Кіріспе

Мелк аббаттығы (Stift Melk) – Вахау аңғарымен шектесетін Дунай өзеніне қарайтын тасты тік жарға орналасқан, Төменгі Австрияның Мелк қаласының үстіндегі бенедикттік аббаттық. Аббаттықта Стокер ауылының әулие Коломанының қабірі және Австрияның алғашқы билеуші әулеті Бабенбергтердің бірнеше өкілдерінің қалдықтары сақталған.

Тарих

Аббатхана 1089 жылы Австрия маркграфы Леопольд II Ламбах аббатханасының бенедиктин монахтарына өзінің бірінші қамалын сыйға берген кезде құрылған. Он екінші ғасырда Stiftsgymnasium Melk мектебінің алға басушысы – монастырь мектебі негізі қаланды, ал монастырь кітапханасы көп ұзамай кең көлемді қолжазбалар жинағы және оларды дайындауымен танымал болды, олардың көпшілігінде музыкалық шығармалар кездеседі. Он бесінші ғасырда аббатхана Австрия мен Оңтүстік Германияның монастырь өмірін қайта жандандырған Мелк реформасы қозғалысының орталығына айналды. Бүгінгі барокко стиліндегі аббатхана 1702 және 1736 жылдар аралығында Якоб Прандтауэрдің жобасы бойынша салынды. Әсіресе Иоганн Михаэль Роттмайр мен Пол Трогердің фрескаларымен безендірілген аббат шіркеуі ерекше көзге түседі. Он сегізінші ғасырдың соңында Мелк аббатханасы ағартушылық ой-пікір мен әлеуметтік алмасу орталығы болды, тіпті онда масондық ложа да болды, себебі монахтардың көпшілігі масондыққа жататын. Өзінің даңқы мен академиялық беделіне байланысты Мелк император Иосиф II кезінде, 1780 және 1790 жылдар аралығында көптеген австриялық аббатханалар жабылып, мемлекетке өткен кезде таратылудан құтылды. Аббатхана Наполеон соғыстары кезінде де, 1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін мектеп пен аббатхананың үлкен бөлігі мемлекетке тәркіленген кезде де өмір сүруіне қауіп төнді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мектеп аббатханаға қайтарылды және қазір екі жынысты 900-ге жуық оқушыға қызмет етеді. 1625 жылдан бері аббатхана Австрия конгрегациясының мүшесі, қазір Бенедиктин конфедерациясының құрамында. Умберто Эконың "Розаның аты" романындағы ортағасырлық кейіпкерлердің біріне, атақты аббатханаға құрмет көрсету мақсатында "Мелк Адсо" деген есім берілді. Мелк аббатханасы Патрик Ли Фермордың "Бейне сыйлықтардың уақыты" атты автобиографиялық еңбегіндегі ("ашылулар тау тізбегіндегі шың") метафоралық биік нүктесі де болып табылады. Аббатхана Вахау мәдени ландшафтының бөлігі, ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген.

Қайта қалпына келтіру жұмыстары

1297 жылы Мелк аббаттығы мен оның құнды кітапханасы алғаш рет өртенді. Бұл құрылыстарды қиратты. Мелк аббаттығында сақталған көптеген қолжазбаларды монахтар құтқарып қалды. 1683 жылғы түрік шапқыншылығы кезінде Мелк аббаттығы да ауыр зақымдарға ұшырады. Қазіргі аббаттық, 1702 жылы салынған, 1974 жылы өртенді. Бұл өрт әшекейленген бөлмелерді бүлдіріп, интерьерін және өнер туындыларын зақымдады, нәтижесінде 1978 жылдан 1995 жылға дейін қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Аббаттықтың нефі де қалпына келтірудің бір бөлігі болды. Мүсіндер мен алтарьларды қалпына келтіру үшін сегіз фунт алтын пайдаланылды. Осы кезеңде көптеген қонақтардың таңдаулы орны болған Мраморлы зал да жаңартылды. 2019 жылдың шілдесінде Австрия Ғылым академиясының Ортағасырлық зерттеулер институтының қызметкері Кристин Гласнер аббаттықтың архивін зерттеу кезінде бұрын белгісіз пергамент жолағын тапты. Онда "Der Rosendorn" поэмасының 60 жартылай жолы жазылған, оны зерттеушілер алғашқы "Вагина монологтары" деп атады. Бұрын қайта өңделіп, кейіннен жазылған кітаптың мұқабасына айналдырылған пергамент шамамен 1300 жылға жатқызылды, бұл оның бұрынғы есептеулерге қарағанда шамамен 200 жылға ертерек жазылғанын көрсетеді.

Еске алу еуросы

Melk Abbey 10 евролық коллекционерлік монетаның негізгі мотиві ретінде таңдалды: 2007 жылдың 18 сәуірінде қарылған Австрияның Melk Abbey естелік монетасы. Монетаның бет жағында аббат шіркеуінің фасады мен оның екі бүйірлік қанаттары төменгі бұрыштан көрінеді. Екі барокко мұнарасы және олардың артындағы үлкен күмбезді шіркеу көрініс тапқан. Төменгі оң жақ бұрышта Мелк аббаттығының гербі (Қасиетті Петірдің қиылысқан кілттері) бейнеленген.