Кіріспе

Консервативті ирандық шиит ұйымы Anjoman e Hojjatieh, сондай-ақ The Hojjatie Society (انجمن خیریه حجتیه مهدویه, hojjatiya деп те жазылады) деп аталады, ол дәстүрлі ирандық шиит діни ұйымы. Ол 1950 жылдары Машхад қаласындағы дін қызметкері Махмуд Халаби құрған. Hojjatieh Ирандағы діни мұсылмандар арасында Бахаи дініне қарсы күшті ұстаным танытқан жалғыз ұйым емес (оның қудалауы ондаған адамның өліміне, Бахаи қауымдастығы мен жеке мүліктерінің жойылғанына және қорланғанына әкелді). Hojjatieh мүшесі Махмуд Садри, ұйым Бахаи дінін зорлықсыз жоюға бейім екенін мәлімдейді. Оның сөзіне қарағанда, ұйым жетекшісі Халаби өзінің ізбасарларын Бахаилерді қудалаудан қайта-қайта ескерткен: "Бұл дұрыс жол емес, біздің жолымыз да осы емес". Алайда, ұйым мүшелерінің және Hojjatieh тарапынан физикалық шабуылға ұшыраған Бахаилердің баяндамалары Hojjatieh-тің зорлыққа бейім екенін көрсетеді. Hojjatieh қоғамы Бахаилерді қорқыту және қудалауда маңызды рөл атқарды. Рухолла Хомейни Hojjatieh қоғамын сатқындық пен реакциялық көзқараспен айыптағаннан кейін, ұйым өздігінен тарады. 1979 жылғы революциядан кейін Ислам Республикасында билікке келген бірнеше саяси тұлғалар бұл қауымдастыққа мүше болған немесе оның Бахаизмге қарсы ұстанымын қолдаған: Али Хаменеи, Али Акбар Велаяти, Мохаммад Али Раджаи, Камал Харази, Хаддад Адель, Али Акбар Парвеш және Жавад Зариф олардың арасында. Мехди Абришамчи бұрын қауымдастықтың мүшесі болған, кейін MEK-ке қосылған. Иран Ислам Республикасы мен оның негізін қалаушы аятолла Рухолла Хомейни сияқты консервативті шиит құндылықтарын бөліссе де, ұйым Хомейнимен және оның жақтастарымен бірнеше мәселе бойынша келіспеушіліктерге тап болды. Оларға Hojjatiyeh-тің Хомейнидің Велаят е факих доктринасына, (кейде) популистік солшыл үкімет саясатына, және дін қызметкерлерінің саясатқа араласуына (Махди пайда болғанға дейін) қарсылығы, сондай-ақ режимнің Иран үкіметіне (күдікті түрде) кіріп кеткен Hojjatiyeh-тің (күдікті) құпия мүшелеріне қарсылығы кірді. Бұрынғы ұйым, Anjoman e Imám e Zaman (жекеше Anjoman e Zedd e Baháʼí деп аталады) Халаби құрған. Иран революциясынан кейін ол Anjoman e Hojjatieh Mahdavieh (қысқаша Hojjatieh деп аталады) деп қайта аталды. Халаби "саяси және қоғамдағы барлық кемшіліктердің себебі Бахаилердің ықпалында деп сенді, сондықтан олармен күресу қажет" деп есептеді. Бірақ Мосаддигтің шаһтың жақтастары (Мохаммад Реза Пахлави) құлатуынан кейін, олардың қызметіне шаһтың қолдауымен рұқсат берілді. САВАК-тың негізін қалаушы Теймур Бахтиар сол кезде Бахаи ғимаратына балтамен шабуыл жасаған. Халаби шаһ Мохаммад Реза Пахлавидің басшылығымен САВАК қауіпсіздік агенттігімен жұмыс істегендігі айтылады, ол "коммунистер сияқты басқа да жат діндермен күресуде" толық ынтымақтастық көрсеткен. Осылайша, ол мүшелерді тартуға және қаржы жинауға мүмкіндік алды. 1970 жылдардың басына қарай Hojjatiyeh Иранда ғана емес, көршілес елдерде де белсенді болды. Алайда, Encyclopædia Iranica ислам революциясы "Hojjatiyeh-ті дағдарысқа түсірді" және революцияға қатысты "жетекшіліктің алғашқы реакциясы" "күдік пен ұстамсыздықпен" сипатталды. 1983 жылдың 12 шілдесінде ол одан әрі барып, былай деді: "Егер сіздер 12-ші имам келгенше күнәлардың көбеюіне рұқсат беруге сенетін болсаңыздар, өз ұстанымыңызды өзгертіп, қайта қарауыңыз керек. Имам күнәларды жою үшін оралады, бірақ ол оралғанша күнә жасауымыз керек пе? Мұндай бұрыс ойлардан арылыңыз. Егер сіз мұсылман болсаңыз және елге сенетін болсаңыз, осы фракциялықтардан арылып, ұлтты алға жылжытатын толқынға қосылыңыз, әйтпесе ол сізді қиратып жібереді". Сонымен қатар, Хомейнидің шабуылының мағынасы белгісіз болғандықтан, кем дегенде 2010 жылға дейін "Хомейни Hojjatiyeh-ге қызметін тоқтатуға бұйрық берді ме деген мәселе әлі де талқыланып жатыр", Hojjatiyeh жақтаушысының бірі "Аятолла Хомейни мен Hojjatiyeh арасындағы қақтығысты көрсететін ешқандай құжат жоқ" деп мәлімдеді. Ал бірқатар реформаторлар 2005-2013 жылдар аралығында Махмуд Ахмадинежадтың басшылығымен Hojjatiyeh-тің қайта жаңғыруы туралы ескертті.

Қауіпсіздік ұстанымы

Ходжатияның зорлық-зомбылықсыз немесе зорлық-зомбылықсыз болғанымен қауіпті екендігі туралы пікірлер қарама-қайшы. Заң ғалымы Ноа Фельдманның сөзіне қарағанда, "Ираннан тыс" сарапшылардың жиі жасайтын қателігі – жақтастарының "имамды күштеп қайтаруға тырысып, оның өз уақытында оралуын асықтыруға ұмтылмай, ынта-дәмемен күтеді" деген түсініксіздік. Шындығында, Хомейни үкіметі мен оның қолдаушыларының Ходжатия қоғамына деген кері қарым-қатынасының бір себебі – топтың "махдидің келуін үдетуге болмайды деген тыныш көзқарасы" болды. Ронен А. Коэн, ұйымның кейбір мүшелерінің бахаиларға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттері қоғамның доктринасына қайшы келеді деп жазады. "Иран энциклопедиясында" Ходжатия жетекшісімен жасалған сұхбатта, ұйым Иран бахаиларын мемлекеттік қуғын-сүргінге қатыспайды және қатаң бейбітшілдікке, зорлық-зомбылық пен қуғын-сүргінге толығымен қарсы екендігі айтылады.

Ходжатия басшылары бахаилармен қарым-қатынаста зорлық-зомбылықсыз, ықпалдастыру стратегиясын ұстанғандықтан, Ассоциация Иран революциясынан кейін бахаиларды қуғынға салуға қатыспады. Халабидің бахаиларға деген жеккөрушілігіне қарамастан, ол тәртіпті пацифист болды. Ол зорлық-зомбылықтан қатты мазаланып, өзінің ізбасарларын бірнеше рет ескертті: "Бұл жол емес, бұл біздің жолымыз емес". Бірақ, Yazdani сөзіне сүйенсек, Садри сияқты кейбір жақтас ғалымдар мен бұрынғы мүшелер Ходжатияны көбінесе зорлық-зомбылықсыз ассоциация ретінде көрсетуге тырысты. Ұйымның мүшелері, сондай-ақ топтың физикалық шабуылдарына ұшыраған бахаилар оның қызметінің және кейде зорлық-зомбылық сипатының дәл сипаттамасын жасады.

Нұсқаулық

Қауымдастықтың тоқтатылуынан кейін жасалған сұхбаттардан жиналған ақпаратқа сәйкес, 1970 жылдардың басында топ "өсіп келе жатқан күрделілік пен еңбектің бөлінуіне" байланысты өзін ұйымдастырды. Топтағы оқыту негізгі оқу (пая), аралық оқу (вижа) және жоғары деңгейдегі оқу (нақд е Иқан) түрінде жүргізілді. Оқу сабақтары апта сайын Иранның жеке үйлерінде өтіледі. Оқу материалдары теріліп, көшіріліп таратылды. Бұл материалдар "бір апта ішінде қайтарылып алынды, осылайша қауымдастықтан бірде-бір көшірме шықпады", және "студенттерге материалды сырттан кімдермен бөлісуге немесе талқылауға тыйым салынды". Мүшелер шиит және бахай тарихы мен дінтануы бойынша "негізгі оқуды" алды, содан кейін олар "операциялардың мамандандырылған топтарына" қабылдануы мүмкін. Олардың ішінде: Бахаи миссионерлерімен пікір таласу, бахаилерді исламға қайта оралуға көндіру және бахаи миссионерлік қызметінің әсерін оған ұшырағандарға таратуды болдырмау міндеті жүктелген "Бағыт-басшылық тобы (Горух е ершад)" болды. Ходжатиядағы "ең белгілі мамандар" "пікір таластырушы белсенділер (мобарез), публицисттер (сохранран), оқытушылар (модаррес) және барлау қызметкерлері (мо хаққек)" ретінде танылды. Ходжатияның толыққанды мүшелерінің көпшілігі "апталық жиналыстар барысында жоғарыда аталған міндеттердің кем дегенде екеуін орындады". Ходжатияның мәлімдемесіне сәйкес, олардың науқаны соншалықты тиімді болды, бахаилер "ашық пікірсайыстар мен қақтығыстардан қашып, қорғаныс позициясын қабылдады".