Кіріспе
Француз генералы Гийом Филибер, 1-ші граф Духесме, (ɡijom filibɛʁ dyɛm) 1766 жылдың 7 шілдесінде Меркурейде (бұрынғы Бургундия) дүниеге келді, 1815 жылдың 20 маусымында Ватерлоо маңында қаза тапты. Ол Француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде француз генералы, саясаткер және жазушы болды. Ол Императорлық гвардияның қолбасшысы, Каталонияның губернаторы және Францияның пэрі болды. Наполеон оны "батыл, көп жарақат алған, ең жоғары батырлық танытқан, жақсы және жаман жағдайда нығайып тұратын, білікті генерал" деп жазды. Духесме Наполеон соғыстарының ең ұлы жаяу әскер генералдарының бірі деп есептеледі.
Guillaume Philibert, 1st Count Duhesme, (ɡijom filibɛʁ dyɛm) born on the 7th July 1766 in Mercurey (formerly Bourgneuf), Burgundy, killed on the 20th June 1815 near Waterloo, was a French general, politician and writer during the French Revolution and Napoleonic Wars. He was a commander of the Imperial Guard, Governor of Catalonia and a Peer of France. Napoleon wrote that "he was a fearless soldier, covered with wounds and of the greatest bravery, an accomplished general, who always stood firm in good and bad fortune". Duhesme is widely regarded as one of the greatest infantry generals of the Napoleonic Wars.
Революция
Духесме Бурньоф қаласында, Сона және Луара департаментіндегі жоғары буржуазия отбасында дүниеге келді. Ол Дижонда құқық білімін алды және француз революциясы басталғанда өз кантонының ұлттық гвардиясының командирі болды. 1792 жылы Шарль Франсуа Дюморие оны ерікті корпус полковнигі етіп тағайындады, оны ол өз қаражатымен құрды. Рермондта қолбасшы болып тұрғанда, ол Нидерландыға маңызды жол болған Херсталь бекінісінде болды және 1793 жылғы 18 наурызда Нервиндендегі жеңілістен кейін Лео көпірін өртеп жіберді. Содан кейін ол Шельданы кешіп, Вильнёв шайқасында қашқан жаяу әскерін қайта жинады. Француз гранадерлері көңілсізденіп, қатарынан шығып кетті. Екі рет оқтан жараланған Духесме тізе бүгіп, өзін ұстап тұрды, қашқандарға қылышының ұшын көрсетіп, тәртіпті қалпына келтіріп, жаудан басымдыққа ие болды, осы ісі үшін ол бригадир-генерал атанды. Ол сондай-ақ 1794 жылғы 26 шілдеде Флерюстегі жеңіске үлкен үлес қосты, Клебер басшылығымен Маастрихтті қоршауға қатысты және дивизия генералы болды. 1795 жылы Вандеяда, кейін Рейнде соғысты, онда 1797 жылғы 20 сәуірде Кельдің төменгі жағында өзеннен өтуге мәжбүрледі. 1798 жылы Чемпионнеттің Италиядағы қолбасшылығымен оған командалық міндет тапсырылды, Неапольді қоршауға қатысып, Калабрия мен Апулияны басып алды. 1800 жылғы 8 сәуірде Неапольді басып алғандағы өзінің көрсеткен батылдығы үшін оған құрметті толық қару-жарақ жиынтығы табыс етілді. Содан кейін ол Сузді басып алды, Буссолинода жауды жеңіп, оларды Сан-Амброзиоға дейін қуды, 1799 жылғы 29 қазанда 400 әскерді тұтқынға алды. Содан кейін ол Пиньеролда бекініп қалған жаумен кездесіп, оларды жойды және 1800 жылғы 1 қарашада Салюс қаласын басып алды. 1800 жылы Духесме Маренго науқанында Наполеонның резервтік армиясының корпусын басқарды. Бастапқыда бұл командаға Луи Буде және Луи Анри Луазонның дивизиялары кірді. Милан және басқа қалаларды басып алуды қамтитын сәтті науқаннан кейін оның корпусы Луазон, Лорж және Лапоп дивизияларынан құралды. Наполеон Меластың австриялық армиясымен Маренгода шайқасқанда, Духесме корпусы По алқабын қорғады. 1801 жылғы 19 қыркүйекте 19-шы әскери дивизияның командирі болды. Ол 1803 жылғы 7 қарашада Сона және Луара сайлау коллегиясының президенті болды және Наполеонның жарлығы оны Құрмет легионының рыцары етті.
Империя
1805 жылы Кальдиеро шайқасында Андре Массенаның қол астында 4-ші дивизияға қолбасшылық етті. 1806 жылы Духесме Неаполь патшалығын жаулап алуға жауапты әскер құрамында болды. Ол кезде ол "Жеңіл жаяу әскер тарихының шолуы" (1814 жылы қайта басылған) атты жоғары бағаланған мақаласын жариялады, содан кейін 1806 жылғы 23 желтоқсанда Лион академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. 1808 жылы Духесме Наполеонның Испанияны басып алуындағы корпусты басқарды. Ол Барселонаны басып алу кезінде ерекше көзге түсті және Каталония губернаторы болып тағайындалды. Ол испан губернаторын ауру француз әскерлерін кіргізуге көндіргеннен кейін, оның толық қаруланған гранадерлері таспаларынан секіріп түсіп, қамалға шабуыл жасады. Кейіннен ол испан блокадасына қарсы қаланы сәтті қорғады. 1810 жылы маршал Ожеро оны тонау және басқа да бұзушылықтарға жол бергені үшін айыптағаннан кейін, оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Генерал өзін ақтау үшін Парижге келді, бірақ бірден астананы тастап кетуге бұйрық берілді. Ол бұйрыққа бағынып, Руанға кетті. Ұзақ тергеулерден кейін айыптаулардың негізсіз екені анықталғаннан соң, 1813 жылы Духесме Кель бекінісінің жоғары қолбасшысы болып тағайындалды. 1814 жылы ол маршал Виктордың қол астында Ла-Ротьер, Монтеро және Арси-сюр-Об шайқастарында дивизияға қолбасшылық етті және Наполеон оны Империя графы және Құрмет легионының үлкен офицері етіп тағайындады. 1814 жылы Наполеон I-нің бірінші бас тартуынан кейін, Бурбон әулеті билікке келгенде ол жаяу әскердің бас инспекторы және Людовик XVIII-нің Сент-Луи орденінің рыцары атанды.
In 1808, Duhesme led a corps in Napoleon's ill fated seizure of Spain. He distinguished himself in the capture of Barcelona and was made Governor of Catalonia. After he persuaded the Spanish governor to admit a convoy of sick Frenchmen, his fully armed grenadiers leapt from their stretchers and captured the castle. Later, he successfully defended the city against a Spanish blockade. In 1810, after accusations by Marshal Augereau of allowing plundering and other transgressions, he was recalled in disgrace. The general came to Paris to justify himself, but was ordered to leave the capital immediately. He obeyed and went to Rouen. After lengthy investigations had shown the accusations to be unfounded, Duhesme was given the superior command of the fortress of Kehl in 1813. In 1814 he commanded a division under Marshal Victor at La Rothière, Montereau and Arcis sur Aube and was made a Count of the Empire and Grand Officer of the Legion of Honour by Napoleon. Following Napoleon I's first abdication in 1814, he was made Inspector General of Infantry under the Bourbon Restoration and a Knight of Saint Louis by Louis XVIII.
Жүз күн
1815 жылы Эльбадан оралғаннан кейін Наполеонға қосылып, Франция жұртының пэрі және Император гвардиясының жас гвардиялық дивизиясының командирі аталды. Ол Линьи шайқасында және 1815 жылғы 18 маусымдағы Ватерлоо шайқасында осы элиталық әскердің басында батырлықпен соғысты. Пруссиялықтардың Плансеноитке жасаған бесінші шабуылы кезінде гвардия өз орналасқан жерінде қоршалып, талқандалды, екі тараптың да жеңіліс туралы сұрауы немесе ұсынысы болмады. Жас гвардия құрамының 96 пайызы қаза тапты, ал Дюхесме басынан ауыр жарақат алды. Ол басқаруды жалғастыруға талап етті, және адъютанты оның аттан түспеуіне көмектесті, бірақ жарақаты тым ауыр болғандықтан пруссиялықтарға тұтқынға түсті. Ол Генаппедегі «Оберж дю Рой д’Эспания» мейрамханасына жеткізілді, онда 2 күннен кейін фельдмаршал Блюхердің қасында қайтыс болды. Ол Наполеон соғыстарында қаза тапқан соңғы француз генералы болды.
Өлім туралы мәлімет
Уотерлоо шайқасы кезінде Брауншвиктердің көзқарасын көрсететін оқиға заманауи есептерде тіркелген. Ол кезде француз арьергардын басқарған генерал Дюхем Генэппедегі қонақүй қақпасының жанында тұрғанда, қара Брюнсвик гусары оның генерал екенін байқап, оған жақындады. Дюхем кешірім сұрағанда, гусар бас тартып, семсерімен шауып, "Кеше Брауншвик герцогін өлтірдің, сен де тозаңға көмілесің" деді. Дюхемнің қазасы туралы бұл әңгіме Наполеон, Виктор Гюго, Пьер Ларусс және Артур Гордың оқиға бойынша берген мәліметтеріне сүйенген тарихи жазбаларда да таралды, бірақ Дюхемнің туысы мен сол күні оның көмекшісі оны жоққа шығарды. Олар Дюхемнің Уотерлоо шайқасында қаза болғанын, ал Генаппеде тұтқындалғанын, оған пруссиялық дәрігерлер күтім көрсеткенін, және ол 19/20 маусым түнінде көз жұмғанын айтты.
Шығармалары мен мұрасы
Оның есімі Жеңіс аркасының солтүстік жағындағы 8-ші бағанаға қашап жазылған. Духесме "Жыңғыл жаяу әскер туралы тарихи очерк" (Essai historique de l'infanterie légère) атты белгілі трактат жазды (Лион, 1806; 3-басылым, Париж, 1864). Виктор Гюгоның "Көңілсіздер" романында Дюхесме өлімі туралы былай делінген: «Жас гвардияның генералы Дюхесме Генэпп қаласындағы қонақүй есігінде ұсталды, ол семсерін Өлім гусарына тапсырды, ол семсерді алып, тұтқынды өлтірді. Жеңіс жеңілгеннің өлтірілуімен толыққан». Наполеон кейіннен "Естеліктерінде" былай деп жазды: «Ол қорқынышсыз, көп жараланған, ең жоғары батылдығымен және жақсы-жаман жағдайда нық тұратын, білікті генерал болды». Франция, Бельгия және Канададағы көптеген көшелер, ескерткіштер мен көлдер оның құрметіне аталған.
Victor Hugo's novel Les Misérables describes Duhesme's death: "The general of the Young Guard, Duhesme, nabbed at the door of an inn in Genappe, handed over his sword to a hussar of Death, who took the sword and killed the prisoner. Victory was completed by the assassination of the vanquished." Napoleon would later write in his Mémoires that "He was a fearless soldier, covered with wounds and of the greatest bravery, a consummate general, who always stood firm in good and bad fortune." Many streets, monuments and lakes in France, Belgium and Canada were named after him.