Кіріспе

1997 жылы 4-ші санаттағы Тынық мұхитындағы «Паулин» дауылы Мексикаға соққан ең қасіретті дауылдардың бірі болды. 1997 жылғы Тынық мұхиты маусымындағы он алтыншы тропикалық дауыл, сегізінші дауыл және жетінші ірі дауыл – «Паулин» 1997 жылдың 16 қыркүйегінде Африкадан пайда болған тропикалық толқыннан туындап, Оңтүстік Америка арқылы Тынық мұхитына қарай жылжыды. 5 қазанда төмен қысым аймағы тропикалық дауылға айналды, ал 7 қазанда «Паулин» дауылға жетті. Алғашқыда ол шығысқа қарай қозғалды, содан кейін солтүстік-батысқа бұрылып, жылдам күшейіп, ең жоғары жел жылдамдығына жетті. «Паулин» Мексика жағалауымен жақын арада параллель қозғалып, 9 қазанда Пуэрто-Анхель, Оахака маңында құрлыққа шықты және келесі күні тарап кетті. Дауыл Мексика жағалауында мол жаңбыр жаудырды, Пуэнте-Хуладағы жауын-шашын ең жоғары деңгейге жетті. Мексиканың ең кедей аймақтарындағы су тасқыны мен тау жыныстарының құлауы салдарынан 230-дан 500-ге дейін адам қаза тапты, бұл тарихындағы шығыс Тынық мұхитындағы ең қасіретті дауылдардың біріне айналды. Дауылдың салдарынан ондаған мың үй қирады немесе зақымданып, шамамен 300 000 адам үйсіз қалды, ал зиян келген шығын 447,8 миллион долларды құрады (1997 жылғы АҚШ доллары).

Метеорологиялық тарих

1997 жылдың 16 қыркүйегінде Африка жағалауынан Атлант мұхитының тропикалық аймағына қарай жылжыған тропикалық толқын Паулин дауылға себеп болды деп саналады. Бұл толқын кейін Атлант мұхиты мен Кариб теңізі арқылы өтіп, 26 қыркүйекте Оңтүстік Американың солтүстік бөлігінен өтіп Панама маңындағы Тынық мұхитына енді. Осы кезде жүйе Мексиканың Пуэрто-Анхель қаласының оңтүстік-шығысында шамамен 290 миль (467 км) қашықтықта орналасқан және Орталық Америкадағы төмен қысым аймағының салдарынан қалыпты бағытталған ағыстар бұзылғандықтан шығысқа қарай жылдамдады. Сол күні жүйе төменгі деңгейдегі айналым орталығының жартысынан астамын қамтитын белгілі бір құрылымды қалыптастырды, ал 6 қазанда Ұлттық дауылдар орталығы (NHC) жүйенің тропикалық дауылға дейін күшейгенін хабарлады және оған Паулин деген ат берді. Мексиканың оңтүстік-шығысындағы жоғары қысымдық жүйе Паулиннің бағытын солтүстік-шығысқа бұрды. 6 қазанда кешкісін дауылдың көзі анық байқалды, ал ертесіне таңда Паулин солтүстік және солтүстік-батысқа бұрылғаннан кейін Салина-Круздан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 265 миль (426 км) қашықтықтағы жерде дауылға айналды.

Дайындықтар

7 қазанда Мексика үкіметі Чиапас штатындағы Тапачуладан Герреро штатындағы Пунта-Мальдонадоға дейін қатты дауыл туралы ескерту жариялады. Паулин құрлыққа тигеннен кейін көп ұзамай ескерту солтүстік-батысқа қарай Мансанильо, Колима және кейін Пуэрто-Вальярта, Халиско қалаларына дейін кеңейтілді. Паулиннің құрлыққа тию кезінде батыс-солтүстікке бұрылуы күтпеген еді, нәтижесінде кейбір аймақтарда дауылдық жағдайлар туралы бірнеше сағаттан кейін ғана хабарланды. Үкімет соңында Акапулько мен Пуэрто-Мадеро арасындағы алты маңызды порты жапты. Оахака штатының билігі 75 төтенше жағдайға арналған баспана ашып, 50 мектепті 10 000 адамды қабылдауға дайындады.

Әсері

Жұмыртқа кезінде беттік бақылаулар аз ғана жасалды, бірақ шенеуніктер Мексиканың оңтүстігі дауылдың ең қатты соққан жері болғанын хабарлады. Паулин құрлыққа шыққан Пуэрто-Эскондидо, Оахака маңында, дауыл аймақтан өтетін бірнеше сағат бұрын желдің ең жоғары күші тіркелді; содан кейін хабарламалар түспеді. Акапулькодағы анемометр желдің күшті соғуын тіркеді. Дегенмен, шенеуніктер Паулин аймақтан өтетін кезде дауыл болуы мүмкін деп есептейді. Акапулькода дауыл 24 сағат ішінде жаңбырдың мөлшерін құйды. Бұл 1974 жылы орнатылған қаланың жаңбыр рекордын бұзды; 1997 жылғы жалпы сома қаланың жылдық жаңбырының шамамен 25% құрады. Дауыл құрлыққа шыққан кезде Оахака жағалауында шамамен 9 метрлік (30 фут) толқындар тіркелді. Ел бойынша Паулин дауылы 447,8 миллион доллар (1997 жылғы АҚШ доллары) көлемінде материалдық залал келтірді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Гуманитарлық істер жөніндегі департаменті Паулин дауылынан кейін үш күн өткен соң 137 адамның қаза тапқанын хабарлады. Дауылдан кейін төрт күн өткен соң, Reuters агенттігі 173 адамның қаза тапқанын және шамамен 200 адамның жоғалып кеткенін хабарлады, ал Мексика үкіметі 149 адамның қаза тапқаны туралы мәлімдеме жасады. Соңында, баспасөз хабарларында кем дегенде 230 адамның қаза тапқаны, ал Мексика Қызыл Кресті 400-ге жуық адамның қаза тапқанын хабарлады. Relief Web 217 адамның қаза тапқанын және 600 000 адамның зардап шеккенін көрсетеді. Шамамен 300 000 адам дауыл салдарынан үйсіз қалды.

Қоршаған орта

Жұлындар қоршаған ортаға ауыр зиян келтірді; Мексиканың оңтүстігіндегі жазық орманды аймақтары мен қарағай және мәңгі жасыл емен тоғайлары кең ауқымда зардап шекті. Кейбір аймақтардағы күшті толқындар жағалау эрозиясын күшейтті. Эрозиядан құрман болған қарасайлардың екі көктемдегі жұмыртқа салу циклына әсер етіп, шамамен 40 миллион жұмыртқа жойылды. 806 мыңға жуық ұя зардап шекті, олардың шамамен 50 пайызы жойылды. 1959 жылдан бері Мексиканың оңтүстігіне келген ең қауіпті және күшті жұлын, бұл жұлын Тынық мұхитындағы маржан рифтеріне келген алғашқы құжатталған жұлын болып табылады. Егінге келген зиян өте зор болды, 400 мың қап кофе жоғалды. Жұлыннан кейінгі күндері соя мен бидай бағасы өсті. Барлығы алғанда, Паулин жұлыны Мексиканың оңтүстігіндегі фаунаға үлкен әсер етті. Көп жауынның салдарынан Лос-Перрос өзені арнасынан асып, Оахака штатындағы 50 муниципалитет су тасқынына ұшырады. Су тасқыны 12 көпірді қиратты және бірнеше күнге кейбір аймақтарда электр қуаты, ауыз суы және телекоммуникациялар тоқтатылды. Штатта кем дегенде 110 адам қаза тапты, жүздеген мың тұрғын мен 1278 қауым зардап шекті. Бір экологиялық агенттік кофе егістерін қалпына келтіруге 15 жыл қажет болады деп мәлімдеді. Алдын ала есептеулерге сәйкес, Геррерода 123 адам қаза тапты. Онда шамамен 5000 үй қирады, ал тағы 25000 үйге зақым келді. Қалада жұлыннан кейін бағалардың күрт өсуі байқалды, тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі бір лауазымды тұлға дүкен иелері сүтке 200 пайыз, тортильяға 500 пайыз және суға 1000 пайызтан артық қымбаттықпен сауда жасағанын хабарлады. Үкімет Акапулько тұрғындары үшін 39 көмек көрсету орталығын құрды, бірақ кейбір тұрғындар тамақ пен су ала алмады. Кейбір тұрғындар президентті және оның Революциялық партиясын (ПРИ) көмек көрсетуді өздеріне пайдалану мақсатында алып жатқан деп күдіктенді. Президент қылмыстық іс қозғауға уәде берді және көмек көрсету орталықтарын жауып, олардың орнына дауытхана ашуды шешті. Азық-түлік болғанына қарамастан, Мексика армиясы дауытханалар құрмады, сондай-ақ көмек көрсету орталықтарында да таратылмады. Жұлыннан кейін шамамен он күн өткен соң 20 мың адам әлі де шұғыл көмек көрсету бригадаларынан және көмек көрсету жұмыстарынан оқшауланған, бұл президенттің адамдар аштықтан өлуі мүмкін деген күдікке итерді. Бастапқыда шалғай аймақтарға тікұшақтар жіберілді, бірақ жұлыннан кейін қатты тұман мен қатты жаңбыр операцияларды тоқтатты. Үкімет алыс таулы қауымдарға азық-түлік жеткізуге тырысты, бірақ билік өкілдері бұл іс өте қауіпті екенін атап өтті. Германияның Қызыл Кресті де көмек ұсынды, сондай-ақ кем дегенде алты денге қызуының жағдайы тіркелді. Ең маңыздысы, Паулинге байланысты Оахаканың 616 ауылында 14 630 малария жағдайы тіркелді; бұл 1998 жылы Мексикада тіркелген малария жағдайларының 80 пайызын құрады. Әскерилер су жинағыштарды дезинфекциялау үшін хлор таблеткаларын және зақымдалған үйлерінен шіріген лай мен кәрізді тазарту үшін арбаларды таратты. Екі C 130 Hercules ұшағы мен жиырма тікұшақ Акапульконың оңтүстігіндегі шағын ауылдарға азық-түлік пен суды әуе көлігімен жеткізді, олар жұлыннан кейін бір аптаға жуық уақыт бойы тоқтап қалды.

Зейнеткерлік

Мексикадағы жоғары өлім саны мен келтірілген зиянның ауқымына байланысты, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым маусым аяқталғаннан кейін Паулин деген атты алып тастады және ол ешқашан Тынық мұхитындағы дауылға қолданылмайды. Оның орнына 2003 жылғы маусымда Патриция деген ат қойылды.