect Morocco from foreign incursions and the Portuguese increased their presence on Morocco's coast. Mohammad al Chaykh's son attempted to capture Asilah and Tangier in 1508, 1511 and 1515, but without success. In the south, a new dynasty arose, the Saadian dynasty, which seized Marrakesh in 1524 and made it their capital. By 1537 the Saadis were in the ascendent when they defeated the Portuguese Empire at Agadir. Their military successes contrast with the Wattasid policy of conciliation towards the Catholic kings to the north. As a result, the people of Morocco tended to regard the Saadians as heroes, making it easier for them to retake the Portuguese strongholds on the coast, including Tangiers, Ceuta and Maziɣen. The Saadians also attacked the Wattasids who were forced to yield to the new power. In 1554, as Wattasid towns surrendered, the Wattasid sultan, Ali Abu Hassun, briefly retook Fez. The Saadis quickly settled the matter by killing him and, as the last Wattasids fled Morocco by ship, they too were murdered by pirates. The Wattasid did little to improve general conditions in Morocco following the Reconquista. It was necessary to wait for the Saadians for order to be reestablished and the expansionist ambitions of the kingdoms of the Iberian peninsula to be curbed.
Ақша шығару
Белгілі Ваттасид монеталарының ішінде өте сирек кездесетін бірнеше алтын монеталар, сондай-ақ шаршы күміс дирхамдар мен жарты дирхамдар бар. Олар әлі де Альмохад халифатының шамамен 1,5 граммдық стандартын сақтайды.
Known Wattasid coins include a few extremely rare gold coins and also square silver dirhams and half dirhams, still following the Almohad Caliphate standard of roughly 1.5 grams.