Сан-Франциско балеті: АҚШ-тың ең көне балет труппасы

Кіріспе

АҚШ балет компаниясы

Сан-Франциско балеті – 1933 жылы балетмейстер Адольф Болм басшылығымен Сан-Франциско опера балеті ретінде құрылған, АҚШ-тың ең көне балет компаниясы. Компания қазіргі уақытта Сан-Францискодағы Соғыс ескерткіші опера үйінде орналасқан және 2022 жылдың желтоқсанынан бастап Тамара Рохо басқарады. Бұл әлемдегі жетекші би компанияларының бірі, жыл сайын 100-ден астам қойылым қояды, репертуары классикалық және заманауи балеттен тұрады. Американдық балет театры және Нью-Йорк қалалық балетімен бірге Сан-Франциско балеті бүгінгі әлемдік аренада американдық стильді қалыптастырған ұлы классикалық компаниялардың «үштігінің» бір бөлігі деп есептеледі.

Құрылтайшы: Кристенсен ағайындылары

Уилям Кристенсен, Харольд Кристенсен және Лью Кристенсен – Америка Құрама Штаттарында балет өнерін дамытуға ең көп үлес қосқан, көпшіктердің пікірінше, ағайындылардың әйгілі үштігін құрады. Өнерге бейім, музыкалық отбасында дүниеге келген үш бауыр ерте жасынан халық билері мен балетті оқып, 1920-1930 жылдары танымал вадевильдік «Орфей» циркінде гастрольдік сапарлар жасады. «Кристенсен бауырлары» атты қойылымы арқылы көптеген американдықтарды балетпен алғаш рет таныстырды. Вадевиль американдық мәдениеттен мүлдем жойылған кезде, Гарольд пен Лью 1935 жылы Джордж Баланчиннің жаңа труппасы – «Американдық балетке» қосылды. 1932 жылы Уилям Орегон штатының Портленд қаласында балет мектебін ашты, ал 1937 жылы Сан-Франциско опера балетінің бас солисі болып тағайындалды. 1938 жылы ол труппаның балетмейстері мен хореографы болды. 1942 жылы ағасы Гарольдпен бірге компанияны Операдан сатып алып, оны «Сан-Франциско балеті» деп атады. 1951 жылы Уилям «Сан-Франциско балетінен» директорлық қызметтен зейнетке шығып, Юта штатына көшіп барды, онда ол Юта университетіндегі елдегі алғашқы университет балет бөлімінде балеттен сабақ берді. 1963 жылы студенттерінің тобымен «Юта азаматтық балетін» (қазір «Балет Вест» деп аталады) құрды, ал компания 1978 жылға дейін Кристенсеннің тікелей басшылығында болды. Баланчиннің «Американдық балеттегі» жетекшілігімен Лью Кристенсен американдық туған алғашқы «данс нобль» атанды. 1951 жылы ол ағасы Уиляммен бірге «Сан-Франциско балетінің» бірлескен директоры болды. Уилям сол жылы Солт-Лейк-Ситиге көшкеннен кейін Лью «Сан-Франциско балетінің» толыққанды директоры болды, ол 1976 жылға дейін, Майкл Смуин директорлыққа қосылғанға дейін осы лауазымда қалды. Лью Кристенсен 1984 жылға дейін, қаза болған жылға дейін «Сан-Франциско балетінің» бірлескен директоры болып қызмет етті. 1940 жылы ағасы Уилям оны «Сан-Франциско балет мектебінің» директоры болуға шақырды, ал 1942 жылы ол және Уилям «Сан-Франциско балетін» сатып алды. Харольд 1975 жылы зейнетке шыққанға дейін мектеп директоры қызметін атқаруын жалғастырды. Эмми сыйлығының иегері, хореограф және биші Джеймс Старбак 1935-1938 жылдар аралығында «Сан-Франциско опера балетінің» бас бишісі болды, содан кейін компанияны тастап, Монте-Карло балетінде билеген алғашқы американдық ер адам болды.

Willam Christensen, Harold Christensen, and Lew Christensen made up the famed trio of brothers considered by many to have done more than anyone else to establish ballet in the United States. Born into an artistic and musical family, the three brothers studied folk dance and ballet from early ages and went on to tour the famous vaudeville Orpheum Circuit during the 1920s and 1930s, exposing many Americans to ballet for the first time with their act "The Christ Brothers". As vaudeville faded from American popular culture, Harold and Lew joined George Balanchine's new company, American Ballet, in 1935. In 1932, Willam formed a ballet school in Portland, Oregon; in 1937, he was engaged as principal male soloist by San Francisco Opera Ballet. He became the company's ballet master and choreographer in 1938. With his brother Harold, he purchased the company from the Opera in 1942, renaming it San Francisco Ballet. In 1951, Willam retired as director of SF Ballet and moved to Utah, where he started teaching ballet in the country's first university ballet department at the University of Utah. With a group of his students, he founded the Utah Civic Ballet (now known as Ballet West) in 1963; the company remained under Christensen's directorship until 1978. Under Balanchine's tutelage at American Ballet, Lew Christensen became the first American born danseur noble. In 1951, he joined his brother Willam as co director of San Francisco Ballet. When Willam moved to Salt Lake City later that year, Lew took over as full director of SF Ballet; he held the position until 1976, when Michael Smuin joined him as co director. Lew Christensen remained SF Ballet co director until 1984, the year of his death. In 1940, his brother Willam invited him to become director of the San Francisco Ballet School, and in 1942 he and Willam purchased the SF Ballet. Harold continued to serve as the school's director until his retirement in 1975. Emmy Award winning choreographer and dancer James Starbuck was a principal dancer with the San Francisco Opera Ballet from 1935 1938; and left the company to become the first American man to dance with the Ballet Russe de Monte Carlo.

1938-1950 жылдар

1938 жылы компанияның алғашқы ірі қойылымы Виллам Кристенсеннің хореографиясымен қойылған "Коппелия" балеті болды. 1940 жылы "Лебеді көлі" қойылды, бұл балеттің тұтас нұсқасы алғаш рет американдық компанияда сахналанды. 1944 жылы Рождество алдында компания Чайковскийдің ең танымал шығармасы – "Жақсылық пен жамандық" балетін толыққанды қойды, ол АҚШ-та алғаш рет биленіп көрсетілді. 1942 жылы Сан-Франциско опера балеті екі тәуелсіз компанияға – балет және опера компанияларына бөлінді. Балет бөлігі Уиллам мен Гарольд Кристенсендерге сатылды. Уиллам көркемдік жетекші болды, ал Гарольд Сан-Франциско балет мектебінің директоры қызметін атқарды.

1951-1972 жылдар

1951 жылы Сан-Франциско балетінің басқаруында маңызды өзгеріс болды. Ол кездегі премьер-биші Лев Кристенсен ағасы Виллам Кристенсенмен бірлесіп әртістік жетекшілік жасады. 1952 жылы Лью Кристенсен жеке директор болып тағайындалды. Оның басшылығымен Сан-Франциско балеті саяхаттап, өзін көрнекті американдық балет компаниясы ретінде орнықтырды. 1956 жылға дейін Сан-Франциско балеті Батыс жағалауда болды, бірақ Кристенсен компанияны Массачусетс штатындағы Якобтың жазғы би фестиваліне алып барды. 1957 жылы ол Қиыр Шығысқа гастрольдік сапар жасаған алғашқы американдық балет компаниясы болды, Азияның 11 мемлекетінде өнер көрсетті. Оның басшылығымен SF Балетінің ұлттық және халықаралық беделі арта түсті, әсіресе 1977 жылғы «Ромео мен Джульетта» қойылымының сәтті өтуі, ол 1978 жылы PBS телеарнасының «Dance in America» (Америка биі) сериясында көрсетілді. Бұл теледидардағы көрсету Батыс жағалауындағы балет компаниясының және толық көлемді балеттің PBS телесериалында алғаш рет көрсетілуін таңбалады. PBS телеарнасы Смуиннің SF Ballet қойылымдарының тағы үш қойылымын көрсетті, ал оның «The Tempest» (Дауыл) және «A Song for Dead Warriors» (Өлген жауынгерлерге арналған ән) қойылымдары «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Смуин 1985 жылға дейін компанияны жетекшілік етті.

1985 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1985 жылы Хелги Томасонның көркемдік жетекші ретінде келуі Сан-Франциско балеті үшін жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Томассон басшылығымен Сан-Франциско балеті әлемдегі ең инновациялық балет труппаларының бірі ретінде танылды. Бұл жаңа таланттардың хореографиялық туындыларын ерте және жиі қоюы, репертуарының кеңдігі – классикалық, неоклассикалық және заманауи балеттен тұратыны, сондай-ақ труппа мүшелерінің алуан түрлілігімен байланысты. Financial Times газеті 2012 жылы «Томассон АҚШ-тың жетекші компаниялары мен «аймақтық компаниялар» арасындағы шекараны бұзуға көмектесті» деп жазды. 25 жылдан астам уақыт бойы Томассон «Лебедь көлі» (1988, 2009), «Ұйықтаған сұлу» (1990), «Ромео мен Джульетта» (1994), «Жизель» (1999), «Дон Кихот» (бұрынғы премьер-балерина және қазіргі хореограф Юрий Посоховпен бірлесіп қойылған, 2003) және «Бөрікші» (2004) сияқты классикалық туындылардың толық метражды қойылымдарын сахналады. 1915 жылғы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесі кезінде Сан-Францискода өтетін Томассонның «Бөрікшісі» Сан-Францискоға тән жалғыз қойылым болып табылады. Онда Майкл Йерган және Мартин Паклединаз жасаған декорациялар (соның ішінде «суреттелген үйлер» деп аталатын Сан-Францисконың викториандық үйлерінің фоны) мен костюмдер бар, екеуі де бірнеше рет Тони сыйлығын жеңіп алған дизайнерлер. Премьерасында «Нью-Йорк Таймс» газеті Томассонның «Бөрікшісін» «көрнекті, талғамды және әдемі» деп атады. Сан-Франциско балетінің 80-ші маусымының гала-кешіне Тарантелла па-де-де, «Л’Арлезиан» солосы, Гензанодағы Гүл фестивалі па-де-де, «Пасериннің қармағында», «Реймонданың» екінші актісі солосы, «Трионың» екінші бөлімі, «Дон Кихот» гран па-де-де, «Онегиннің» бірінші актісі па-де-де, «Жұлдыздар мен жолақтар» па-де-де, «Жаңбырдан кейін» па-де-де және «Suite en Blanc» үзінділері кірді. 2013 жылғы Сан-Франциско балетінің маусымында «Трио», «Ghost» және «Borderlands», сондай-ақ «Suite en blanc», «In the night», «Nijinsky», «Көктемнің құрбаны», «Онегин», «Реймонданың» үшінші актісі және «Золушка» қойылды. 2014 жылғы маусымда «Жизель», «Жазғы түнгі арман», «Жастар», «Шекаралар», «Шет елдерден», «От құсы», «Жілектер», «Ла Баядерден» көлеңкелер патшалығы, «Золушка», «Шостакович трилогиясы», «Каприс», «Мейльстром», «Көктемнің құрбаны», «Колибри», «Бесінші маусым», «Suite en Blanc», «Агон», «Брамс Шенберг квартеті» және «Шыны бөлшектері» көрсетілді. 2015 жылғы маусымға «Серенада», «RAKU», «Ламбарена», «Жизель», «Дәлдіктің шатастыратын қызығуы», «Екі жұпқа арналған вариациялар», «Манифест», «Ла Баядерден» көлеңкелер патшалығы, ІІ акт, «Жиналыста билер», «Хомби», «Дон Кихот», «Шостакович трилогиясы», «Каприс», «Жүзуші» және «Ромео мен Джульетта» кірді. 2017 жылғы маусымда «Хаффнер симфониясы», «Байқау кемелері», «Патшалардың бет-әлпеті», «Жеті соната», «Оптимистік трагедия», «Pas/Parts 2016», «Франкенштейн», «Стравинский скрипка концерті», «Жуған ұлы», «Алмаздар», «Фьюжн», «Саломея», «Қорық симметриялар», «Аққу көлі», «Трио», «Машинадағы жынды», «Алтын сағатта» және «Золушка» қойылды. 2021 жылдың қаңтар айында Томассон 2022 жылдың соңында труппадан зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. 2022 жылдың қаңтар айында Тамара Рохо Томассонның орнын басатыны жарияланды.

Helgi Tomasson's 1985 arrival as artistic director marked the beginning of a new era for San Francisco Ballet. Under Tomasson's direction, San Francisco Ballet has been recognized as one of the most innovative ballet companies in the world due to its early and frequent commissioning of new works by aspiring choreographers around the globe, the breadth of its repertory—spanning classical ballet, neoclassical ballet, and contemporary ballet—and the diversity of its company members. The Financial Times noted in 2012, "Tomasson helped shatter the distinction between the US top companies and so called 'regional companies. Over a span of more than 25 years, Tomasson has staged acclaimed full length productions of classics including Swan Lake (1988, 2009); The Sleeping Beauty (1990); Romeo and Juliet (1994); Giselle (1999); Don Quixote, co staged with former principal dancer and current choreographer in residence Yuri Possokhov (2003); and Nutcracker (2004). Tomasson's Nutcracker, set in San Francisco during the 1915 Panama Pacific International Exposition, is notable for being the only uniquely San Francisco Nutcracker. It features sets (including "a backdrop of San Francisco's Victorian houses known as 'painted ladies) and costumes created by, respectively, Michael Yeargan and Martin Pakledinaz, both repeat Tony Award winning designers. Upon its premiere, The New York Times called Tomasson's Nutcracker "striking, elegant and beautiful". The Gala Opening of San Francisco Ballet's 80th Season included Tarantella pas de deux, L'Arlesienne solo, Flower Festival at Genzano pas de deux, In the Passerine's Clutch, Raymonda’s Act II solo, Trio second movement, Don Quixote grand pas de deux, Onegin Act 1 pas de deux, Stars and Stripes pas de deux, After the Rain pas de deux, and excerpts from Suite en Blanc. San Francisco Ballet's 2013 season included Trio, Ghost and Borderlands as well as Suite en blanc, In the night, Nijinsky, The Rite of Spring, Onegin, Raymonda Act III and Cinderella. The 2014 season included Giselle, A Midsummer Night's Dream, Tears, Borderlands, From Foreign Lands, Firebird, Ghosts, The Kingdom of the Shades from La Bayadère, Cinderella, Shostakovich Trilogy, Caprice, Maelstrom, The Rite of Spring, Hummingbird, The Fifth Season, Suite en Blanc, Agon, Brahms Schoenberg Quartet, and Glass Pieces. The 2015 season included Serenade, RAkU, Lambarena, Giselle, The Vertiginous Thrill of Exactitude, Variations for Two Couples, Manifesto, The Kingdom of the Shades from La Bayadère, Act II, Dances at a Gathering, Hummingbird, Don Quixote, Shostakovich Trilogy, Caprice, Swimmer, and Romeo & Juliet. The 2017 season included "Haffner Symphony," "Fragile Vessels," "In the Countenance of Kings," "Seven Sonatas," "Optimistic Tragedy," "Pas/Parts 2016," "Frankenstein," "Stravinsky Violin Concerto," "Prodigal Son," "Diamonds," "Fusion," "Salome," "Fearful Symmetries," "Swan Lake," "Trio," "Ghost in the Machine," "Within the Golden Hour," and "Cinderella." In January 2021, Tomasson announced that he will retire from the company at the end of 2022. In January 2022, it was announced that Tamara Rojo will succeed Tomasson.

Бағдарламалау

Сан-Франциско балеті қаңтардан мамырға дейін Сан-Францискодағы Соғыс мемориалдық опера үйінде түрлі қойылымдар көрсетеді. Бұдан өзге, компания шілде айында Сан-Францискодағы Стерн-Гроув фестивалінде өнер көрсетеді, жаз және күз мезгілдерінде ел бойынша гастрольдік сапарлар жасап, желтоқсан айында Соғыс мемориалдық опера үйінде "Щелкунчик" қойылымын ұсынады.

Тарих және режиссерлер

Мектеп 1933 жылы Сан-Франциско опера және балет мектебінің құрамында құрылған. Сан-Франциско операсының негізін қалаушы Гаэтано Мерола бишілерді опералық қойылымдарға дайындау үшін арналған мекеме қажеттігін сезінді. 1933 жылдан 1938 жылға дейін мектепті балет директоры Адольф Болм басқарды. 1938 жылдан 1940 жылға дейін Виллам Кристенсен директор болды, ал одан кейін 1942 жылдан 1975 жылға дейін оның інісі Харольд Кристенсен басшылық етті.

Мектеп бағдарламалары

Мектепке тек сынақ арқылы қабылданады. Студенттер қаржылық көмекке және үлгерім бойынша стипендия алуға өтініш бере алады. Жоғары деңгейдегі студенттер 2004 жылы құрылған бір-екі жылдық кәсіби дайындық бағдарламасы – SFBS Trainee бағдарламасына қатысуға шақырылуы мүмкін. Жыл сайынғы SF Балетінің "Ақшамшы" қойылымында билеу үшін 150-ге дейін оқушы іріктеу арқылы таңдалады. Ең дамыған студенттер репертуарлық маусымда SF Балетімен бірге билей алады. Мектеп сонымен қатар 4-7 жастағы балаларға арналған балетке дейінгі дайындық бағдарламасын ұсынады. Бағдарламаны аяқтағаннан кейін, оқуды жалғастыруды қалаған оқушылар мектепте білім алуды жалғастыру үшін қайтадан сынақтан өтуі керек.

Факультет

Сан-Франциско балет мектебінің оқытушылары өте ұзақ жылдардан бері өзінің жоғары деңгейімен және алуан түрлілігімен танымал. 2017 жылдың қаңтарынан бастап оған көркемдік жетекші Хельги Томассон және директор Патрик Арманд басшылық етеді. Көрнекті оқытушылар құрамына Патрик Арманд, Сесилия Бим, Сандрин Кассини, Кристи ДеКаминда, Карен Габей, Джеффри Лайонс, Рубен Мартин Синтас, Илона МакХью, Паскаль Молат (Дайындық бағдарламасының ассистенты), Энн Софи Родригес, Хайме Диас (Күш беру), Дександро "Д" Монтальво (Қазіргі заман биі), Брайан Фишер (Қазіргі заман биі), Дана Геншафт (Қазіргі заман биі және дене шынықтыру), Генри Берг (Дене шынықтыру), Леонид Шагалов (Характерлі би), Джейми Нарушчен (Музыка) және Дэниел Салливан (Музыка) кіреді. 2017 жылғы шақырылған оқытушылар қатарында Софиан Сильв (Басты шақырылған оқытушы) бар.

Сан-Франциско балет оркестрі

1975 жылы Сан-Франциско балетінің ресми тұрақты оркестрі ретінде құрылған Сан-Франциско балет оркестрі (SFBO) бір қаладағы үш ірі оркестрдің бірі болудың сирек мүмкіндігіне ие. Оркестр 1975 жылдың соңында «Щелкунчик» қойылымымен дебют жасады және содан бері көрермендер мен сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, 1990 жылдарға қарай әлемдегі ең үздік балет оркестрлерінің бірі ретінде танылды. SFBO 1978 жылдан 1984 жылға дейін SF Балетінің гастрольдік труппасымен бірге гастрольдік сапарларда болды. Ол Сан-Франциско шығанағы аймағына гастрольге келген көптеген беделді халықаралық балет труппаларын сүйемелдеді, олардың ішінде Корольдік балеті, Корольдік Дания балеті, Штутгарт балеті, Гамбург балеті, Большой балет, Пол Тейлор би тобы, Америка балет театры және Париж опера балеті бар. 1995 жылы оркестр «Біз бірігіп билейміз» фестивалінде бір апта ішінде 13 халықаралық би труппасына сүйемелдеудің ерекше міндетін алды. 49 мүшеден тұратын оркестр SF Балетінің қысқы және көктемгі репертуарлық маусымдарында сүйемелдейді. Ол Компаниядан бөлек те өнер көрсетеді; 1979 жылы Сан-Францискодағы Соғыс ардагерлері мемориалдық ғимаратындағы Гербст театрында оркестр ретінде дебют жасады, оның бағдарламасында Хайдн, Айвс және Вивальдидің шығармалары орындалды.

Сан-Франциско балет оркестрінің музыкалық жетекшілері

Оркестрді 1975 жылдан 1998 жылға дейін Дени де Кото басқарды, бірақ оның емделеуге келмейтін қатерлі ісігі оны осы қызметтен кетуге мәжбүр етті. 1995 жылдан бері дирижер болып жұмыс істеген Эмиль де Ку музыкалық директор болып тағайындалды және 2001 жылға дейін оркестрді басқарды, содан кейін Вашингтон қаласының Ұлттық симфониялық оркестріне өтті. Оның орнына бірінші көмекші дирижер Жан Луи ЛеРук келді, ол 2003 жылы уақытша лауазымнан кетіп, оның орнына Эндрю Могрелия тағайындалды. 2005 жылы Могрелия Сан-Франциско музыка консерваториясындағы музыкалық директорлық міндеттеріне толыққанды көңіл бөлгені үшін кетіп қалды. Сол жылы оркестрдің жиі шақырылатын дирижері Мартин Уэст музыкалық директор болып тағайындалды. 2018 жылы жиі шақырылатын дирижер Миң Люк Бас дирижер болып тағайындалды.

Еріктілер тобы

Сан-Франциско балеті компанияның және Сан-Франциско балет мектебінің сәттілігіне көмектесетін көптеген еріктілерден тұратын кең желіге ие. 200-ден астам Балет ресурстары мен еріктілер ұйымы (BRAVO) еріктілері жыл сайын 10 000 сағаттан астам уақытын жұмсайды, кеңсе жұмыстарына, сауда саласына және балеттің Би білім беру орталығына көмектеседі, сондай-ақ SF Ballet қызметкерлеріне қабылдаулар, қайырымдылық шаралары, көктемгі студенттік көрсетілімдер және басқа да арнайы іс-шараларды ұйымдастыруға көмектеседі. Сан-Франциско балетінің қосымша тобы – жыл сайын 1 миллион доллардан астам таза қаржы жинайтын 100 сергек әйелдерден тұратын ұйым. Жеке қаржы жинаудан бөлек, бұл топ жыл сайын үш іс-шара өткізеді: Ашылу кешінің галасы, сән көрсетілімі және студенттік көрсетілім, олардан түскен табыс Балетке және Сан-Франциско балет мектебіне жұмсалады. Сан-Франциско балетінің Аллегро тобы – би өнеріне құштарлық танытатын және жаңа, алуан түрлі абоненттер мен демеушілердің жаңа буынын қалыптастыруға жеке, кәсіби және қайырымдылық ресурстарын бағындайтын кәсіби ерлер мен әйелдерден құралған топ. Сан-Франциско балетінің ENCORE! тобы жергілікті жас мамандарға түрлі әлеуметтік және білім беру шараларына, сондай-ақ ішкі құпияларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Осы шараларды ұйымдастыру 200-ден астам мүшеге көптеген еріктілік мүмкіндіктерін ұсынады.