Кіріспе
Терминалияның түрі – Терминалия эллиптикасы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға, атап айтқанда Үндістан, Непал, Бангладеш, Мьянма, Таиланд, Лаос, Камбоджа және Вьетнам елдеріне тән. Бұл 1000 метрге дейінгі биіктіктегі Оңтүстік Үндістанның құрғақ және ылғалды жапырақты ормандарының маңызды бөлігін құрайды. Оның жалпы атаулары: асна, садж немесе саадж, үнді лавры, марутам (тамил тілінде), матти (каннада тілінде), айн (марати тілінде), тауккян (Бирмада), садар, матти немесе марда (Үндістанда), асана (Шри-Ланкада) және ерекше қабық үлгісіне байланысты кейде крокодил қабығы деп те атайды. Бұл 30 метрге дейін өсетін, діңінің диаметрі 1 метр болатын ағаш. Жемісі жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 3 см, бес қанаты жемістің ұшынан аспайды. Қабығы отқа төзімді. Ағашы қалың, түзу талшықты, маталды немесе сәл жылтыр, иісі мен дәмі жоқ. Қатты ағашы аз белгілері бар ашық қоңырдан бастап, қара қоңырға дейін, тіпті қоңыр қара түске дейін өзгереді және қара жолақтармен өрнектелген. Сабағы қызғылт ақ түсті және анық ажыратылады. Ағаш орташа беріктікке ие, ал сабақтары ұнға айналуға бейім. Терминалия томентосаның ерекше қасиеті бар: оның кейбір түрлері құрғақ маусымда суды жинақтай алады. Бандипур ұлттық паркінде (Үндістан) жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, ағаштардың белгілі бір бөлігі суды сақтайды және су жинақтау жиілігі мен мөлшері ағаш діңінің қалыңдығына байланысты өседі. Осы су жинақтау механизмі мен оның экофизиологиялық маңызы әлі белгісіз.
Terminalia elliptica is a species of Terminalia native to southern and southeast Asia in India, Nepal, Bangladesh, Myanmar, Thailand, Laos, Cambodia, and Vietnam. It is a prominent part of both dry and moist deciduous forests in southern India up to 1000 m.
Common names are asna; saj or saaj; Indian laurel; marutham (Tamil); matti (Kannada); ain (Marathi); taukkyan (Burma); sadar, matti or marda (India); asana (Sri Lanka); and casually crocodile bark due to the characteristic bark pattern. It is a tree growing to 30 m tall, with a trunk diameter of 1 m. The fruit is ovoid, 3 cm long, with five wings not extending beyond the fruit apex. The bark is fire resistant. The wood is coarse, fairly straight grained, dull to somewhat lustrous and without any smell or taste. The hardwood varies from light brown with few markings to dark brown or brownish black and figured with darker streaks. The sapwood is reddish white and sharply differentiated. The heartwood is moderately durable and the sapwood is liable to powder post beetle attack. Terminalia tomentosa has a remarkable attribute: some members of the species store water in the dry season. A survey conducted at Bandipur National Park, India showed that a proportion of trees store water and there is a girth dependent increase in the frequency and amount of water storage. The mechanism and ecophysiological significance of this water storage is not known.
Қолданылуы
Ағаш жиһаз, шкаф жасау, ағаш бұйымдары, қаптама, арнайы өнімдер, қайық құрылысы, теміржол айқастары (өңделген), сәндік шпон және музыкалық аспаптар (мысалы, гитара тақтасы) үшін қолданылады. Жапырақтары Antheraea paphia (жібек құрттары) үшін тамақ ретінде пайдаланылады, олар Tussah (Тұсса) жібегін – маңызды жабайы жібек түрін өндіреді. Қабығы диареяға қарсы ем ретінде қолданылады. Одан қышқыл қышқылды алуға болады. Қабығынан, әсіресе жемісінен пирогаллол және катехол алынып, олар былғарыны бояу және қоңырту үшін қолданылады. Жаз айларында орман халқы сабақта сақталған суды ішуге қолданады. Сондай-ақ, ол асқазан ауруына емдік қасиеттері бар деп есептеледі. Өзінің туған жерінен тыс, Қытайдың оңтүстігінде өсіріледі.
Мәдениетте
Тхеравада буддизмінде осы сияқты ағаш жиырмасыншы Тисса Будданың ағартушылыққа (Бодхи) қол жеткізуі үшін пайдаланған ағаш деп айтылады. (Басқа оқулықтар Азадрирахта индикасын Тисса Будданың Бодхи ағашы деп көрсетеді.)