Кіріспе

Терминалияның түрі – Терминалия эллиптикасы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға, атап айтқанда Үндістан, Непал, Бангладеш, Мьянма, Таиланд, Лаос, Камбоджа және Вьетнам елдеріне тән. Бұл 1000 метрге дейінгі биіктіктегі Оңтүстік Үндістанның құрғақ және ылғалды жапырақты ормандарының маңызды бөлігін құрайды. Оның жалпы атаулары: асна, садж немесе саадж, үнді лавры, марутам (тамил тілінде), матти (каннада тілінде), айн (марати тілінде), тауккян (Бирмада), садар, матти немесе марда (Үндістанда), асана (Шри-Ланкада) және ерекше қабық үлгісіне байланысты кейде крокодил қабығы деп те атайды. Бұл 30 метрге дейін өсетін, діңінің диаметрі 1 метр болатын ағаш. Жемісі жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 3 см, бес қанаты жемістің ұшынан аспайды. Қабығы отқа төзімді. Ағашы қалың, түзу талшықты, маталды немесе сәл жылтыр, иісі мен дәмі жоқ. Қатты ағашы аз белгілері бар ашық қоңырдан бастап, қара қоңырға дейін, тіпті қоңыр қара түске дейін өзгереді және қара жолақтармен өрнектелген. Сабағы қызғылт ақ түсті және анық ажыратылады. Ағаш орташа беріктікке ие, ал сабақтары ұнға айналуға бейім. Терминалия томентосаның ерекше қасиеті бар: оның кейбір түрлері құрғақ маусымда суды жинақтай алады. Бандипур ұлттық паркінде (Үндістан) жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, ағаштардың белгілі бір бөлігі суды сақтайды және су жинақтау жиілігі мен мөлшері ағаш діңінің қалыңдығына байланысты өседі. Осы су жинақтау механизмі мен оның экофизиологиялық маңызы әлі белгісіз.

Қолданылуы

Ағаш жиһаз, шкаф жасау, ағаш бұйымдары, қаптама, арнайы өнімдер, қайық құрылысы, теміржол айқастары (өңделген), сәндік шпон және музыкалық аспаптар (мысалы, гитара тақтасы) үшін қолданылады. Жапырақтары Antheraea paphia (жібек құрттары) үшін тамақ ретінде пайдаланылады, олар Tussah (Тұсса) жібегін – маңызды жабайы жібек түрін өндіреді. Қабығы диареяға қарсы ем ретінде қолданылады. Одан қышқыл қышқылды алуға болады. Қабығынан, әсіресе жемісінен пирогаллол және катехол алынып, олар былғарыны бояу және қоңырту үшін қолданылады. Жаз айларында орман халқы сабақта сақталған суды ішуге қолданады. Сондай-ақ, ол асқазан ауруына емдік қасиеттері бар деп есептеледі. Өзінің туған жерінен тыс, Қытайдың оңтүстігінде өсіріледі.

Мәдениетте

Тхеравада буддизмінде осы сияқты ағаш жиырмасыншы Тисса Будданың ағартушылыққа (Бодхи) қол жеткізуі үшін пайдаланған ағаш деп айтылады. (Басқа оқулықтар Азадрирахта индикасын Тисса Будданың Бодхи ағашы деп көрсетеді.)