Кіріспе

Германиядағы монастырь және Әлемдік мұра орны

Маулбронн монастыры (link=no) – Баден-Вюртемберг жеріндегі Маулбронн қаласында орналасқан Киелі Рим империясының бұрынғы цистерциандық аббаттығы және діни мемлекеті. Еуропадағы ең жақсы сақталған кешендердің бірі саналатын бұл монастырь 1993 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Монастырь 1147 жылы негізі салынды, 12 ғасырда қарқынды экономикалық және саяси өркендеуді басынан өткерді, бірақ 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырда қиындықтарға тап болды. 15 ғасырда қайта гүлденіп, 1504 жылы Вюртемберг герцогтығына қосылғанға дейін дамыды. 16 ғасырда цистерциандық монастырь таратылып, оның орнына протестанттық семинария ашылды. Бұл кешен сонымен қатар Герцогтықтың және кейін Вюртемберг Корольдігінің маңызды әкімшілік аймағының орталығына айналды. Мұнаралы қабырғалармен және мұнаралы қақпалармен қоршалған кешенде бүгінде Маулбронн қалалық әкімдігі, басқа да әкімшілік кеңселер мен полиция бөлімі орналасқан. Ал монастырьдің ішінде евангелистік семинария және пансион мектеп жұмыс істейді.

Тарих

1138 жылы Вальтер фон Ломерсхайм атты еркін рыцарь, жаңа монастырь құру үшін Цистерциан орденіне Экенвейхердегі (қазіргі Мюхлакер) жерді сыйға берді. Бұл сыйлықты Нойбург аббаттығы қабылдады және 12 монахтан тұратын топты жіберді. Олар 1138 жылы келді, бірақ Экенвейерде су мен жайылымдық жердің жетіспейтінін анықтады. 1147 жылы Экенвейер монахтарын Шпейер епископы көшірді. Мюленбруннен деген бұл жаңа орын, Экенвейерден шамалы алыс болды және Цистерциандықтар үшін өте қолайлы еді. Төбелі Стромберг аймағында орналасқан бұл жер суға бай болды және Шпейерден Каннштаттқа дейінгі Рим жолына жақын болғанымен, оқшауланған еді. Маулбронн монастырының құрылысы одан кейін көп ұзамай басталды және шамамен 1200-1201 жылдар аралығында аяқталды; аббат шіркеуі 1178 жылы Трир архиепискобы Арнольд I-ге бағышталды. Маулбронндағы жаңа аббаттық, Цистерциандықтарды және сол кездегі Киелі Рим империясының билеушілері болған Гогенштауфендерді қолдаған епископ Хеннебергтің қолдауымен тұрақты экономикалық өсім мен құқықтық кепілдік кезеңін бастады. 1148 жылы епископ Хеннеберг, монахтарының тазалауға тиіс болған үлкен ормандық аумақ үшін Маулброннның салық төлеу міндетін алып тастады, ал Папа Евгений III монастырьға меценаттық құқық берді. Осы уақытта Маулбронн жаңа территорияларды иемденуге белсенді түрде кірісті. 1151 жылы Маулбронн Броннбах монастырын құрды, содан кейін 1152 және 1153 жылдары Фуллменбахер және Эльфингер шаруашылықтарын сатып алды, ал 1157 жылы Шонталь аббаттығын құрды. Маулбронн оннан бір бөлігін төлеуден босатылды және 1156 жылы император Фредерик I оны императорлық аббаттыққа айналдырды. Бұл құжатта Маулброннның меншігінде он бір шаруашылық, сегіз ауылдың бөліктері және көптеген жүзімдіктер бар екені тізілген. Монастырь иелігін 1177 жылы Папа Александр III қайта растады; сол кезде Маулброннның он жеті шаруашылығы болды. 13 және 14 ғасырлар Маулбронн үшін қиын кезеңдер болды, бірақ 13 ғасырдың екінші жартысында Папа Александр IV оған өз территориялары бойынша заңдық юрисдикция берді. Цистерциан орденінің ережелеріне сәйкес, оның жерлерін өздерінің шөл бауырлары өңдеуі керек еді. Алайда, 13 ғасырда Маулбронндағы шөл бауырлардың саны азайды, себебі олар мен монахтар арасында қақтығыстар болды, нәтижесінде монастырь жерін өңдеу үшін жалдамалы жұмысшыларға көбірек сүйенді. 1236 жылы Энцберг (Адельшхехт) Маулброннның қамқоршысы және вогт, яғни қорғаушысы болды. Алайда Энцбергтермен тұрақты қақтығыстар болды, ал 1270 жылы болған бір дау тіпті монастырьды уақытша тоқтатып тастады. Император Карл IV 1372 жылы Маулбронн вогттығын Палатинатқа ауыстырды, бірақ бұл әрекет монастырьды Палатинат пен кеңейіп келе жатқан Вюртемберг графтығы арасындағы билік күресіне тартты. Маулброннға 15 ғасырда өркендеу оралды. Оның аббаттары 1450 жылы монастырь байлығын көрсетті, ол сол жылы орденнің штаб-квартирасы болған Сите абаттығына барлық Цистерциандық аббаттықтардың арасында ең үлкен үлес қосты. 1464 жылы Маулбронн Эльзастағы Пейрис абаттығының борышын өз мойнына алып, оны монастырь ретінде бекітті. Маулбронн сонымен қатар Мариенталь, Рехтшенхофен, Лихтенштерн, Хайлсбрук және Кенигсбрук монастырларын бақылауға алды. Маулбронндағы монахтардың саны 1460 жылдары жүз отыз бесеуге жетті және ғасырдың соңында жүзден төмен түсті. 1492 жылы император Максимилиан I Маулбронн вогттығын Палатинаттан алып тастады. Максимилиан I аббаттықты одан әрі нығайтуға тыйым салды және оның қолданыстағы құрылыстарын бұзуға бұйырды.

Вюртембергтің қосылуы

1504 жылы Ландшут мұрагерлік соғысы кезінде Вюртемберг герцогы Ульрих жеті күндік қоршаудан кейін Маулброннды басып алды. Ульрих кейіннен Маулброннның вогтейін өзіне ауыстырды, осылайша монастырды және оның аумақтарын Вюртемберг герцогтігіне қосып алды. 1525 жылы монастырды 1525 жылғы неміс шаруалар соғысына қатысқан шаруалар басып алды және монахтар қуылды. Герцог Ульрих 1534 жылы лютерандық дінді қабылдады, содан кейін Вюртемберг аумағындағы барлық монастырларды таратуға бұйрық берді және олардың мүліктерін тартып алды. Алайда, Маулбронн бұл бұйрықтан ерекше жағдай ретінде қалды, себебі ол басқа монастырлардан қуылған монахтарды қабылдауға тиіс болды. 1536 жылы Маулбронн аббаты Пейриске көшіп кетті, ал келесі жылы монастырды қайтару үшін сот процесі басталды. Киелі Рим империясының рейхстагы 1548 жылғы Аугсбург келісімінде цистерциандардың пайдасына шешім шығарды, бұл Ульрих пен басқа протестант княздарының Шмалькальдия соғысында жеңіліске ұшырауынан кейін болды. Ульрихке Вюртембергтің монастырлары мен шіркеулерін қалпына келтіру тапсырылды, және ол олардың қалпына келтіруін кешіктіруге тырысса да, цистерциандар 1548 жылы Маулброннга оралды. 1555 жылғы Аугсбург бейбіт шарты империяда діни тыныштықты қалпына келтіргеннен кейін, Вюртемберг герцогы Кристоф герцогтікті толыққанды реформалауға мүмкіндік алды. 1556 жылы Кристоф монастырларды реформалады. Оның кеңесшілерінің бірі Иоганнес Бренц жасаған бағдарлама бойынша, ол Вюртембергтің он үш монастырында протестант семинарияларын құрды. Маулброннның иеліктері герцогтікке қосылып, жаңа әкімшілік округке ұйымдастырылды. 1558 жылы Маулбронндағы бұрынғы монах болған протестант декон аббаттыққа тағайындалды, осылайша Маулбронн семинариясының басшысы болды. Маулброннда 1564 және 1576 жылдары екі лютерандық диспут өтті. Отыз жылдық соғыс монастырлық мектепті 1656 жылға дейін жабуға мәжбүр етті. Тоғыз жылдық соғыс кезінде Маулбронн 1695 жылдан 1697 жылға дейін Баден-Баден маркграфы Людовик Вильгельм салған Эппинген қорғаныс желісінің бөлігі болды. XVII ғасырдың соңында герцог Людовик III өзінің сарай архитекторы Георг Берге семинария үшін монастырды жаңартуды тапсырды. Сол кезде Людовик III монастырь аумағында, әрине, Бердің жобасымен аң аулау үйін салған.

Секуляризация және сақтау

Маулбронн монастыры 1806 жылы король Фридрих I таратылды. Монастырь кешенінің ортағасырлық мінезін сақтау және қалпына келтіру жұмыстары 1840 жылы басталды. 1941 жылы монастырь мектебін нацистік партия басып алды. Ол 1945–46 жылдары қайта ашылды.

Туризм

2013 жылғы Германияның Bundesländer сериялы 2 еуро монетасында Жұмақ пен лаваториядағы фонтан бейнеленген. Осы монеталардың 30 миллионы Берлин, Мюнхен, Штутгарт, Карлсруэ және Гамбург қалаларында таңқыбалды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, монастырды жыл сайын шамамен 235 000 адам барып көреді.

Жері мен сәулеті

Мольбронн монастырының сәулет тарихы әлі толыққанды түсіндірілген жоқ. Монастырь 12 ғасырда роман стилінде салынған, алайда 12 ғасырға тән портал мен оның бастапқы есіктерінің көбі сақталмаған. "Хирсау стилі" деп аталатын бұл ерекше стиль Швабияға тән болды және біркелкі бағаналармен, сондай-ақ романдық аркалардың төртбұрышты жақтауларымен ерекшеленеді. 12 ғасырдың соңына қарай цистерциандық сәулетке готикалық сәулет ықпал етті, және бұл тәртіп оны Францияның солтүстік-шығысынан таратуды бастады. 1210-1220 жылдар аралығында Парижде білім алған белгісіз сәулетші Маулброннның нартексінде, монастырьдің оңтүстік бөлігінде және монахтардың асханасында Германиядағы готикалық сәулеттің алғашқы үлгісін салды. Кейінгі готика Маулбронға 13 ғасырдың соңынан 14 ғасырдың ортасына дейін, сондай-ақ 19 ғасырдың соңындағы неміс романтикалық дәуірінде келді. Маулбронндағы Ренессанс сәулеті өте сирек кездеседі, оның негізгі өкілі – герцог Людвигтің аң аулау сарайы. Монастырьдің толығымен сақталуы Вюртемберг герцогтарының арқасында мүмкін болды. Монастырь тас қабырға, көтергіш көпірлі қақпа және бес мұнарамен қоршалған. Бұл құрылыстардың пайда болуы 13 ғасырға дейін барып жетеді.

Батыс ауласы

Кешенге әлі күнге дейін оның оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан қақпа ғимараты арқылы кіріледі, бірақ көпір енді жоқ. Қақпаның артқы жағындағы жартылай ағаштан салынған ғимарат 1600 жылы, ал шатыры 1751 жылы салынған. Қақпаның артында бастапқыда қонақүй болған дәріхана және монастырь қонақтарына таңертеңгі құлшылықты өткізуге жауапты монахтың резиденциясы орналасқан. Ғимараттың ішкі жағы үлкен, ашық ошақ пен кіреберіс залына бөлінген. Дәріханаға 19 ғасырдағы ат қорасы, қазір мұражай, 1480 жылы салынған шағираттың үстінде тұр. Ат қорасының артында шағираттың хорының іргетастары әлі де сақталған, сондай-ақ 1813 жылы бұзылған романдық қақпаның қалдықтары да бар. Бұл жерде табылған қорғасын құбыр жақын маңда құдық болғанын көрсетеді. Қақпадан шығысқа қарай Фрухткастен орналасқан, қазір концерт залы болып табылады. Ол 13 ғасырда салынған, содан кейін 1580 жылы шарап жасау жабдықтарын сақтау және пайдалану үшін толығымен қайта салынған және кеңейтілген. Қақпаның солтүстігінде монастырьдың әкімшілік және шаруашылық ғимараттары орналасқан. Монастырьдың батыс қабырғасы бойында бұрын теміршілік және дөңгелек жасау шеберханалары болған. Теміршінің шығысында 19 ғасырдың басынан бері Маульбронн қаласының мэриясы орналасқан бұрынғы ат қорасы бар. Ғимарат 1600 жылы өзінің бастапқы готикалық түрінен қазіргі Ренессанс стиліне өзгертілген. Қалалық ғимараттың солтүстігінде Хаберкастен орналасқан, ол астық сақтауға пайдаланылған, ал оған іргелес монастырьдың бас наубайшысының жұмыс орны мен тұрақты жері орналасқан. Соңында үш жартылай ағаштан салынған ғимарат бар. Біріншісі – Speisemeisterei, арақ зауытының жанында, ал үшіншісі – Bursarium, 1742 жылы зират кеңсесі ретінде салынған, бірақ 2019 жылдан бері полиция бөлімі және нотариус кеңсесі ретінде пайдаланылуда. 1550 жылы салынған ортаңғы ғимарат қызметшілерге арналған бөлме болған.

Аббатхана

Монастыр кешенінің ортасында аббатхана орналасқан, онда монахтар мен лайықты бауырлар тұрып, дұға ететін. Монастырда екі топ арасында қатаң бөлініс болды. Бұл тіпті шіркеуде де көрінеді, ол хор қабырғасымен екі бөлікке бөлінген – бірі монахтарға, екіншісі лайықты бауырларға арналған. Хор қабырғасының екі жағында безендірілген цибориумдар (қозы, кесіртке, бас сүйектермен) және ортағасырлық көптеген туындылар бар. Осы қабырғаның алдында, лайықты бауырлар жағында, 1473 жылы бір тас блоктан қашалған айқышқа шегеленген Мәсіхтің үлкен бейнесі тұр. Лайықты бауырлар бөлімінің соңында 2013 жылы орнатылған орган орналасқан. Хорда 1307 және 1317 жылдар аралығында жасалған Маулбронн Мадоннасы – Мадонна мен Бала бейнесі сақталған. Төмендегі ғибадатханада игуменнің креслосы және 92 монахты сыйлайтын хор орындары орналасқан. Олар 1450 жыл шамасында белгісіз шебер, мүмкін Ханс Мюльшер жасаған, киелі жазбалар мен мифтік жандармен безендірілген. Шіркеудегі фрескалар Магтардың Мәсіхке табынуын, Маулброннның негізін қалаушы Вальтер фон Ломерсхаймның лайықты бауыр ретінде монастырға кіруін бейнелейді. Сондай-ақ, монастырь құрылысына қаржы жұмсаған ақсүйектердің гербтері де көрсетілген. Шіркеудің ішінде салынған донорлық шапкіштер мен түпнұсқадағы жалпақ ағаш шатырдың орнына келтірілген қапталған готикалық шатыр 15 ғасырдың соңында шіркеу жөнделген кезде қосылды. Алтарь, оңтүстік германиялық шеберлердің туындысы болуы мүмкін, Исаның азап шегуін бейнелейді және бір кезде алтынмен қапталған, боялған. 1978 жылдан бері сақталған бөліктері шіркеудегі құмтас тақтада тұр. Шіркеудің нартексі Германиядағы ең көне готикалық сәулет үлгісі – 1220 жыл шамасында салынған "Жәннәт". Лайықты бауырлар шіркеуіне кіретін қақпаларда 1178 жылы шырша ағашынан жасалған Германиядағы ең көне есіктер орналасқан. Есіктер темірмен қапталған, пергаментпен әшекейленген, есікке жабыстырылып, қызыл түспен боялған. Аббат шіркеуінің солтүстігінде монастырь орналасқан, оның оңтүстік бөлігі 1210-1220 жылдары "Жәннәт шеберінің" шеберханасымен салынған. Лайықты бауырлар монастырьге кіру және шығу үшін батыс жағындағы дәлізді пайдаланатын. Бұл дәліз баспалдақ арқылы лайықты бауырлардың жатақханасына және жер қабатындағы асханаға жетеді. Ауыс күмбездері 1869 жылы орнатылған жеті жұқа қос бағанамен демеленген. Асханадан монастырьге қарайтын дәліздің қарсы жағындағы жертөледе қазір тас қалаушылардың құрал-жабдықтары көрсетілген. Монастырдың солтүстік жағында монахтар тамақ ішу алдында және тазару үшін жуынатын лаваторий орналасқан. Су бұрқағының көп бөлігі 1878 жылы салынған, тек негізгі ыдыс ғана түпнұсқа. 1340-1350 жылдары бес готикалық терезе қосылды, ал лаваторийдің үстіндегі жартылай ағаш құрылым 1611 жыл шамасында де-Арне стиліне ұқсас стильде салынған. Лаваторийдің қақпалары Маулброннның негізін қалау мифін бейнелейтін суреттермен боялған. Су бұрқағы үйінің қарсы жағында монахтардың асханасы орналасқан, онда толыққанды монахтар тамақ ішіп, Киелі кітап оқылатын. Бұл ғимаратты, мүмкін, "Жәннәт шебері" салған, себебі оның ішкі бөлмелерінде ерте готикалық элементтер бар. 16 ғасырда күмбездердің қабырғалары қызыл түске боялған. Екі асхананы қамтамасыз ететін асхана олардың арасында орналасқан, бірақ түтін мен иіс монастырьдің қалған бөлігінен алыс ұстау үшін жасалған. Цистерциандық тәртіп жылытылатын бөлмелерге тыйым салғанмен, Маулброннда жылу фабрикасы бар, ол жылу фабрикасының астындағы күмбезді бөлмеде от жағу арқылы жылытылған. Түтін сыртқа шығарылып, жылу едендегі 20 тесік арқылы жылу фабрикасына көтерілген. Бұл монастырьдегі жалғыз жылытылатын бөлме болды. Монастырдың шығыс жағының ортасына қосылған бөлме – капелла, онда монахтар үндемеу антын бұза алатын. 1517 жылы салынған қызыл фрескалармен әшекейленген бөлменің жұлдызды күмбездерін үш бағана ұстап тұр. Бағаналардың бірінің тасы сегіз бүркіт бейнесін бейнелейді, бұл ерекше жағдай. Күмбездердің кілті Төрт Евангелист, Құдайдың Тоқтысы және керней тартқан періште бейнеленген. Капелланың оңтүстік-шығыс бұрышында шағын шіркеу бар. Монастардың жатақханасына шығыс жағындағы баспалдақ алып барады. Монастырьге қарайтын дәліз, лайықты бауыр Конрад фон Шмие салған, монастырь ауруханасына, Эфоратқа жетеді. Дәлізді Нурсиялық Бенедикт пен Клерволық Бернардың Мәриям ана алдында тізе бүгіп отырған суреті бейнеленген қабырғалық суреттермен әшекейленген. Символикасынан бұл орын Мариан шіркеуі, скрипторий немесе кітапхана ретінде пайдаланылған деп есептеледі. Вюртемберг герцогтары Маулброннды сатып алғаннан кейін аурухана игуменнің резиденциясы ретінде қайта жаңартылды және игуменнің лауазымынан "Эфорус" деген атау алды.

Шығыс ауласы

1588 жылы герцог Людовик III бұрынғы ғимараттың жертөлесіне, әббаттың резиденциясы болуы мүмкін, lustschloss салды. Людовик III-тің lustschloss-ының бар болған кезеңінде ол әкімшілік кеңсесі болып қызмет еткен. Жақын жерде монастырьдан өмір бойы зейнетақы алған қайырымды адамдар тұратын Пфрундхаустың қираған жерлері бар. Ғимарат 1430 жылы тұрғызылған және 19 ғасырда кедейлер үйі ретінде пайдаланылған, 1892 жылғы қаңтарда өртеніп жойылғанға дейін солай болды. Кешеннің оңтүстік-шығыс бұрышында 1516 жылы монастырда болған кезде Иоганн Георг Фауст тұрған деген Фаусттурм мұнарасы орналасқан.

Су жүйесі

Систерциандық монастырьлар үшін қалыпты болғандай, Маулбронн күрделі су басқару жүйесінің үстінде орналасқан. Монастырдың төңірегіндегі батпақты жерлерді кептіріп, бірнеше каналдар қазып, монахтар шамамен 20 тоған мен көл жасады. Жергілікті Сальцах өзені монастырь астынан бұрылып өтіп, оның канализациясын құрады. Бұл көлдердегі су деңгейін реттеуге болады, бұл Маулбронн монахтарына диірмендерін іске қосуға, сондай-ақ балық және шабақ өсіруге мүмкіндік берді. Осы көлдердің бірінде, Аалкистензееде, монахтар 5000-ға дейін сазан өсіре алды. Жүйенің көп бөлігі бүгінге дейін қолданылып келеді және Маулброннның ЮНЕСКО тізіміне енгендігінің бір бөлігі болып табылады. Су жүйесі 1989 жылдан бері Баден-Вюртембергтің ескерткіштерді сақтау басқармасы тарапынан зерттеліп келеді.

Мұражайлар

Қақпаның жанында орналасқан құймахана келушілер орталығы болып табылады. Бірінші қабатта монастырь кешенінің диорамасы, ал екінші қабатта Маулбронндағы монастырьдан кейінгі өмірді толық көрсететін музей орналасқан. Жақын жердегі Фрюмсерхаус (Frühmesserhaus) Маулбронн монахтары жасаған үш бөлімдік тақталар жиынтығын ұсынады, ол монастырьдың негізі мен оның құрылуына байланысты жағдайларды көрсетеді. Монастырь кешенінде Баден-Вюртемберг штаты басқаратын "Besuchen Bilden Schreiben" атты үш бөлімді әдеби мұражай бар. Бірінші бөлімі "Көру" Маулброннның әдебиеттегі бейнесін көрсетеді. Екіншісі "Оқу", монастырьдің протестант семинариясы ретінде пайдаланылуына арналған, және Иоганн Кеплер, Фридрих Хёльдерлин және Герман Гессе сияқты семинария түлектеріне назар аударады. Соңғысы "Жазу" Маулбронн монахтарының еңбектерін, сондай-ақ 800 жылдық тарихы бар кітапхананы және 50 автордың шығармаларын ұсынады. Аббатхананың қоймасында лапидарий және Маулброннда қолданылған құрылыс әдістерін көрсететін көрме орналасқан.

Мектеп

Ежелгі аудандарда қазір Вюртемберг евангелистік лютеран шіркеуі басқаратын Maulbronn евангелистік семинариясы орналасқан.