Кіріспе
Американдық әскери офицер және математик Уильям Уоллес Смит Блис (17 тамыз 1815 - 5 тамыз 1853) – АҚШ армиясының офицері және математика профессоры. Математикаға қабілетті, Вест-Пойнтта оқытумен айналысты, сонымен қатар қатардағы офицер болып та қызмет етті. 1848 жылдың желтоқсанында Блис президент сайланған Закари Тейлордың кіші қызы Мэри Элизабет Тейлорға үйленді және президенттік хатшы болып жұмыс істеді. Бес жыл өткен соң Блис Нью-Орлеанда сары қызбаға шалдығып, 37 жасында дүние салды. Американың түрлі түпкі халықтарына қызығушылық танытқан Блис олардың бірнеше тілін үйреніп, мәдениеттерін зерттеді. Ол Данияның Копенгаген қаласындағы Солтүстік ескерткіштерінің корольдік қоғамының мүшесі және Америка этнологиялық қоғамының құрметті мүшесі болды. Тілдерге шебер болған ол он үш тілді оқи алатын, ал олардың бірнешеуін еркін сөйлей білді.
William Wallace Smith Bliss (August 17, 1815 – August 5, 1853) was a United States Army officer and mathematics professor. A gifted mathematician, he taught at West Point and also served as a line officer. In December 1848 Bliss married Mary Elizabeth Taylor, youngest daughter of President elect Zachary Taylor, whom he would serve as presidential secretary. Five years later Bliss contracted yellow fever in New Orleans and died at the age of 37. Having become interested in the various Native American tribes, Bliss learned a number of their languages and studied their cultures. He was a member of the Royal Society of Northern Antiquaries of Copenhagen, Denmark, and an Honorary Member of the American Ethnological Society. Gifted at languages, he was able to read thirteen and could speak a number of those fluently.
Ерте өмір және білім
Уайтхолл қаласында, Нью-Йорк штатында дүниеге келген ол, капитан Джон Блис (Либан, Нью-Гэмпширден) мен Олив Холл Симондстың (Тодд округі, Кентуккиден) ұлы еді.
Әскери мансап
14 жасында Блис 1829 жылдың 1 қыркүйегінде АҚШ Әскери академиясына қабылданды. Ол студент кезінде математика саласында өте ұсық дағдыларды көрсетті. 1833 жылдың 1 шілдесінде (17 жасында) бітіріп, 4-ші жаяу әскер полкінің екінші лейтенанты болып тағайындалды. Ол өз еркімен жаяу әскерде қызмет етуді таңдады. 1833-1834 жылдары Алабама штатындағы Форт-Митчелл әскери гарнизонында қызмет етті. 1835 жылы ол үндістерді қоныстандыру кезінде чероки тайпасына қарсы операцияларға қатысты, нәтижесінде олардың көп бөлігі Миссисипи өзенінен батысқа қарай орналасқан Үнділердің жеріне көшірілді. 1834 жылдың 2 қазанынан (19 жас) 1840 жылдың 4 қаңтарына дейін (24 жас) Блис Вест-Пойнтта математика пәнінің ассистенті болып қызмет етті. Капитан шенімен ол 1840 жылдан 1841 жылға дейін Семинол соғыстарының қолбасшысы, генерал-майор Уокер Кит Армистедтің штаб бастығы болды. Ол Арканзас штатындағы Форт-Смит және Луизиана штатындағы Форт-Джесуп қалаларында штаб офицері ретінде қызмет етті. 1845 жылы Блис Техас Республикасының аннексиясына дейін АҚШ әскери оккупациясына қатысты. 1846 жылдың сәуірінен 1847 жылдың қарашасына дейін Мексика соғысына қатысып, Пало-Альто, Ресака-де-ла-Пальма және Буэна-Виста шайқастарында күресті. 1846 жылдың мамырында майор, ал 1847 жылдың ақпанында батылдығы мен еңбегі үшін подполковник шеніне ие болды. Техас және Мексикадағы қызметінің бар кезеңінде ол генерал-майор Закари Тейлордың штаб бастығы болды. Блис тиімділігімен және жоғары деңгейдегі көмекшілік қабілетімен көзге түсті. Оның жазу стилі қарапайым, әсем, күшті және көркемдікпен ерекшеленді. Ол көңілді және халыққа жақын болды.
Зияткерлік ізденістер
1849 жылы Нью-Гэмпшир штатындағы Дартмут колледжінен өнер магистрінің құрметті дәрежесін алды. Ол Данияның Копенгаген қаласындағы Солтүстік ескіліктерді зерттеу корольдік қоғамының мүшесі және Америка этнологиялық қоғамының құрметті мүшесі болды. Ол тілдерге қабілетті еді және кем дегенде он үш тілді еркін меңгерген. Филолог Джордж Перкинс Марш Блис Америкадағы ең жақсы тіл білгіш екенін айтқан.
Неке және отбасы
1848 жылдың 5 желтоқсанында Луизиана штатындағы Батон-Руж қаласында Блис, сайланған президент Закари Тейлордың ең кіші қызы Мэри Элизабетке (1824–1909) үйленді.
Саяси мансап
Тейлор Блиссті президенттің жеке хатшысы етіп тағайындады (ол осы міндетті орындау үшін армиядан демалысқа шықты). Президенттің әйелі ресми қабылдаулар мен іс-шараларға қатыспағандықтан, ол әлеуметтік рөлді қызы Мэри Элизабет Блисске жүктеді, ол 22 жасында Ақ үйдің бірінші ханымына айналды. Осы жас жұбайлар Вашингтондағы ықпалды тұлғаларға айналуға бейімді болғандай көрінді. 1850 жылдың шілде айында президент күрт қайтыс болды. Блис әйелі Мэримен бірге анасын, жесір қалған анасын Миссисипи штатының Паскагула қаласына алып барды. Ол 1852 жылы басқа қызының үйінде қайтыс болды. Блис армияның Батыс бөлімінің генерал-адъютанты қызметіне тағайындалды. Луизиана университетінің тапсырмасымен Нью-Орлеанға жасаған жазғы сапарынан кейін Блис сары қызбаға шалдықты. 1853 жылдың 5 тамызында 37 жасында Паскагула қаласында қайтыс болды. Ол Нью-Орлеандағы Жирод көшесіндегі зиратқа (қазіргіде қолданылмайтын) жерленді. Бір ғасыр өткен соң оның мәйіті Техас штатындағы Форт-Блисс ұлттық зиратына көшірілді.
Мұра мен құрмет
1849 жылы Нью-Йорк штаты оған Мексика-Америка соғысындағы Пало-Альто, Ресака-де-ла-Пальма, Монтеррей және Буэна-Виста шайқастарындағы батылдығы үшін алтын медаль табыс етті. 1854 жылдың 8 наурызында Ел-Пасо поштасы оның құрметіне Форт Блис деп қайта аталды. Оның құрметіне Нью-Орлеандағы Жирод көшесі зиратында итальяндық мәрмәрдан жасалған жиырма футтық ескерткіш орнатылды. Онда ол "білімі мол ғалым, мәдениетті адам және батыр сарбаз" екені жазылған. 1955 жылы зират Орталық бизнес ауданында жаңа құрылыс салу үшін жабылды. Оның денесі Форт-Блисс ұлттық зиратына көшірілген кезде, ескерткіш те көшіріліп, Форт-Блисс әскери базасындағы Хинман залының жанындағы LTC Уильям В. С. Блисс парад алаңының орталық бөлігіне айналды.