Лафайет: Американ және Француз революциясының батыры

Лафайет: Француз азаттық күресінің батыры. Американ революциясында Джордж Вашингтонмен бірге шайқасты, Франция революциясында маңызды рөл атқарды. Тарихтан!

44 мин оқу

100%

Дереккөз: Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Француз генералы және саясаткері (1757–1834) Мари Жозеф Поль Ив Рох Жильбер дю Мотье де Лафайет, Лафайет маркізі (6 қыркүйек 1757 – 20 мамыр 1834), АҚШ-та Лафайет (,/l//ɑː//f//iː/'/ɛ//t//, /,/l//æ//f// /, lafajɛt) деп белгілі, американдық революциялық соғыста генерал Джордж Вашингтон басқарған Континентальдық армияға ерікті болып қосылған француз дворяны және әскери шенеунігі. Лафайетке 1781 жылы Йорктаун қоршауында Континентальдық армия әскерлеріне қолбасшылық етуге рұқсат берілді, бұл революциялық соғыстың Америка тәуелсіздігін қамтамасыз еткен соңғы маңызды шайқасы болды. Францияға оралғаннан кейін Лафайет 1789 жылғы француз революциясы мен 1830 жылғы шілде революциясының маңызды тұлғасына айналды және Франция мен АҚШ-та батыр ретінде құрметпен еске алынады. Лафайет Францияның оңтүстік-орталық аймағындағы Овернь провинциясындағы Шаваниакта бай жер иелері отбасында дүниеге келген. Ол отбасының әскери дәстүрін жалғастырып, 13 жасында офицер болып тағайындалды. Ол американдық революциялық күрестің дұрыс екеніне сенді және оның даңқын іздеп Жаңа Дүниеге сапар шекті. 19 жасында генерал-майор болды, бірақ бастапқыда оған американдық әскерлерді басқаруға рұқсат берілмеді. Брендивайн шайқасында жараланды, бірақ тәртіпті шегінуді ұйымдастыра алды және Род-Айленд шайқасында өзін жақсы көрсетті. Соғыстың ортасында француз тарапынан қолдаудың күшеюі үшін ол үйіне оралды. 1780 жылы Америкаға оралып, Континентальдық армияда жоғары лауазымға ие болды. 1781 жылы оның басқаруындағы әскерлер Вирджинияда лорд Корнуоллис басқарған британдық күштерді тоқтатты, басқа американдық және француз күштері Йорктаунды қоршауға орналаса алғанша. Лафайет Францияға оралды және 1787 жылы салық дағдарысына жауап ретінде шақырылған Атақтылар жиналысына тағайындалды. Ол 1789 жылғы Эстаттар Генералының мүшесі болып сайланды, онда француз қоғамының үш дәстүрлі өкілдері кездесті: дін қызметкерлері, дворяндар және қара халық. Ұлттық құрылтай құрылғаннан кейін ол Томас Джефферсонның көмегімен Адам және азамат құқықтары декларациясын жазуға көмектесті. Бұл құжат негізінен Джефферсон жазған Америка Құрама Штаттарының Тәуелсіздік декларациясынан шабыттанды және демократиялық ұлт мемлекеттің негізгі принциптерін орнату үшін табиғи заңды пайдаланды. Сонымен қатар, ол табиғи құқықтар философиясына сәйкес құлдықты жоюды жақтады. Бастилияға шабуылдан кейін ол Францияның Ұлттық гвардиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды және революция жылдарында орталық бағытты ұстануға тырысты. 1792 жылдың тамызында радикалды топтар оны тұтқындауға бұйрық берді, ол Австрияның Нидерландысына қашып кетті. Ол австриялық әскерлермен тұтқындалды және бес жылдан астам уақыт түрмеде отырды. Лафайет 1797 жылы Наполеон Бонапарт оны босатуды қамтамасыз еткеннен кейін Францияға оралды, бірақ Наполеонның үкіметіне қатысудан бас тартты. 1814 жылғы Бурбон монархиясының қайта орнатылуынан кейін ол Депутаттар палатасының либералды мүшесі болды және өмірінің көп бөлігінде осы лауазымды сақтап қалды. 1824 жылы президент Джеймс Монро оны АҚШ-қа ұлттың қонағы ретінде шақырды, онда ол одақтағы барлық 24 штатты аралап, ыстық қарсылыққа тап болды. 1830 жылғы шілде революциясы кезінде ол француз диктаторы болу ұсынысынан бас тартты. Оның орнына ол Людовик Филиппті патша ретінде қолдады, бірақ монарх автократиялық болғанда оған қарсы шықты. Ол 1834 жылдың 20 мамырында қайтыс болды және Париждегі Пикпус зиратында Банкер-Хилл топырағымен көмілді. Ол Франция мен АҚШ-тың қызметіндегі жетістіктері үшін "Екі әлемнің батыры" деп белгілі.

French general and politician (1757–1834)

Marie Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier de La Fayette, Marquis de La Fayette (6 September 1757 – 20 May 1834), known in the United States as Lafayette (,/l//ɑː//f//iː/'/ɛ//t//, /,/l//æ//f// /, lafajɛt), was a French nobleman and military officer who volunteered to join the Continental Army, led by General George Washington, in the American Revolutionary War. Lafayette was ultimately permitted to command Continental Army troops in the decisive siege of Yorktown in 1781, the Revolutionary War's final major battle that secured American independence. After returning to France, Lafayette became a key figure in the French Revolution of 1789 and the July Revolution of 1830 and continues to be celebrated as a hero in both France and the United States. Lafayette was born into a wealthy land owning family in Chavaniac in the province of Auvergne in south central France. He followed the family's martial tradition and was commissioned an officer at age 13. He became convinced that the American revolutionary cause was noble, and he traveled to the New World seeking glory in it. He was made a major general at age 19, but he was initially not given American troops to command. He was wounded during the Battle of Brandywine but still managed to organize an orderly retreat, and he served with distinction in the Battle of Rhode Island. In the middle of the war, he sailed for home to lobby for an increase in French support. He returned to America in 1780 and was given senior positions in the Continental Army. In 1781, troops under his command in Virginia blocked British forces led by Lord Cornwallis until other American and French forces could position themselves for the decisive siege of Yorktown. Lafayette returned to France and was appointed to the Assembly of Notables in 1787, convened in response to the fiscal crisis. He was elected a member of the Estates General of 1789, where representatives met from the three traditional orders of French society: the clergy, the nobility, and the commoners. After the National Constituent Assembly was formed, he helped to write the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen with Thomas Jefferson's assistance. This document was inspired by the United States Declaration of Independence, which was authored primarily by Jefferson, and invoked natural law to establish basic principles of the democratic nation state. He also advocated for the abolition of slavery, in keeping with the philosophy of natural rights. After the storming of the Bastille, he was appointed commander in chief of France's National Guard and tried to steer a middle course through the years of revolution. In August 1792, radical factions ordered his arrest, and he fled to the Austrian Netherlands. He was captured by Austrian troops and spent more than five years in prison. Lafayette returned to France after Napoleon Bonaparte secured his release in 1797, though he refused to participate in Napoleon's government. After the Bourbon Restoration of 1814, he became a liberal member of the Chamber of Deputies, a position which he held for most of the remainder of his life. In 1824, President James Monroe invited him to the United States as the nation's guest, where he visited all 24 states in the union and met a rapturous reception. During France's July Revolution of 1830, he declined an offer to become the French dictator. Instead, he supported Louis Philippe as king, but turned against him when the monarch became autocratic. He died on 20 May 1834 and is buried in Picpus Cemetery in Paris, under soil from Bunker Hill. He is sometimes known as "The Hero of the Two Worlds" for his accomplishments in the service of both France and the United States.

Ерте өмір

Лафайет 1757 жылдың 6 қыркүйегінде Мишель Луи Кристоф Рох Гилберт Паулет дю Мотье, Ла Файет маркізі, гранадирлер полковнигі, және Мари Луиза Жоли де Ла Ривьер отбасында Шаваньяк қалашығында, Шаваньяк Лафайетте, Ле Пюи-ан-Велай маңында, Овернь провинциясында (қазіргі Жоғарғы Луар) дүниеге келді. Лафайеттің әулеті Оверньдегі және, мүмкін, бүкіл Франциядағы ең көне және ең беделді әулеттердің бірі болды. Лафайеттер отбасынан шыққан ерлер батылдық пен адалдықпен танылып, қауіпке деген жеккөрушіліктерімен ерекшеленді. Лафайеттің ерте аталарының бірі, Франция маршалы Гилберт де Лафайет III, 1429 жылы Орлеан қамалы кезінде Жанна д’Арк әскерінің серігі болған. Аңыз бойынша, тағы бір атасы Алтыншы крест жорығы кезінде қасиетті тікенді тәжді алған. Оның Лафайет емес ата-бабалары да маңызды: оның әжесінің әкесі – Ла Ривьер графы, ол 1770 жылы қайтыс болғанға дейін Король Людовик XV-нің жеке атты әскерінің командирі, «Қара мушкетерлер» полкінің басшысы болды. Лафайеттің әкесінің інісі Жак Рох 1734 жылдың 18 қаңтарында Польша мұрагерлік соғысында Миланда австриялықтармен шайқас кезінде қаза тапты; оның өлімінен кейін маркіздік атағы оның інісі Мишельге көшті. Лафайеттің әкесі де шайқаста қаза тапты. 1759 жылдың 1 тамызында Мишель де Лафайет Вестфалиядағы Минден шайқасында британдық армиямен шайқасқанда зеңбірек оғынан зардап шекті. Лафайет маркіз және Шаваниак лорды болды, бірақ мүлік анасына тиді. Граф, баланың арғы атасы, оны болашақ мушкетерлерді даярлайтын бағдарламаға қатыстырды. Лафайеттің анасы мен әжесі 1770 жылдың 3 және 24 сәуірінде дүниеден өтті, Лафайетке 25 000 ливр кіріс қалдырды. 12 жасар Лафайеттің туысы қайтыс болғаннан кейін, ол 120 000 ливр жылдық кіріс мұра етті. Осы кезде Жан-Поль Франсуа де Нуайе, Айен герцогы, өзінің бес қызының кейбіреуін үйлендіруді жоспарлап отырды. 14 жастағы Лафайеттің 12 жасар қызы Мари Адриенна Франсуазаға лайықты келін болғаны көрінді, герцог баланың қамқоршысымен (Лафайеттің туысы, жаңа граф) келіссөздер жүргізу үшін сөйлесті. Алайда, герцогтың әйелі бұл некеге қарсы болды, өйткені ол бұл жұпты, әсіресе қызын тым жас деп санады. Мәселе екі жыл бойы неке туралы әңгіме қозғамауға келісім жасасу арқылы шешілді, осы уақыт ішінде болашақ жұбайлар кездейсоқ оқиғаларда кездесіп, жақсырақ танысуға тырысады. Бұл жоспар сәтті аяқталды; екеуі ғашық болды және 1774 жылы үйленгеннен бастап 1807 жылы оның қайтысына дейін бақытты өмір сүрді.

Lafayette was born on 6 September 1757 to Michel Louis Christophe Roch Gilbert Paulette du Motier, Marquis de La Fayette, colonel of grenadiers, and Marie Louise Jolie de La Rivière, at the Château de Chavaniac, in Chavaniac Lafayette, near Le Puy en Velay, in the province of Auvergne (now Haute Loire). Lafayette's lineage was likely one of the oldest and most distinguished in Auvergne and, perhaps, in all of France. Males of the Lafayette family enjoyed a reputation for courage and chivalry and were noted for their contempt for danger. One of Lafayette's early ancestors, Gilbert de Lafayette III, a Marshal of France, had been a companion at arms of Joan of Arc's army during the Siege of Orléans in 1429. According to legend, another ancestor acquired the crown of thorns during the Sixth Crusade. His non Lafayette ancestors are also notable; his great grandfather (his mother's maternal grandfather) was the Comte de La Rivière, until his death in 1770 commander of the Mousquetaires du Roi, or "Black Musketeers", King Louis XV's personal horse guard. Lafayette's paternal uncle Jacques Roch died on 18 January 1734 while fighting the Austrians at Milan in the War of the Polish Succession; upon his death, the title of marquis passed to his brother Michel. Lafayette's father likewise died on the battlefield. On 1 August 1759, Michel de Lafayette was struck by a cannonball while fighting a British led army at the Battle of Minden in Westphalia. Lafayette became marquis and Lord of Chavaniac, but the estate went to his mother. The comte, the boy's great grandfather, enrolled the boy in a program to train future Musketeers. Lafayette's mother and grandfather died, on 3 and 24 April 1770 respectively, leaving Lafayette an income of 25,000 livres. Upon the death of an uncle, the 12 year old Lafayette inherited a yearly income of 120,000 livres. At this time, Jean Paul François de Noailles, Duc d'Ayen was looking to marry off some of his five daughters. The young Lafayette, aged 14, seemed a good match for his 12 year old daughter, Marie Adrienne Françoise, and the duke spoke to the boy's guardian (Lafayette's uncle, the new comte) to negotiate a deal. However, the arranged marriage was opposed by the duke's wife, who felt the couple, and especially her daughter, were too young. The matter was settled by agreeing not to mention the marriage plans for two years, during which time the two spouses to be would meet from time to time in casual settings and get to know each other better. The scheme worked; the two fell in love, and were happy together from the time of their marriage in 1774 until her death in 1807.

Себебін табу

1773 жылы неке шартына қол қойылғаннан кейін Лафайет жас әйелімен Версальдегі қайын атасының үйінде тұрды. Ол білімін Версальдің ат мектебінде (оның студенттерінің арасында болашақ Карл X болды) және беделді Версаль академиясында жалғастырды. 1773 жылдың сәуір айында Ноэль драгундарының лейтенанты болып тағайындалды, Лафайеттің қайын атасының өтініші бойынша патшалық полкке ауыстырылды. 1775 жылы Лафайет өз бөлімінің жылдық жаттығуына Метс қаласына қатысты, онда ол Шарль Франсуа де Бройльмен, Руффек графымен, Шығыс армиясының қолбасшысымен кездесті. Кешкі ас дастарқанында екеуі де Солтүстік Америкадағы британдық колониялардың британдық үкіметке қарсы көтерілісін талқылады. Бір тарихи көзқарас бойынша, графтың әкесінің қалай қаза болғанына байланысты британдықтарға деген жек көру сезімі болған, және британдықтардың жеңілуі осы елдің халықаралық беделін төмендетуі мүмкін деп ойлаған. Тағы бір дерек графтың жақында масондыққа кіргенін және бүлік туралы әңгімелер "Америкалықтарды "бостандық үшін күресіп жатқан халық" деп сипаттап, оның ерлік және енді масондық қиялын оятқанын" көрсетеді. 1775 жылдың қыркүйегінде Лафайет 18 жасқа толғанда, Парижге оралды және той сыйлығы ретінде уәде етілген драгун капитаны шеніне ие болды. Желтоқсан айында оның тұңғыш қызы Генриетта дүниеге келді. Осы айларда Лафайет Америка революциясының өзінің жеке сенімдерін бейнелейтініне көз жеткізді, "Жүрегім осы жолға арналған" деді. 1776 жылы американдық өкілдер, соның ішінде Сайлас Дин, Людовик XVI және оның сыртқы істер министрі граф Шарль де Верженн арасында деликат келіссөздер өтті. Патша мен оның министрі американдықтарды қару-жарақ және офицерлермен қамтамасыз ету арқылы Солтүстік Америкадағы француздық ықпалды қалпына келтіруді және Жеті жылдық соғыста Францияның жоғалғандары үшін Ұлыбританиядан кек алуды үміттенеді. Лафайет француз офицерлерінің Америкаға жіберілетінін естігенде, олардың қатарында болуға ниет білдірді. Ол Динмен кездесіп, жас болғанына қарамастан, қатарына енгізілді. 1776 жылдың 7 желтоқсанында Дин Лафайетті генерал-майор етіп тағайындады. Француз офицерлерін (сондай-ақ басқа да көмекті) Америкаға жіберу жоспары британдықтар бұл туралы естіп, соғыспен қорқытқан кезде сәтсіз аяқталды. Лафайеттің қайын атасы де Ноаль жас жігітті сөкпеді және оған Лондонға барып, Ұлыбританиядағы елші, Лафайеттің некесі арқылы туған ағасы де Ноаль графымен кездесуін бұйырды, ол 1777 жылдың ақпан айында осылай істеді. Осы аралықта ол Америкаға бару жоспарынан бас тартқан жоқ. Лафайеттің III Георгпен танысуы өтті және үш апта лондондық қоғамда болды. Францияға оралғаннан кейін ол қайын атасынан (және жоғары лауазымды офицерден) жасырынып, Америкаға баруға жоспарлап отырғанын хабарлады. Де Ноаль ашуланып, Людовикке француз офицерлерінің Америкада қызмет етуіне тыйым салатын жарлық шығаруға көндірді, оның ішінде Лафайеттің есімі де болды. Верженн патшаны Лафайетті тұтқындауға бұйрық беруге көндірген болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес.

After the marriage contract was signed in 1773, Lafayette lived with his young wife in his father in law's house in Versailles. He continued his education, both at the riding school of Versailles (his fellow students included the future Charles X) and at the prestigious Académie de Versailles. He was given a commission as a lieutenant in the Noailles Dragoons in April 1773, the transfer from the royal regiment being done at the request of Lafayette's father in law. In 1775, Lafayette took part in his unit's annual training in Metz, where he met Charles François de Broglie, Marquis of Ruffec, the Army of the East's commander. At dinner, both men discussed the ongoing revolt against British rule by Britain's North American colonies. One historiographical perspective suggests that the marquis was disposed to hate the British due to how his father had died, and felt that a British defeat would diminish that nation's stature internationally. Another notes that the marquis had recently become a Freemason, and talk of the rebellion "fired his chivalric—and now Masonic—imagination with descriptions of Americans as 'people fighting for liberty. In September 1775, when Lafayette turned 18, he returned to Paris and received the captaincy in the Dragoons he had been promised as a wedding present. In December, his first child, Henriette, was born. During these months, Lafayette became convinced that the American Revolution reflected his own beliefs, saying "My heart was dedicated." The year 1776 saw delicate negotiations between American agents, including Silas Deane, and Louis XVI and his foreign minister, Comte Charles de Vergennes. The king and his minister hoped that by supplying the Americans with arms and officers, they might restore French influence in North America, and exact revenge against Britain for France's loss in the Seven Years' War. When Lafayette heard that French officers were being sent to America, he demanded to be among them. He met Deane, and gained inclusion despite his youth. On 7 December 1776, Deane enlisted Lafayette as a major general. The plan to send French officers (as well as other aid) to America came to nothing when the British heard of it and threatened war. Lafayette's father in law, de Noailles, scolded the young man and told him to go to London and visit the Marquis de Noailles, the ambassador to Britain and Lafayette's uncle by marriage, which he did in February 1777. In the interim, he did not abandon his plans to go to America. Lafayette was presented to George III, and spent three weeks in London society. On his return to France, he went into hiding from his father in law (and superior officer), writing to him that he was planning to go to America. De Noailles was furious, and convinced Louis to issue a decree forbidding French officers from serving in America, specifically naming Lafayette. Vergennes may have persuaded the king to order Lafayette's arrest, though this is uncertain.

Америкаға жолға шығу

Лафайет Континенттік конгресс сапарға қаражат таба алмайтынын білген соң, өзінің ақшасына "Виктория" атты желкенді кеме сатып алды, ол 112 000 фунт стерлинг тұрды. Ол "Викторияның" сапарға дайындалып жатқан Бордоға барып, отбасының реакциясы туралы ақпарат сұрады. Жауап, соның ішінде әйелі мен басқа туыстарының хаттары, оны үлкен эмоционалдық құлқылысқа ұшыратты. Кетіске алғаннан кейін, ол кемені кері бұруға бұйырып, Бордоға қайта оралды, бұл онымен бірге саяхаттап жатқан офицерлерді ашуландырды. Сол жердегі әскер командирі Лафайетті Марсельдегі қайын атасының полкіне баяндауға бұйырды. Де Броль Америкада әскери және саяси көшбасшы болуға ниеттенді, ол Бордода Лафайетпен кездесіп, үкімет оның баруын қалайтынына көндірді. Бұл рас емес еді, бірақ америкалықтардың мүддесі танымал болған Парижде Лафайетке көп қолдау көрсетілді. Лафайет оған сенгісі келді және Марсельге баяндау бұйрығын орындағандай болып, бірнеше шақырым шығысқа қарай барып, содан кейін кері бұрылып кемесіне оралды. "Виктория" 1777 жылдың 25 наурызында Жиронда жағалауындағы Пауиллактан теңізге шықты. Дегенмен, Лафайетті ағылшын тыңшылары мен Франция королі анықтамауы үшін кемеге отырғызбады; кеме Баск жағалауындағы Пасайяға тоқтады және Гипускоадағы зауыттардан 5000 мылтық пен оқ-дәрімен жабдықталды. Ол "Викторияға" қосылып, 1777 жылдың 26 сәуірінде Америкаға аттанды. Жаңа дүниеге екі айлық сапар теңіз ауруымен және жалықтырумен өтті. Кеменің капитаны Лебурсье. Ол 1777 жылдың 13 маусымында Оңтүстік Каролина штатының Джорджтаун қаласының жанындағы Солтүстік аралға қонды.

Америка революциясы

Лафайетт келгеннен кейін бай жер иесі майор Бенджамин Хугермен кездесті, ол жақта екі апта тұрды, содан кейін Филадельфияға бару үшін кетті. Екінші Континенттік Конгресс Дианның шақыруымен келген француз офицерлеріне тығырыққа тірелді, олардың көпшілігі ағылшын тілін білмейтін немесе әскери тәжірибесі жоқ еді. Лафайетт жол жүрісінде ағылшын тілін біраз үйренді (келгеніне бір жыл ішінде еркін меңгерді), ал оның масондық мүшелігі Филадельфияда көптеген мүмкіндіктерді ашты. Лафайетт жалақысыз қызмет етуге келіскеннен кейін, Конгресс оны 1777 жылдың 31 шілдесінде генерал-майор етіп бекітті. Лафайетттің қолдаушыларының арасында Францияға жақында келген американдық елші Бенджамин Франклин де болды, ол Конгреске хат арқылы жас французда қабылдауды ұсынды. Континенттік армияның бас қолбасшысы генерал Джордж Вашингтон Конгреске әскери мәселелер туралы баяндау үшін Филадельфияға келді. Лафайетт оны 1777 жылдың 5 тамызындағы кешкі асқа кездестірді; Липсонның сөзінше, "екі адам бірден жақын қарым-қатынас орнатты". Вашингтон жас жігіттің ынтасына таң қалды және өзі де масон болғандықтан оған жақсы қарым-қатынас жасауға бейім болды; Лафайетт болса қолбасшы генералға зор құрметпен қарады. Генерал Вашингтон француздан өзінің әскери лагерін көрсетті; Вашингтон лагерь мен әскерлердің жағдайына ұялғанын білдіргенде, Лафайетт: "Мен үйрену үшін келдім, емес үйрету үшін" деп жауап берді. Ол Вашингтонның штабына қабылданды, бірақ оның мәртебесіне қатысты түсініспеушіліктер болды. Конгресс оның лауазымын құрметті деп есептеді, ал ол өзін толыққанды командир деп санайтын, Вашингтон оны дайын деп тапқанда дивизияға басшылық етуге дайын болды. Вашингтон Лафайеттке бөлім құру мүмкін емес екенін, себебі ол шетелде туған екенін айтты, бірақ оны "дос және әке" ретінде сенімді серігі ретінде ұстауға қуаныштайтынын жеткізді.

Брэндивайн, Вэлли Фордж және Олбани

Лафайеттің алғашқы шайқасы 1777 жылдың 11 қыркүйегінде Брэндивайн қаласында болды. Британдық қолбасшы, генерал сэр Уильям Хоу, Филадельфияны басып алу үшін әскерлерді кемемен Чесапик шығанағына (ауыр қорғалған Делавэр шығанағына емес) жеткізіп, одан кейін оларды көтерілісшілердің астанасына жеткізуді жоспарлады. Британдықтар американдықтарды шаңқауға алғаннан кейін Вашингтон Лафайетті генерал Джон Салливанға қосылуға жіберді. Ол келген соң Лафайетт бригадалық Томас Конвейдiң басшылығымен үшінші Пенсильвания бригадасымен бірге шабуылға қарсы тұруға бірлікті дайындауға тырысты. Британдық және гессендік әскерлер басым күштерін алға жылжыта берді, сол кезде Лафайетт аяғынан жараланды. Американдықтар шегінген кезде Лафайетт әскерлерді қайта жинап, жарасын емдемей тұрып, тәртіпті түрде кері шегінуге мүмкіндік жасады. Шайқас аяқталғаннан кейін Вашингтон оны "батылдығы мен әскери ынтасы" үшін мақтады және Конгреске жазған хатында дивизия басшылығына ұсынды. Бірақ британдықтар сол айдың соңында Филадельфияны басып алғандықтан, Конгресс асық-ұсақ болып эвакуацияланды. Ол генерал Натанаэль Гринге Нью-Джерсидегі британдық позицияларды барлауға көмектесті. 300 сарбазымен ол 1777 жылдың 24 қарашасында Глостерде сандық артықшылыққа ие болған гессендік әскерді жеңді. Лафайетт 1777-78 жылдары қыста Вали-Фордждағы Вашингтон лагерінде болды және әскерлерінің ауыр жағдайын бөлісті. Ол жерде Хорацио Гейтс басқарған соғыс кеңесі Лафайеттке Нью-Йорк штатының Албани қаласынан Квебекке шабуыл жасауды ұсынды. Лафайетт Албаниге келгенде, шабуылға жеткілікті әскер жоқ екенін анықтады. Ол Вашингтонға жағдай туралы хабарлап, Вали-Форджға қайтуды жоспарлады. Кетуге бұрын, ол Онайда тайпасын американдықтардың жағына тартты. Онайдалар Лафайетті Каейвла (қорқынышты атты) деп атады. Содан кейін 1778 жылдың наурыз айында Америка мен Франция арасындағы келісімшарттар жарияланды және Франция Американың тәуелсіздігін ресми мойындады. Олар 1778 жылдың мамыр айында Филадельфиядан эвакуациялана бастады. Вашингтон 18 мамырда 2200 сарбаздық күшпен Лафайетті Пенсильванияның Баррен Хилл маңында барлауға жіберді. Келесі күні британдықтар оның жақын маңдағы лагерде екенін естіп, оны тұтқындауға 5000 сарбаз жіберді. 20 мамырда генерал Хоу тағы 6000 сарбазды бастап, сол қанатына шабуыл жасауға бұйрық берді. Лафайеттің қапталы шашырап кетті, ол британдықтар шешім қабылдамай тұрғанда кері шегінуді ұйымдастырды. Сан жағынан көп екенін көрсету үшін Лафайетт әскерлеріне орманнан (қазіргі Пенсильвания штатындағы Лафайетт төбесі) шығып, британдықтарға уақыт-уақытпен оқ атуды бұйырды. Оның әскерлері бір мезгілде суға батып кеткен жол арқылы қашып, содан кейін ол қалған күштерімен Matson's Ford арқылы өтті. Британдықтар содан кейін Филадельфиядан Нью-Йоркке қарай жол тартты. Континенттік армия олардың соңынан ілесіп, ақырында Монмут сотында шабуыл жасады.

Lafayette's first battle was at Brandywine on 11 September 1777. The British commander, General Sir William Howe, planned to take Philadelphia by moving troops south by ship to Chesapeake Bay (rather than the heavily defended Delaware Bay) and bringing them overland to the rebel capital. After the British outflanked the Americans, Washington sent Lafayette to join General John Sullivan. Upon his arrival, Lafayette went with the Third Pennsylvania Brigade, under Brigadier Thomas Conway, and attempted to rally the unit to face the attack. British and Hessian forces continued to advance with their superior forces, and Lafayette was shot in the leg. During the American retreat, Lafayette rallied the troops, allowing a more orderly pullback, before being treated for his wound. After the battle, Washington cited him for "bravery and military ardour" and recommended him for the command of a division in a letter to Congress, which was hastily evacuating, as the British occupied Philadelphia later that month. He assisted General Nathanael Greene in reconnaissance of British positions in New Jersey; with 300 soldiers, he defeated a numerically superior Hessian force in Gloucester, on 24 November 1777. Lafayette stayed at Washington's encampment at Valley Forge in the winter of 1777–78, and shared the hardship of his troops. There, the Board of War, led by Horatio Gates, asked Lafayette to prepare an invasion of Quebec from Albany, New York. When Lafayette arrived in Albany, he found too few men to mount an invasion. He wrote to Washington of the situation, and made plans to return to Valley Forge. Before departing, he recruited the Oneida tribe to the American side. The Oneida referred to Lafayette as Kayewla (fearsome horseman). Meanwhile, treaties signed by America and France were made public in March 1778, and France formally recognized American independence. and they began to evacuate Philadelphia in May 1778. Washington dispatched Lafayette with a 2,200 man force on 18 May to reconnoiter near Barren Hill, Pennsylvania. The next day, the British heard that he had made camp nearby and sent 5,000 men to capture him. General Howe led a further 6,000 soldiers on 20 May and ordered an attack on his left flank. The flank scattered, and Lafayette organized a retreat while the British remained indecisive. To feign numerical superiority, Lafayette ordered men to appear from the woods on an outcropping (now Lafayette Hill, Pennsylvania) and to fire upon the British periodically. His troops simultaneously escaped via a sunken road, and he was then able to cross Matson's Ford with the remainder of his force. The British then marched from Philadelphia toward New York. The Continental Army followed and finally attacked at Monmouth Courthouse

Француз флоты 1778 жылдың 8 шілдесінде Делавэр шығанағына келді, онымен генерал Вашингтон солтүстіктегі тағы бір маңызды британдық база – Ньюпортқа шабуылдауды жоспарлады. Лафайетт пен генерал Грин шабуылға қатысу үшін 3000 сарбаздық күшпен жіберілді. Лафайетт франко-американдық күштерді біріктіруді қалады, бірақ адмирал оның өтінішін қабылдамады. 9 тамызда американдық құрлық әскері Д’Эстенмен кеңеспей британдықтарға шабуыл жасады. Америкалықтар Д’Эстенді кемелерін Наррагансетт шығанағына орналастыруды өтінді, бірақ ол бас тартты және теңізде британдық флотты жеңуге тырысты.

Францияға оралу

Лафайет 1779 жылдың ақпан айында Парижге келді, онда Америкаға барып, корольге бағынбағаны үшін сегіз күнге үй қамауына алынды. Америкалық елші ауырғандықтан, Бенджамин Франклиннің немересі Уильям Темпл Франклин Лафайетке Континенттік Конгресс тапсырыс берген алтынмен әшекейленген қылышты табыс етті. Лафайет француз күштерінде маңызды қолбасшылыққа ие болып, Ұлыбританияға шабуыл жасауды ұсынды. Испания енді Ұлыбританияға қарсы Францияның одақтасы болды және қолдау көрсету үшін Англия жолағына кемелер жіберді. Испан кемелері 1779 жылдың тамызында ғана келді, ал оларды француз және испан флотының қуып жете алмайтын, ағылшын кемелерінен жылдам эскадрилья күтіп алды. Қыркүйекте шабуылдан бас тартылды, ал Лафайет үмітерін Америкаға қайтуға бұрды. 1779 жылдың желтоқсан айында Адриен Жорж Вашингтон Лафайетті дүниеге әкелді. Лафайет Бенджамин Франклинмен бірге генерал Жан Батист де Рошамбо басқаратын 6 мың әскерді Америкаға жіберу туралы уәде алу үшін жұмыс істеді, олар 1780 жылдың 27 сәуірінде Бостонға келді.

Америкаға екінші сапар

Лафайетт қайтып келгенде, америкалықтардың күші төмендеп, әсіресе оңтүстікте бірнеше әскери жеңілістерге ұшыраған еді. Лафайетт Бостонда "ұлтты құтқаруға келген, ерлік дәуірінен шыққан жарқыраған қарулы салт атты" деп қарсы алынды. Ол оңтүстік-батысқа сапар шегіп, 1780 жылдың 10 мамырында Нью-Джерси штатының Мористоун қаласында Вашингтонмен қуанышпен кездесті. Генерал мен оның офицерлері Лафайетке уәде етілген үлкен француз әскерінің оларға көмекке келетінін естігенде риза болды. Вашингтон Лафайеттің танымалдығын білгендіктен, оған (Александр Гамильтонмен бірге ағылшын тіліндегі дұрыс жазуын түзету үшін) штат басшыларына хат жазып, Континенттік армияға көбірек әскер мен жабдық беруге шақырды. Бұл алдағы айларда нәтижесін берді, Лафайет француз флотының келуін күтіп отырды. Бірақ флот келгенде, күткеннен азырақ адам мен жабдық болды, сондықтан Рошамбо ағылшындармен шайқасқа түспес бұрын күш-қуатын күтуді шешті. Бұл Лафайетті қанағаттандырмады, ол Нью-Йорк және басқа да аймақтарды басып алудың жойқын жоспарларын ұсынды, ал Рошамбо жас жігіт кешірім сұрағанға дейін Лафайетті қабылдаудан қысқа уақытқа бас тартты. Вашингтон маркизге сабырлы болуға кеңес берді. Сол жазда Вашингтон Лафайетті әскер бөлімінің басшысы етіп тағайындады. Маркиз өзінің бөліміне жомарт түрде қаржы жұмсады, ол Солтүстік Нью-Джерси және іргелес Нью-Йорк штатын күзетті. Лафайетт маңызды шайқасқа қатыспады, ал қарашада Вашингтон бөлімді таратып, сарбаздарды өз штаттық полктеріне қайтарды. Соғыс американдықтар үшін жаман жалғасты, оңтүстіктегі шайқастардың көпшілігі оларға қарсы аяқталды, ал генерал Бенедикт Арнольд оларды британдықтардың жағына тастады. Лафайетт 1780-81 жылдардың қысының басында Филадельфияда болды, онда Америка философиялық қоғамы оны алғашқы шетелдік мүшесі етіп сайлады. Конгресс одан Францияға қайтып, көбірек адам мен жабдық алу үшін лоббилеуді сұрады, бірақ Лафайетт хаттар жіберіп, бас тартты. 1781 жылдың қаңтарында Оңтүстік Каролинадағы Каупенс шайқасында Континенттік армия жеңіске жеткеннен кейін Вашингтон Лафайеттке Филадельфиядағы күштерін қайта құрып, барон фон Штубеннің басқаруындағы әскерлермен байланысу үшін Вирджинияға оңтүстікке баруға бұйрық берді. Бірлескен күш Бенедикт Арнольдтың басқаруындағы британдықтарды тұтқындауға тырысты, француз кемелері оның теңіз арқылы қашуына жол бермеді. Егер Лафайетт жеңіске жетсе, Арнольдты дереу дарға асу керек еді. Британдықтардың теңіз үстемдігі бұл жоспарды іске асыруға мүмкіндік бермеді, бірақ Лафайетт және оның күшінің шағын бөлігі (қалғаны Аннаполисте қалды) фон Штубенмен Йорктаунда, Вирджинияда кездесе алды. Фон Штубен Вашингтонға жер күштері мен француз кемелерін Лорд Корнуоллистің басқаруындағы негізгі британдық күшті тұтқындауға пайдалануды ұсынатын жоспарды жіберді. Вашингтоннан жаңа бұйрық алмағаннан кейін Лафайетт әскерлерін солтүстікке, Филадельфияға қарай жылжыта бастады, бірақ оған Вирджинияға барып, әскери басшылықты қабылдауға бұйрық берілді. Ашулы Лафайетт оның шешуші шайқастар өтетін басқа жерде, тыныш аймаққа тасталып кеткенін ойлады және бұйрықтарына бекер қарсылық білдірді. Ол сондай-ақ Филадельфиядағы француз елшісі Шевалье де ла Лузернге өзінің әскерлерінің қаншалықты нашар жабдықталғанын сипаттап хаттар жіберді. Лафайетттің үмітіне сай, ла Лузерн оның хатын Францияға жіберіп, француздардың үлкен көмегін ұсынды, ол корольдің мақұлдауымен алдағы шайқастарда маңызды рөл атқарды. Вашингтон хат британдықтардың қолына тиіп қалуынан қорқып, Лафайеттке Корнуоллисті шешуші науқанда тұтқындауды жоспарлап отырғанын айта алмады.

On his return, Lafayette found the American cause at a low ebb, rocked by several military defeats, especially in the south. Lafayette was greeted in Boston with enthusiasm, seen as "a knight in shining armor from the chivalric past, come to save the nation". He journeyed southwest and on 10 May 1780 had a joyous reunion with Washington at Morristown, New Jersey. The general and his officers were delighted to hear that the large French force promised to Lafayette would be coming to their aid. Washington, aware of Lafayette's popularity, had him write (with Alexander Hamilton to correct his spelling) to state officials to urge them to provide more troops and provisions to the Continental Army. This bore fruit in the coming months, as Lafayette awaited the arrival of the French fleet. However, when the fleet arrived, there were fewer men and supplies than expected, and Rochambeau decided to wait for reinforcements before seeking battle with the British. This was unsatisfactory to Lafayette, who proposed a grandiose schemes for the taking of New York City and other areas, and Rochambeau briefly refused to receive Lafayette until the young man apologized. Washington counseled the marquis to be patient. That summer Washington placed Lafayette in charge of a division of troops. The marquis spent lavishly on his command, which patrolled Northern New Jersey and adjacent New York State. Lafayette saw no significant action, and in November, Washington disbanded the division, sending the soldiers back to their state regiments. The war continued badly for the Americans, with most battles in the south going against them, and General Benedict Arnold abandoning them for the British side. Lafayette spent the first part of the winter of 1780–81 in Philadelphia, where the American Philosophical Society elected him its first foreign member. Congress asked him to return to France to lobby for more men and supplies, but Lafayette refused, sending letters instead. After the Continental victory at the Battle of Cowpens in South Carolina in January 1781, Washington ordered Lafayette to re form his force in Philadelphia and go south to Virginia to link up with troops commanded by Baron von Steuben. The combined force was to try to trap British forces commanded by Benedict Arnold, with French ships preventing his escape by sea. If Lafayette was successful, Arnold was to be summarily hanged. British command of the seas prevented the plan, though Lafayette and a small part of his force (the rest left behind in Annapolis) was able to reach von Steuben in Yorktown, Virginia. Von Steuben sent a plan to Washington, proposing to use land forces and French ships to trap the main British force under Lord Cornwallis. When he received no new orders from Washington, Lafayette began to move his troops north toward Philadelphia, only to be ordered to Virginia to assume military command there. An outraged Lafayette assumed he was being abandoned in a backwater while decisive battles took place elsewhere, and objected to his orders in vain. He also sent letters to the Chevalier de la Luzerne, French ambassador in Philadelphia, describing how ill supplied his troops were. As Lafayette hoped, la Luzerne sent his letter on to France with a recommendation of massive French aid, which, after being approved by the king, would play a crucial part in the battles to come. Washington, fearing a letter might be captured by the British, could not tell Lafayette that he planned to trap Cornwallis in a decisive campaign.

Вирджиния және Йорктаун

Лафайетт Корнуоллистің оны Ричмондта тұтқындау әрекеттерінен қашып құтылды. 1781 жылдың маусым айында Корнуоллис Лондоннан Чесапик шығанағына бару және Филадельфияға құрлық арқылы шабуыл жасауға дайындық ретінде порт құрылысын бақылау туралы бұйрық алды. 4 шілдеде британдықтар Уильямсбургтен шығып, Джеймс өзенінен өтуге дайындалды. Корнуоллис өзеннің оңтүстік жағына тек алдын ала жасақ жіберді, ал қалған әскерлерінің көп бөлігін солтүстік жағындағы орманға жасырып, Лафайеттің әскерін тосқауылға алуды жоспарлады. 6 шілдеде Лафайет 800-ге жуық сарбазбен британдық әскерлерге шабуыл жасауға "Жабайы" Энтони Уэйн генералына бұйрық берді. Уэйн өзін қарсылас күштен кем деп тапты және кері шегінудің орнына штыкпен шабуылға көшті. Бұл шабуыл американдықтарға уақыт берді, ал британдықтар қуып жете алмады. Грин-Спринг шайқасы Корнуоллис үшін жеңіс болды, бірақ американдық армия сарбаздардың батылдығымен нығайтылды. 1781 жылдың 14 қыркүйегінде Вашингтонның әскерлері Лафайеттің әскерімен қосылды. 28 қыркүйекте француз флоты британдықтарды блокадаға алып, біріккен күштер Йорктаунды қоршауға кірісті. 14 қазанда Лафайеттің 400 адамы американдық оң жақтағы Редут 9-ды Александр Гамильтонның күштері қолға-қол соғыста Редут 10-ды басып алғаннан кейін иеленді. Бұл екі редут британдық қорғанысты бұзудың кілті болды. Британдықтардың сәтсіз қарсы шабуылынан кейін Корнуоллис 1781 жылдың 19 қазанында капитуляциялады.

Екі әлемнің батыры

Йорктаун Америка революциясының соңғы ірі құрлық шайқасы болды, бірақ британдықтар әлі де бірнеше ірі порт қалаларын ұстады. Лафайет оларды басып алу үшін экспедицияларға жетекшілік етуді қалады, бірақ Вашингтон Франциядан қосымша теңіз күштерін алудың тиімдірек болатынын ойлады. Конгресс оны Еуропадағы Америка елшілеріне – Париждегі Бенджамин Франклинге, Мадридтегі Джон Джейге және Гаагадағы Джон Адамсқа кеңесші етіп тағайындады, оларға «барлық мәселелерде онымен ақылдасып, келісуді» тапсырды. Конгресс сондай-ақ маркиз атынан Людовик XVI-ға алғыс хат жіберді. Лафайет 1781 жылдың 18 желтоқсанында Бостоннан Францияға аттанды, онда оны қаһарман ретінде күтіп алды, ал 1782 жылдың 22 қаңтарында Версаль сарайында қабылдады. Ол қызының дүниеге келуіне куә болды, оны Томас Джефферсон ұсынғандай Мари-Антуанетта Виржиния деп атады. Ол көптеген шендерді өткізіп, маршал де лагерь болып көтерілді және Сен-Луи орденінің рыцары атанды. 1782 жылы ол британдық Вест-Индияға қарсы француз және испан экспедициясына қатысты, себебі формальды бейбіт келісімге әлі қол қойылмаған еді. 1783 жылы Ұлыбритания мен АҚШ арасында Париж келісіміне қол қойылды, бұл экспедицияны қажетсіз етті; Лафайет осы келіссөздерге қатысты. Лафайет Джефферсонмен бірлесіп АҚШ пен Франция арасындағы сауда келісімдерін жасау үшін жұмыс істеді, бұл Американың Францияға қарызын төмендетуге бағытталған еді. Ол Атлант мұхитындағы құл саудасын тоқтатуды және бостандыққа шыққан афроамерикандықтарға тең құқықтар беруді жақтаған француздық құлдарды азат етушілер қоғамына қосылды. 1783 жылы ол Вашингтонға жазған хатында құлдарды босатуға және оларды жалға берілетін шаруалар ретінде орналастыруға шақырды. Вашингтон Лафайеттің идеясына қызығушылық танытса да, құлдарын босатудан бас тартты, ал Лафайет жобаны іске асыру үшін француз Гвианасының Каенненінде үш құл плантациясын сатып алды. Лафайет 1784–1785 жылдары Америкаға сапар шекті, онда ол барлық штаттарда зор құрметке ие болды. Сапар барысында 17 тамызда Вашингтонның Вернон тауындағы шаруашылығына барды. Ол Вирджиния штатының делегаттар алдында сөз сөйлеп, «барлық адамзатқа бостандық» беруді және құлдарды босатуды талап етті, сондай-ақ Пенсильвания заң шығарушы органына федералды одақ құруға көмектесуге шақырды (сол кезде штаттар Конфедерация мақалаларымен байланысты болған). Ол Нью-Йорктегі Мохок аңғарында ирокездермен бейбіт келіссөздерге қатысты, олардың кейбіреулерімен ол 1778 жылы танысқан еді. Ол Гарвард университетінен құрметті диплом, Бостон қаласынан Вашингтонның портреті және Вирджиния штатынан бюст алды. Мэриленд штатының заң шығарушы органы оны және оның еркек мұрагерлерін штаттың «табиғи туған азаматтары» деп жариялап, 1789 жылы Конституция ратификацияланғаннан кейін оны АҚШ-тың табиғи туған азаматы етті. Лафайет кейіннен француз азаматтығының түсінігі пайда болғанға дейін ол американдық азамат болғанын мақтан тұтты. Коннектикут, Массачусетс және Вирджиния штаттары да оған азаматтық құқық берді. Лафайет Париждегі Бурбон көшесіндегі Лафайетт қонақ үйін американдықтардың маңызды кездесу орнына айналдырды. Бенджамин Франклин, Джон және Сара Джей, Джон және Абигейл Адамс әр дүйсенбіде онда кездесіп, Лафайеттің отбасымен және либерал аристократиясымен, соның ішінде Клермонт Тоннер және мадам де Стальмен бірге кешкі ас ішті. Лафайет Францияда американдық тауарларға сауда кедергілерін төмендету және Франклин мен Джефферсонға еуропалық елдермен достық және сауда келісімдерін жасауға көмектесу жұмысын жалғастырды. Сонымен қатар ол француз гугеноттарының бір ғасыр бұрын Нант эдикты күшін жойғаннан бері бастан кешкен әділетсіздіктерін түзетуге тырысты.

Yorktown was the last major land battle of the American Revolution, but the British still held several major port cities. Lafayette wanted to lead expeditions to capture them, but Washington felt that he would be more useful seeking additional naval support from France. Congress appointed him its advisor to America's envoys in Europe, Benjamin Franklin in Paris, John Jay in Madrid, and John Adams in The Hague, instructing them "to communicate and agree on everything with him". Congress also sent Louis XVI an official letter of commendation on the marquis's behalf. Lafayette left Boston for France on 18 December 1781 where he was welcomed as a hero, and he was received at the Palace of Versailles on 22 January 1782. He witnessed the birth of his daughter, whom he named Marie Antoinette Virginie upon Thomas Jefferson's recommendation. He was promoted to maréchal de camp, skipping numerous ranks, and he was made a Knight of the Order of Saint Louis. He worked on a combined French and Spanish expedition against the British West Indies in 1782, as no formal peace treaty had yet been signed. The Treaty of Paris was signed between Great Britain and the United States in 1783, which made the expedition unnecessary; Lafayette took part in those negotiations. Lafayette worked with Jefferson to establish trade agreements between the United States and France which aimed to reduce America's debt to France. He joined the Society of the Friends of the Blacks, a French abolitionist group which advocated for the aboltion of the Atlantic slave trade and equal rights for free people of color. He urged the emancipation of slaves and their establishment as tenant farmers in a 1783 letter to Washington, who was a slave owner. Washington declined to free his slaves, though he expressed interest in the young man's ideas, and Lafayette purchased three slave plantations in Cayenne, French Guiana to house the project. Lafayette visited America in 1784–1785 where he enjoyed an enthusiastic welcome, visiting all the states. The trip included a visit to Washington's farm at Mount Vernon on 17 August. He addressed the Virginia House of Delegates where he called for "liberty of all mankind" and urged the emancipation of slaves, and he urged the Pennsylvania Legislature to help form a federal union (the states were then bound by the Articles of Confederation). He visited the Mohawk Valley in New York to participate in peace negotiations with the Iroquois, some of whom he had met in 1778. He received an honorary degree from Harvard University, a portrait of Washington from the city of Boston, and a bust from the state of Virginia. Maryland's legislature honored him by making him and his male heirs "natural born Citizens" of the state, which made him a natural born citizen of the United States after the 1789 ratification of the Constitution. Lafayette later boasted that he had become an American citizen before the concept of French citizenship existed. Connecticut, Massachusetts, and Virginia also granted him citizenship. Lafayette made the Hôtel de La Fayette in Paris's rue de Bourbon an important meeting place for Americans there. Benjamin Franklin, John and Sarah Jay, and John and Abigail Adams met there every Monday and dined in company with Lafayette's family and the liberal nobility, including Clermont Tonnerre and Madame de Staël. Lafayette continued to work on lowering trade barriers in France to American goods, and on assisting Franklin and Jefferson in seeking treaties of amity and commerce with European nations. He also sought to correct the injustices that Huguenots in France had endured since the revocation of the Edict of Nantes a century before.

Белгілі тұлғалар мен генерал-штабтардың жиналысы

1786 жылғы 29 желтоқсанда король Людовик XVI Францияның қаржылық дағдарысына жауап ретінде Атақтылар жиналысын шақырды. Король Лафайетті осы органға тағайындады, ол 1787 жылғы 22 ақпанда өтті. Лафайетт сөз сөйлегенде, үкіметтік жерлерді сатып алу туралы алдын ала хабардар болғандықтан сарайдағы байланыстары арқасында пайда тапқандарды сынап, реформаны қолдады. Ол бүкіл Францияны көрсететін "шынайы ұлттық ассамблея" құруды ұсынды. Бірақ король 1789 жылы шақырылатын Генерал-штаттарды шақыруды жөн көрді. Лафайетт Риомнан дворян (Екінші қабат) өкілі болып сайланды. Генерал-штаттар дәстүрлі түрде үш қабаттың әрқайсысына бір дауыс берді: дін қызметкерлері, дворяндар және қара халық. Бұл қара халықтың көптігіне қарамай, олардың дауысы көбінесе ескерілмейтін еді. 1789 жылғы 5 мамырда Генерал-штаттар өтті, және делегаттардың жеке-жеке немесе қабаттар бойынша дауыс беруі керек пе деген пікірталас басталды. Егер қабаттар бойынша дауыс берілсе, дворяндар мен дін қызметкерлері қара халықтан басым түсер еді; егер жеке-жеке дауыс берілсе, қара халық Үшінші қабаттың үстемдігіне қол жеткізер еді. Жиынға дейін "Отыздық комитет" мүшесі ретінде Лафайетт қабат емес, жеке бас бойынша дауыс беруді жақтады. Ол өзінің қабатының көпшілігін келісуге көндіре алмады, бірақ дін қызметкерлері қара халыққа қосылуға дайын болды, және 17-сі күні топ өзін Ұлттық Ассамблея деп жариялады. Ассамблеяға қарсылар Лафайетті қоса алғанда, топты құлыптап тастады, ал Ассамблеяны қолдамағандар ішке жиналды. Бұл әрекет Теннис сертіне ант беруге әкелді, онда шығарылған мүшелер конституция қабылданғанша таратпауға ант берді. Ассамблея жұмысын жалғастырды, және 1789 жылғы 11 шілдеде Лафайетт Джефферсонмен кеңесіп жазған "Адам және азамат құқықтары туралы декларация" жобасын Ассамблеяға ұсынды. Келесі күні қаржы министрі Жак Некер (ол реформатор ретінде қарастырылды) қызметтен босатылды, содан кейін адвокат Камиль Десмулен 700-1000 қарулы көтерілісшілерді жинады. Король герцог де Бройль басқаратын әскерді Парижді қоршауға алды. 14 шілдеде көтерілісшілер Бастилия деп аталатын бекініске шабуыл жасады.

On 29 December 1786, King Louis XVI called an Assembly of Notables, in response to France's fiscal crisis. The king appointed Lafayette to the body, which convened on 22 February 1787. In speeches, Lafayette decried those with connections at court who had profited from advance knowledge of government land purchases; he advocated reform. He called for a "truly national assembly", which represented the whole of France. Instead, the king chose to summon an Estates General, to convene in 1789. Lafayette was elected as a representative of the nobility (the Second Estate) from Riom. The Estates General, traditionally, cast one vote for each of the three Estates: clergy, nobility, and commons, meaning the much larger commons was generally outvoted. The Estates General convened on 5 May 1789; debate began on whether the delegates should vote by head or by Estate. If by Estate, then the nobility and clergy would be able to outvote the commons; if by head, then the larger Third Estate could dominate. Before the meeting, as a member of the "Committee of Thirty", Lafayette agitated for voting by head, rather than estate. He could not get a majority of his own Estate to agree, but the clergy was willing to join with the commons, and on the 17th, the group declared itself the National Assembly. The loyalist response was to lock out the group, including Lafayette, while those who had not supported the Assembly met inside. This action led to the Tennis Court Oath, where the excluded members swore not to separate until a constitution was established. The Assembly continued to meet, and on 11 July 1789, Lafayette presented a draft of the "Declaration of the Rights of Man and of the Citizen" to the Assembly, written by himself in consultation with Jefferson. The next day, after the dismissal of Finance Minister Jacques Necker (who was seen as a reformer), lawyer Camille Desmoulins assembled between 700 and 1000 armed insurgents. The king had the royal army under the duc de Broglie surround Paris. On 14 July, the fortress known as the Bastille was stormed by the insurgents.

Ұлттық гвардия, Версаль және "қамыс күні"

15 шілдеде Лафайет париждік Ұлттық гвардияның бас қолбасшысы болып жарияланды. Бұл қарулы күш Ассамблеяның әскери қызметімен қатар полиция, көлік жүйесін реттеу, санитария, жарықтандыру және жергілікті басқарудың басқа да мәселелерін шешу үшін құрылған еді. Лафайет топтың атын және символын ұсынды: көк, ақ және қызыл түсті кокада. Бұл Париж қаласының қызыл және көк түстерін патшалық ақпен біріктіріп, француз триколорының пайда болуына себеп болды. Бірақ король 2 қазан күні оны қабылдамады. Үш күннен кейін, нан тапшылығына наразылық білдірген балық сатушы әйелдер бастаған париждік халық Версальге қарай шеру тартты. Ұлттық гвардияның мүшелері шеруге ілесіп, Лафайет оларды тартыншақтап бастап кетті. Версальде король Ассамблеяның Декларацияға қатысты дауысын қабылдады, бірақ Парижге бару туралы өтінішті қабылдамады. Сонда халық таңертең сарайға шабуыл жасады. Лафайет корольдік отбасын сарай балконына шығарып, тәртіпті қалпына келтіруге тырысты, бірақ халық король мен оның отбасын Парижге, Тюильри сарайына көшіруді талап етті. Король балконда пайда болды, жұрт "Vive le Roi!" деп шулап айқайлады. Содан кейін Мария Антуанетта балаларымен бірге көрінді, бірақ оған балаларын қайтаруды бұйырды. Ол жалғыз қайтып келді, адамдар оқ атуға шақырып, мазақтады, бірақ ол өз орнында тұрып, ешкім оқ атпады. Лафайет оның қолын сүйді, бұл халықтың ықыласын ояртты. Кейін Лафайет Ұлттық Ассамблеяда жаңадан жарияланған Қазан оқиғалары бойынша тергеу бастады, нәтижесінде Жан Батист Шарль Шабрудың 688 беттік "Procédure Criminelle" атты құжаты жасалды. Бұл құжат Версальге жасалған наурыздың нақты оқиғалары мен процедуралары туралы дәлелдер мен талдауларды жинақтады, наразылықты қоздырғандарды айыптауға үміттенді (оның ойынша Мирабо мен Орлеан герцогі). Алайда, Ұлттық Ассамблея екі маңызды революционерді айыптау революциялық басқарудың прогресіне және халықтың қолдауына зиян келтіретінін ойлады. Ұлттық гвардияның басшысы ретінде Лафайет тәртіпті сақтауға және радикалдардың ықпалы күшейген кезде де орталық позицияны ұстануға тырысты. Ол Париж мэрі Жан Сильвен Бейлимен бірге 1790 жылдың 12 мамырында "1789 жылғы қоғам" деп аталатын саяси клуб құрды, оның мақсаты радикалды якобиндердің ықпалына тепе-теңдік келтіру болды. Лафайет 1790 жылдың 14 шілдесінде Фет де ла Федерейшндегі жиналысты ұйымдастыруға және басшылық етуге көмектесті, онда ол Ұлттық гвардиямен және корольмен бірге Марс алаңында азаматтық ант берді, "ұлтқа, заңға және корольге әрқашан адал боладымыз, Ұлттық Ассамблея бекіткен және король қабылдаған Конституцияны бар күшімізбен қолдаймыз" деп уәде берді. Роялистік топтардың пікірінше, Лафайет корольдің қауіпсіздігі үшін қорқып, Марс алаңында тәртіпсіз топты ұстап тұрумен үлкен тәуекелге барды, ал якобиндер үшін бұл Лафайеттің роялистік бейімділігін және қарапайым халықтың монархияны қолдауын ынталандырды деп санайтын. Лафайет алдағы айларда тәртіпті сақтау үшін жұмысын жалғастырды. Ол және Ұлттық гвардияның бір бөлігі 1791 жылдың 28 ақпанында Винсендегі қақтығысты реттеу үшін Тюильриден кетті, ал король кеткен кезде оны қорғау үшін жүздеген қарулы дворяндар Тюильриге келді. Алайда, бұл дворяндар корольді алып кетіп, оны қарсы төңкеріс басшысы етпекші деген қауесет тарады. Лафайет тез арада Тюильриге оралып, қысқаша қақтығыстан кейін дворяндарды қарусыздады. Бұл оқиға "қанжар күні" деп аталды және Лафайеттің корольді қорғауға жасаған шапшаң әрекеттері үшін француз халқы арасында оның танымалдығын арттырды. Дегенмен, корольдік отбасы сарайда тұтқынға алынды. Ұлттық гвардия 18 сәуірде Лафайеттің бұйрығына бағынбай, корольдың Сент-Клаудқа баруына кедергі келтірді, онда ол миссаға қатысуды жоспарлаған еді.

On 15 July, Lafayette was acclaimed commander in chief of the Parisian National Guard, an armed force established to maintain order under the control of the Assembly military service as well as policing, traffic control, sanitization, lighting, among other matters of local administration. Lafayette proposed the name and the symbol of the group: a blue, white, and red cockade. This combined the red and blue colors of the city of Paris with the royal white, and originated the French tricolor. but the king rejected it on 2 October. Three days later, a Parisian crowd led by women fishmongers marched to Versailles in response to the scarcity of bread. Members of the National Guard followed the march, with Lafayette reluctantly leading them. At Versailles, the king accepted the Assembly's votes on the Declaration, but refused requests to go to Paris, and the crowd broke into the palace at dawn. Lafayette took the royal family onto the palace balcony and attempted to restore order, but the crowd insisted that the king and his family move to Paris and the Tuileries Palace. The king came onto the balcony and the crowd started chanting "Vive le Roi!" Marie Antoinette then appeared with her children, but she was told to send the children back in. She returned alone and people shouted to shoot her, but she stood her ground and no one opened fire. Lafayette kissed her hand, leading to cheers from the crowd. Lafayette would later initiate an investigation within the National Assembly on the now declared October Days, which led to the production of the Procédure Criminelle by Jean Baptiste Charles Chabroud, a 688 page document accumulating evidence and analysis on the exact events and procedures of the March on Versailles, hoping to condemn those inciting the mob (in his mind being Mirabeau and the Duc d'Orléans). However, the National Assembly thought condemning two significant revolutionaries would hurt the progress and public reception of the revolutionary administration. As leader of the National Guard, Lafayette attempted to maintain order and steer a middle ground, even as the radicals gained increasing influence. He and Paris' mayor Jean Sylvain Bailly instituted a political club on 12 May 1790 called the Society of 1789 whose intention was to provide balance to the influence of the radical Jacobins. Lafayette helped organize and lead the assembly at the Fête de la Fédération on 14 July 1790 where he, alongside the National Guard and the king, took the civic oath on the Champs de Mars on 14 July 1790 vowing to "be ever faithful to the nation, to the law, and to the king; to support with our utmost power the constitution decreed by the National Assembly, and accepted by the king." In the eyes of the royalist factions, Lafayette took a large risk holding a largely undisciplined group at the Champs de Mars in fear for the safety of the king, whereas for Jacobins this solidified in their eyes Lafayette's royalist tendencies and an encouragement of the common people's support of the monarchy. Lafayette continued to work for order in the coming months. He and part of the National Guard left the Tuileries on 28 February 1791 to handle a conflict in Vincennes, and hundreds of armed nobles arrived at the Tuileries to defend the king while he was gone. However, there were rumors that these nobles had come to take the king away and place him at the head of a counter revolution. Lafayette quickly returned to the Tuileries and disarmed the nobles after a brief standoff. The event came to be known as the Day of Daggers, and it boosted Lafayette's popularity with the French people for his quick actions to protect the king. Nonetheless, the royal family were increasingly prisoners in their palace. The National Guard disobeyed Lafayette on 18 April and prevented the king from leaving for Saint Cloud where he planned to attend Mass.

Варенске ұшу

Вареннге қашу деп аталатын жоспар патшаға 1791 жылғы 20 маусымда Франциядан қашуға жартылай мүмкіндік берді. Патша мен патшайым Тюильри сарайынан қашып шықты, бұл Лафайет пен Ұлттық гвардияның қарауында болды. Олардың қашқанын білген Лафайетт, қашқан монархтарды қайтару үшін гвардияны көптеген бағыттарға жіберді. Бес күннен кейін Лафайетт және Ұлттық гвардия патшаның каретасын Парижге, монархтардың да, Лафайеттің де басын талап ететін халықтың арасына қайтарды. Лафайетт Ұлттық гвардияның басшысы ретінде патша отбасының қауіпсіздігіне жауапты болды, сондықтан оны Жорж Дантон сияқты радикалдар кінәлады. Лафайетке арналған сөйлеуінде: "Сен патша кетпесін деп серт бердің. Сен елге сатқансың, немесе сенімсіз адамға уәде берген ақымақсың. Франция сенсіз де бостандыққа жете алады", - деді. Максимилиан Робеспьер оны халыққа сатқын деп атады. Бұл айыптамалар Лафайетті монархияшы ретінде көрсетті, оның беделін түсірді және оған қарсы якобиндер мен басқа да радикалдардың күшін арттырды. Ол конституциялық заңдылықты сақтауға шақырды, бірақ оның үні халық пен оның көшбасшыларының дауысынан басылып қалды.

Марс даласындағы қырғын

1791 жылдың екінші жартысында Лафайеттің қоғамдық беделі одан әрі төмендеді. Радикалдық Кордельелер 17 шілдеде Марс алаңында монархияны жою немесе оның тағдырын халықтың референдумы арқылы шешуге мүмкіндік беру туралы Ұлттық Ассамблеяға петиция жинау мақсатында шара ұйымдастырды. Жиналған халықтың саны 10 000-нан 50 000-ға дейін жетеді деп есептелді. Шара кезінде екі адам алтардың астынан жасырынып отырған күйде табылған, олар тыңшылар немесе жарылғыш заттарды орнатуға тырысқан деген күдік туды. Соңында оларды шамдарға асып, бас-кейлерін сүңгілерге ілді. Лафайетт жасағымен Марс алаңына тәртіп орнату үшін келді, бірақ олар халықтан тас жауып қарсы алынды. Лафайеттты өлтіруге әрекет жасалды, алайда шабуылшының тапаншасы жақыннан оқ атпады. Әскерлер халықты қорқытып, тарату үшін бастапқыда олардың үстінен оқ атуға көшті, бірақ бұл жазалауға және екі ерікті аңшының қазасына әкеп соқты. Ұлттық гвардияға халыққа оқ атуға бұйрық берілді, нәтижесінде көптеген адамдар жараланды және қаза тапты. Лафайеттің жақын тұрғандары оқиға кезінде шамамен он азаматтың қаза болғанын айтады, ал басқа мәліметтерде елу төрт адамның қаза тапқаны көрсетілген. Ал сенсациялық газеттің редакторы Жан Поль Марат сол түні өзенге төрт жүзден астам мәйіт тасталғанын мәлімдеді. Әскери жағдай жарияланды, және бүлікшілердің басшылары, мысалы, Дантон мен Марат қашып, жасырынды. Лафайеттің көптеген саяси клубтар арасындағы беделі күрт төмендеді, әсіресе баспасөз беттерінде жарияланған мақалалар, мысалы, «Париж революциясы» Марс алаңындағы оқиғаны «Ерлер, әйелдер және балалар Федерация алаңындағы ұлттың құрбандық тағында қырғынға ұшырады» деп сипаттады. Қырғыннан кейін бірден наразылар Лафайеттің үйіне шабуыл жасап, оның әйеліне зиян келтіруге тырысты. Ассамблея қыркүйек айында конституцияны бекітті, ал Лафайетт қазан айының басында Ұлттық гвардиядан кетіп, конституциялық құқықтың белгілі бір деңгейде қалпына келтірілуіне қол жеткізді.

Lafayette's public standing continued to decline through the latter half of 1791. The radical Cordeliers organized an event at the Champ de Mars on 17 July to gather signatures on a petition to the National Assembly that it either abolish the monarchy or allow its fate to be decided in a referendum. The assembled crowd was estimated to be anywhere from 10,000 to 50,000 people. The protesters, finding two men hiding under an altar at the event, accused of being either spies or of potentially planting explosives, eventually hung the men from lampposts and placed their heads on the ends of pikes. Lafayette rode into the Champ de Mars at the head of his troops to restore order, but they were met with the throwing of stones from the crowd. Indeed, an assassination attempt was made on Lafayette, however the gunman's pistol misfired at close range. The soldiers began to first fire above the crowd in order to intimidate and disperse them, which only led to retaliation and eventually the death of two volunteer chasseurs. The National Guard was ordered to fire on the crowd, wounding and killing an unknown number of people. Accounts from those close to Lafayette claim that around ten citizens were killed in the event, whereas other accounts propose fifty four, and the sensational newspaper publisher Jean Paul Marat claimed over four hundred bodies had been disposed of into the river later that night. Martial law was declared, and the leaders of the mob fled and went into hiding, such as Danton and Marat. Lafayette's reputation among many political clubs decreased dramatically, especially with articles in the press, such as the Revolutions de Paris describing the event at the Champ de Mars as "Men, Women, and Children were massacred on the altar of the nation on the Field of the Federation". Immediately after the massacre, a crowd of rioters attacked Lafayette's home and attempted to harm his wife. The Assembly finalized a constitution in September, and Lafayette resigned from the National Guard in early October, with a semblance of constitutional law restored.

Қақтығыс және жер аударылу

1791 жылдың қазан айында Лафайетт өзінің туған провинциясы Оверньге оралды. Франция 1792 жылдың 20 сәуірінде Австрияға соғыс жариялады, содан кейін Австриялық Нидерландтарға (қазіргі Бельгия) шабуыл жасауға дайындық басталды. 1791 жылдың 30 маусымында генерал-лейтенант шеніне көтерілген Лафайетт 1791 жылдың 14 желтоқсанында Мецте орналасқан үш армияның бірі – Орталық армиясының басшылығына тағайындалды. Лафайетт жаңадан келген сарбаздар мен Ұлттық гвардияшыларды біріктірілген жауынгерлік күшке айналдыруға бар күшін салды, бірақ оның әскерлерінің көпшілігі якобиндерге жақын және жоғары шенді офицерлерін жек көретінін байқады. 1792 жылдың 23 сәуірінде Робеспьер Лафайеттің қызметтен кетуін талап етті. Бұл сезім армияда кең таралған, мысалы, Марквен шайқасынан кейін жеңілген француз әскері қолбасшысы Теобальд Дильонды Лилль қаласына сүйреп әкелді, онда оны халық кесіп-жонып өлтірді. Армия командирлерінің бірі Рошамбо отставкаға кетті. Лафайетт үшінші командир Николас Лакнермен бірге, әскер тағы бір шайқасқа түскен жағдайда не болатынынан алаңдап, Ассамблеядан бейбіт келіссөздер бастауды сұрады. 1792 жылдың маусымында Лафайетт өзінің далалық штабынан Ассамблеяға жолдаған хатында радикалдардың күшейіп бара жатқан ықпалын сынады және хатын олардың партияларын "күшпен таратуға" шақырумен аяқтады. 1792 жылдың 12 шілдесінде Лафайетт Солтүстік армиясының басшылығына ауыстырылды. 25 шілдедегі Брансвик манифесті, егер патшаға зиян келтірсе, Парижді австриялықтар мен пруссиялықтар қиратуға ниетті екенін жариялады, бұл Лафайетт пен патша отбасының құлауына себеп болды. 10 тамызда халық Тюильри сарайына шабуыл жасады, патша мен патшайым Ассамблеяда тұтқындалды, содан кейін ғибадатханаға жеткізілді. Ассамблея монархияны жойды – патша мен патшайым алдағы айларда өлім жазасына кесіледі. 14 тамызда Әділет министрі Дантон Лафайетті тұтқындауға ордер берді. АҚШ-қа қашуға үміттене отырып, Лафайетт Австриялық Нидерландтарға кірді.

Тұтқын

Лафайетті австриялықтар Рошфор маңында тұтқынға алды, себебі тағы бір бұрынғы француз офицері, Жан Ксавье Бюро де Пуси, француз офицерлерінің тобы атынан австриялық территория арқылы транзит құқығын сұрады. Бұл бастапқыда Франциядан қашқан басқаларға берілгендей болды, бірақ Лафайетті таныған кезде тоқтатылды. Австрияның Францияға қарсы одақтасы Пруссияның Фридрих Вильгельм II бұрын Лафайетті қабылдаған еді, бірақ бұл Француз революциясынан бұрын болған. Патша енді оны басқа монархияларды құлатуға тырысатын қауіпті бүлікші деп санады және оны тұтқындау қажет болды. Лафайетті Нивельде ұстады, содан кейін Люксембургке ауыстырды, онда коалициялық әскери трибунал оны, де Пусиді және тағы екеуін революциядағы рөлдері үшін мемлекеттік тұтқын деп жариялады. Трибунал Франция патшасы билікке оралғанға дейін оларды тұтқында ұстауға бұйырды. 1792 жылдың 12 қыркүйегінде трибуналдың бұйрығымен тұтқындар пруссиялық күзетке берілді. Олар Весел қаласына сапар шекті, онда 1792 жылдың 19 қыркүйегінен 22 желтоқсанына дейін орталық цитадельдің жеке камераларында қалды. Жеңімпаз француз революциялық әскерлері Рейн аймағын қауіптеген кезде Фридрих Вильгельм II тұтқындарды Магдебургке көшірді, онда олар 1793 жылдың 4 қаңтарынан 1794 жылдың 4 қаңтарына дейін бір жыл болды. Фридрих Вильгельм күтпегендей сәтті француз күштерімен соғысудан көп пайда көре алмайтынын және Польша-Литва одақтастығында оның әскеріне оңай олжалар бар екенін түсінді. Сондықтан ол республикамен қарулы қақтығыстарды тоқтатты және мемлекеттік тұтқындарды бұрынғы одақтасы, Габсбург Австриясының монархы Франциск II-ге, Киелі Рим императорына қайтарды. Лафайетті және оның серіктерін алдымен Силезиядағы Нейсеге (қазіргі Ниса, Польша) жіберді. 1794 жылдың 17 мамырында олар австриялық шекараны өтіп, оларды күтіп алған әскери бөлімге тапсырды. Келесі күні австриялықтар тұтқындарды бұрын иезуиттер колледжі болған, Моравияның Ольмюц қаласындағы (қазіргі Чехия Республикасындағы Оломоуц) қамал түрмесіне жеткізді. Лафайетті тұтқындаған кезде ол босатылуы үшін берілген американдық азаматтығын пайдалануға тырысты және Гаагадағы АҚШ министрі Уильям Шортпен байланысты. Шорт және басқа да АҚШ елшілері Лафайеттің елдеріне көрсеткен қызметі үшін оны құтқаруға ниет білдіргенімен, оның француз офицері мәртебесі американдық азаматтыққа деген кез келген талаптан басым екенін білді. Президент Вашингтон елшілерге еуропалық істерге елдің араласуына әкелетін әрекеттерден аулақ болуға нұсқады, сондай-ақ АҚШ-тың Пруссиямен де, Австриямен де дипломатиялық қарым-қатынасы болмады. Олар Лафайеттің және оның әйелі үшін француздар тұтқындаған ақша жіберді. Мемлекеттік хатшы Джефферсон Лафайеттің 1777 жылдан 1783 жылға дейінгі генерал-майор ретіндегі қызметі үшін пайызбен бірге төлеуге мүмкіндік беретін заңдық мүмкіндік тапты. Конгресс жеделдетіп заң қабылдады, оған президент Вашингтон қол қойды. Бұл қаражат Лафайеттерге тұтқында болу кезеңінде жеңілдіктер берді. Бұрынғы генералға көмектесудің тікелей жолы - Александр Гамильтонның қарындасы Анжелика Шкайлер Черч пен оның күйеуі Джон Баркер Черч, континенттік армияда қызмет еткен британдық парламент мүшесі, демеушілік етті. Олар агент ретінде жас Ганновер дәрігерін, Юстус Эрих Боллманды жалдады, ол Оңтүстік Каролинадан келген медицина студенті Фрэнсис Кинлох Хугерді көмекші ретінде алды. Бұл Лафайеттің Америкаға алғаш келген кезде тұрған Бенжамин Хугердің ұлы еді. Олардың көмегімен Лафайетт Ольмюц маңындағы ауылдық жердегі каретадан қашып құтыла алды, бірақ жолдан адасып қайта тұтқындалды. Адриен Франция түрмесінен босатылғаннан кейін, ол АҚШ-тың Франциядағы министрі Джеймс Монроның көмегімен өзіне және қыздарына Коннектикут штатынан паспорт алды, ол Лафайетт отбасының барлығына азаматтық берген еді. Оның ұлы Джордж Вашингтон Франциядан АҚШ-қа шығарылды. Адриенна екі қызымен бірге император Францискпен кездесу үшін Венаға барды, ол үш әйелге Лафайетпен бірге тұтқында болуға рұқсат берді. Лафайетті қашып құтылу әрекетінен кейін бір жылдан бері қатаң жалғыздыққа ұшыратқан еді. 1795 жылдың 15 қазанында әскерилер оның әйелі мен қыздарын түрмеге кіргізу үшін есігін ашқанда ол таң қалды. Отбасы келесі екі жылды бірге өткізді. Дипломатия, баспасөз және жеке өтініштер арқылы Атлантиканың екі жағындағы Лафайеттің жақтастары өздерінің ықпалын сезілдірді, ең бастысы Француз революциясынан кейінгі үкіметке. Жаңа, жеңімпаз генерал, Наполеон Бонапарт, Кампо Формио шартының нәтижесінде Ольмюцтегі мемлекеттік тұтқындарды босату туралы келісім жасады. Лафайеттің бес жылдан астам созылған тұтқында болуы осылай аяқталды. Лафайетт отбасы және олармен бірге тұтқында болғандар 1797 жылдың 19 қыркүйегінде таңғы ертеде Ольмюцтен австриялық күзетпен шығып, Праганың солтүстігіндегі Богемия-Саксон шекарасын өтті және 4 қазан күні Гамбургтағы американдық консулға ресми түрде тапсырылды. Гамбургтен Лафайетт Бонапарт генералына алғыс хат жолдады. Француз үкіметі, Директория, Лафайеттің елге қайтуына оның адалдық серт беруіне дейін келіспеді, бірақ ол оған келіспеді, өйткені оның конституциялық емес жолмен билікке келгенін сенді. Қарымдауыш ретінде оның қалған мүлігі сатылып, оны кедей қалдырды. Отбасы, жақын арада Америкадан оралған Джордж Вашингтон қосылды, Адриеннаның тәтесіне тиесілі Гамбург маңындағы мүлікте қалпына келді. АҚШ пен Франция арасындағы қақтығыс салдарынан Лафайеттің үміттене алғандай Америкаға баруына мүмкіндік болмады, оны елсіз адамға айналдырды. Адриенна Парижге барып, күйеуінің қайтарылуын қамтамасыз етуге тырысты, жеңістерінен кейін Францияға оралған Бонапартқа жалтақтады. Бонапарттың 18 Брумердің (1799 жылдың 9 қарашасы) төңкерісінен кейін Лафайетт режимнің өзгеруінен туған жағдайды пайдаланып, "Мотье" есімімен Францияға кірді. Бонапарт ашуға берілді, бірақ Адриенна оның жасырын әрекет ететініне сенді және Лафайеттің оған қолдау көрсетуге уәде беретінін, содан кейін ол қайта қалпына келтірілген мүлігіне, Ла Гранжға зейнетке шығуға келісетінін ұсынды. Францияның жаңа билеушісі Лафайеттің қалуына рұқсат берді, бірақ бастапқыда азаматтығы болмады және саясатпен айналысса дереу тұтқындалуы мүмкін еді, сондай-ақ азаматтық құқықтарының қалпына келтірілуіне уәде берілді. Лафайетт Ла Гранжда тыныш қалды, ал Бонапарт Вашингтонның қайтыс болған күні Парижде естелік шарасын өткізгенде, ол сөз сөйлеуге шақырылатынын күткенімен, шақырылмады және оның есімі айтылмады.

Lafayette was taken prisoner by the Austrians near Rochefort when another former French officer, Jean Xavier Bureau de Pusy, asked for rights of transit through Austrian territory on behalf of a group of French officers. This was initially granted, as it had been for others fleeing France, but was revoked when the famous Lafayette was recognized. Frederick William II of Prussia, Austria's ally against France, had once received Lafayette, but that was before the French Revolution—the king now saw him as a dangerous fomenter of rebellion, to be interned to prevent him from overthrowing other monarchies. Lafayette was held at Nivelles, then transferred to Luxembourg where a coalition military tribunal declared him, de Pusy, and two others to be prisoners of state for their roles in the Revolution. The tribunal ordered them held until a restored French king could render final judgment on them. On 12 September 1792, pursuant to the tribunal's order, the prisoners were transferred to Prussian custody. The party traveled to the Prussian fortress city of Wesel, where the Frenchmen remained in verminous individual cells in the central citadel from 19 September to 22 December 1792. When victorious French revolutionary troops began to threaten the Rhineland, King Frederick William II transferred the prisoners east to the citadel at Magdeburg, where they remained an entire year, from 4 January 1793 to 4 January 1794. Frederick William decided that he could gain little by continuing to battle the unexpectedly successful French forces, and that there were easier pickings for his army in the Polish Lithuanian Commonwealth. Accordingly, he stopped armed hostilities with the Republic and turned the state prisoners back over to his erstwhile coalition partner, the Habsburg Austrian monarch Francis II, Holy Roman Emperor. Lafayette and his companions were initially sent to Neisse (today Nysa, Poland) in Silesia. On 17 May 1794, they were taken across the Austrian border, where a military unit was waiting to receive them. The next day, the Austrians delivered their captives to a barracks prison, formerly a college of the Jesuits, in the fortress city of Olmütz, Moravia (today Olomouc in the Czech Republic). Lafayette, when captured, had tried to use the American citizenship he had been granted to secure his release, and contacted William Short, United States minister in The Hague. Although Short and other U. S. envoys very much wanted to succor Lafayette for his services to their country, they knew that his status as a French officer took precedence over any claim to American citizenship. Washington, who was by then president, had instructed the envoys to avoid actions that entangled the country in European affairs, and the U. S. did not have diplomatic relations with either Prussia or Austria. They did send money for the use of Lafayette, and for his wife, whom the French had imprisoned. Secretary of State Jefferson found a loophole allowing Lafayette to be paid, with interest, for his services as a major general from 1777 to 1783. An act was rushed through Congress and signed by President Washington. These funds allowed both Lafayettes privileges in their captivity. A more direct means of aiding the former general was an escape attempt sponsored by Alexander Hamilton's sister in law Angelica Schuyler Church and her husband John Barker Church, a British Member of Parliament who had served in the Continental Army. They hired as agent a young Hanoverian physician, Justus Erich Bollmann, who acquired an assistant, a South Carolinian medical student named Francis Kinloch Huger. This was the son of Benjamin Huger, whom Lafayette had stayed with upon his first arrival in America. With their help, Lafayette managed to escape from an escorted carriage drive in the countryside outside Olmütz, but he lost his way and was recaptured. Once Adrienne was released from prison in France, she, with the help of U. S. Minister to France James Monroe, obtained passports for her and her daughters from Connecticut, which had granted the entire Lafayette family citizenship. Her son Georges Washington had been smuggled out of France and taken to the United States. Adrienne and her two daughters journeyed to Vienna for an audience with Emperor Francis, who granted permission for the three women to live with Lafayette in captivity. Lafayette, who had endured harsh solitary confinement since his escape attempt a year before, was astounded when soldiers opened his prison door to usher in his wife and daughters on 15 October 1795. The family spent the next two years in confinement together. Through diplomacy, the press, and personal appeals, Lafayette's sympathizers on both sides of the Atlantic made their influence felt, most importantly on the post Reign of Terror French government. A young, victorious general, Napoleon Bonaparte, negotiated the release of the state prisoners at Olmütz, as a result of the Treaty of Campo Formio. Lafayette's captivity of over five years thus came to an end. The Lafayette family and their comrades in captivity left Olmütz under Austrian escort early on the morning of 19 September 1797, crossed the Bohemian Saxon border north of Prague, and were officially turned over to the American consul in Hamburg on 4 October. From Hamburg, Lafayette sent a note of thanks to General Bonaparte. The French government, the Directory, was unwilling to have Lafayette return unless he swore allegiance, which he was not willing to do, as he believed it had come to power by unconstitutional means. As revenge, it had his remaining properties sold, leaving him a pauper. The family, soon joined by Georges Washington, who had returned from America, recuperated on a property near Hamburg belonging to Adrienne's aunt. Due to conflict between the United States and France, Lafayette could not go to America as he had hoped, making him a man without a country. Adrienne was able to go to Paris, and attempted to secure her husband's repatriation, flattering Bonaparte, who had returned to France after more victories. After Bonaparte's coup d'état of 18 Brumaire (9 November 1799), Lafayette used the confusion caused by the change of regime to slip into France with a passport in the name of "Motier". Bonaparte expressed rage, but Adrienne was convinced he was simply posing, and proposed to him that Lafayette would pledge his support, then would retire from public life to a property she had reclaimed, La Grange. France's new ruler allowed Lafayette to remain, though originally without citizenship and subject to summary arrest if he engaged in politics, with the promise of eventual restoration of civil rights. Lafayette remained quietly at La Grange, and when Bonaparte held a memorial service in Paris for Washington, who had died in December 1799, Lafayette, though he had expected to be asked to deliver the eulogy, was not invited, nor was his name mentioned.

Саясаттанудан бас тарту

Бонапарт 1800 жылдың 1 наурызында Лафайеттің азаматтығын қалпына келтірді, соның арқасында ол өзінің бір бөлігін қайта иелене алды. Маренго шайқасынан кейін Бірінші консул оған АҚШ-тағы француз министрі лауазымын ұсынды, бірақ Лафайет Америкаға шетелдік елші ретінде қатысуға тым жақын екенін айтып, бас тартты. 1802 жылы ол Бонапартты өмір бойы консул етіп бекіткен референдумда «жоқ» деп дауыс берген аз ғана адамдардың қатарында болды. Сенаттағы орын мен Ардагерлер легионы Бонапарт тарапынан бірнеше рет ұсынылды, бірақ Лафайет тағы да бас тартты, алайда демократиялық үкіметтен марапаттарды қуана қабылдайтынын айтты. 1804 жылы Бонапарт Лафайеттің қатысусыз өткен плебисцит нәтижесінде император Наполеон болып жарияланды. Зейнеткерлікке шыққан генерал Бастилия күніне арналған сөздерін айта берді, бірақ көбінесе үнсіз болды. Луизиананы сатып алғаннан кейін президент Джефферсон оған губернаторлық қызметке қызығушылық таныстырды, бірақ Лафайет жеке мәселелер мен Францияда бостандық үшін жұмыс істеу ниетіне байланысты бас тартты. 1807 жылы Оверньге саяхат жасағанда Адриен ауырып, түрмеде өткізген кезінен туындаған ауруларға шалдықты. Ол есінен шығып, бірақ Рождество қарсаңында жанұясын төсегінің басына жинап, Лафайетке: «Je suis toute à vous» («Мен сенікімін») деуге жеткілікті күш тапты. Ол ертесі күні қайтыс болды. Оның қайтысынан кейінгі жылдары Лафайет көбінесе Ла Гранжде тыныш өмір сүрді, ал Наполеонның Еуропадағы билігі күшейіп, кейін әлсіреп кетті. Оны көптеген беделді адамдар мен жұртшылық өкілдері, әсіресе американдықтар зиярат етті. Ол көптеген хаттар жазды, әсіресе Джефферсонға, және бұрын Вашингтонмен болғандай, сыйлықтармен алмасты.

Бурбонды қалпына келтіру

1814 жылы Наполеонға қарсы коалиция Францияға басып кіріп, монархияны қалпына келтірді; Прованс графы (өтірілген Людовик XVI-ның інісі) Людовик XVIII ретінде таққа отырды. Лафайетті жаңа король қабылдады, бірақ беделді республикашыл 25 миллион халқы бар елде 90 000 адамға ғана дауыс беру құқығын беретін депутаттар палатасының жаңа, тым шектеулі сайлау жүйесіне қарсы болды. Лафайет 1814 жылы сайлауға түспеді, Ла Гранжде қалды. Францияда демобилизацияланған әскерлер мен басқалар арасында наразылық күш алды. Наполеон Эльба аралына, Тоскана архипелагындағы шағын аралға ғана жер аударылған еді; мүмкіндікті пайдаланып, ол 1815 жылдың 1 наурызында Каннға бірнеше жүз серігімен бірге қонды. Француздар оның туына жиналды, ол сол айдың соңында Парижді басып алды, Луи Гентке қашуға мәжбүр болды. Лафайет Наполеонның жаңа үкіметте қызмет ету туралы ұсынысын қабылдамады, бірақ 1815 жылғы Хартия бойынша жаңа Өкілдер палатасына сайланды. Сол жерде, Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін, Лафайет оның тақтан бас тартуын талап етті. Императордың інісі Люсьенге жауап беріп, Лафайет былай деді: Сіз қандай құқықпен ұлтты императордың мүддесін қолдамағаны үшін айыптайсыз? Ұлт оны Италия далаларында, Мысыр құмдарында, Германия жазықтарында, Ресейдің мұздай шөлдерінде еріп келді. Ұлт оны елу шайқаста, жеңілістерде де, жеңістерде де еріп келді, және осының нәтижесінде үш миллион француздың қанына аза тұрдық. 1815 жылдың 22 маусымында, Ватерлоо шайқасынан кейін төрт күн өткен соң Наполеон тақтан бас тартты. Лафайет бұрынғы императордың Америкаға өтуіне көмектесті, бірақ британдықтар бұған кедергі келтірді, ал Наполеон өмірін Сент-Елена аралында аяқтады. Өкілдер палатасы тарағанға дейін Лафайетті бейбітшілік комиссиясына тағайындады, бірақ Францияның көп бөлігін басып алған жеңімпаз одақтастар оған назар аудармады, ал прустар Ла Гранжды штаб-пәтер ретінде иеленді. 1815 жылдың соңында прустар кеткеннен кейін Лафайет үйіне оралды, қайтадан қарапайым азаматқа айналды. Лафайеттің Париждегі және Ла Гранждегі үйлері олардың революцияның батырымен және басқа да көптеген адамдармен кездесуге ниеттенген американдықтарға ашық болды. 1818 жылы бір ай бойы Ла Гранжде болған ирландиялық романист Сидни Морганның дастарқанында голланд суретшісі Ари Шеффер және американдық туристермен бірге отырған тарихшы Огюстен Тиерри де болды. Сонымен қатар, философ Джереми Бентам, американдық ғалым Джордж Тикнор және жазушы Фанни Райт та келді. Бурбон монархиясының алғашқы он жылдығында Лафайет Францияда және басқа да еуропалық елдердегі бірнеше құпия жоспарларды қолдады, бірақ олардың ешқайсысы сәтті болмады. Ол Шарбонньенің түрлі заговорларына қатысты және француз әскерінің гарнизоны орналасқан Белфор қаласына барып, революциялық үкіметте маңызды рөл атқаруға келісті. Патша үкіметі құпия жоспарды білгенін естіп, Белфорға бара жатқан жолдан кері қайтып, ашық араласудан сақтанды. Одан да сәттірек, ол 1821 жылы басталған грек революциясын қолдады және хат арқылы американдық шенеуніктерді гректермен одақтасуға көндіруге тырысты. Луи үкіметі Лафайетті де, грек күресіне қатысқан Жорж Вашингтонды да тұтқындауды қарастырды, бірақ олардың осы қадамдарының саяси салдарынан қорқып, одан бас тартты. Лафайет 1823 жылға дейін жаңадан құрылған депутаттар палатасының мүшесі болды, бірақ жаңа көп дауыс беру ережесі оның қайта сайлануына кедергі келтірді.

In 1814, the coalition that opposed Napoleon invaded France and restored the monarchy; the comte de Provence (brother of the executed Louis XVI) took the throne as Louis XVIII. Lafayette was received by the new king, but the staunch republican opposed the new, highly restrictive franchise for the Chamber of Deputies that granted the vote to only 90,000 men in a nation of 25 million. Lafayette did not stand for election in 1814, remaining at La Grange. There was discontent in France among demobilized soldiers and others. Napoleon had been exiled only as far as Elba, an island in the Tuscan archipelago; seeing an opportunity, he landed at Cannes on 1 March 1815 with a few hundred followers. Frenchmen flocked to his banner, and he took Paris later that month, causing Louis to flee to Ghent. Lafayette refused Napoleon's call to serve in the new government, but accepted election to the new Chamber of Representatives under the Charter of 1815. There, after Napoleon's defeat at the Battle of Waterloo, Lafayette called for his abdication. Responding to the emperor's brother Lucien, Lafayette argued:

By what right do you dare accuse the nation of want of perseverance in the emperor's interest? The nation has followed him on the fields of Italy, across the sands of Egypt and the plains of Germany, across the frozen deserts of Russia. The nation has followed him in fifty battles, in his defeats and in his victories, and in doing so we have to mourn the blood of three million Frenchmen. On 22 June 1815, four days after Waterloo, Napoleon abdicated. Lafayette arranged for the former emperor's passage to America, but the British prevented this, and Napoleon ended his days on the island of Saint Helena. The Chamber of Representatives, before it dissolved, appointed Lafayette to a peace commission that was ignored by the victorious allies who occupied much of France, with the Prussians taking over La Grange as a headquarters. Once the Prussians left in late 1815, Lafayette returned to his house, a private citizen again. Lafayette's homes, both in Paris and at La Grange, were open to any Americans who wished to meet the hero of their Revolution, and to many other people besides. Among those whom Irish novelist Sydney, Lady Morgan met at table during her month long stay at La Grange in 1818 were the Dutch painter Ary Scheffer and the historian Augustin Thierry, who sat alongside American tourists. Others who visited included philosopher Jeremy Bentham, American scholar George Ticknor, and writer Fanny Wright. During the first decade of the Bourbon Restoration, Lafayette lent his support to a number of conspiracies in France and other European countries, all of which came to nothing. He was involved in the various Charbonnier plots, and agreed to go to the city of Belfort, where there was a garrison of French troops, and assume a major role in the revolutionary government. Warned that the royal government had found out about the conspiracy, he turned back on the road to Belfort, avoiding overt involvement. More successfully, he supported the Greek Revolution beginning in 1821, and by letter attempted to persuade American officials to ally with the Greeks. Louis' government considered arresting both Lafayette and Georges Washington, who was also involved in the Greek efforts, but were wary of the political ramifications if they did. Lafayette remained a member of the restored Chamber of Deputies until 1823, when new plural voting rules helped defeat his bid for re election.

Құрама Штаттардағы үлкен тур

Президент Джеймс Монро мен Конгресс Лафайетті 1824 жылы Америка Құрама Штаттарына шақырды, ішінара елдің 50 жылдығын мерекелеу үшін. Лафайет 1824 жылдың 15 тамызында Нью-Йоркке ұлы Жорж Вашингтон мен хатшысы Огюст Левассермен бірге келді. Оны көп жыл бұрын оның жанында шайқасқан революциялық соғыс ардагерлері күтіп алды. Нью-Йорк төрт күн бойы үзбей той-думанмен қарсы алды. Содан кейін ол Бостонға демалыс сапары деп ойлағанмен, жол бойындағы әрбір қалада оны құттықтаушы азаматтармен және салтанатты қарсы алумен кездесті. Унгердің айтуынша, "Бұл олар ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін мистикалық тәжірибе болды. Лафайет алыс заманнан келгендей болды, елдің тарихи сәтіндегі соңғы көшбасшы және батыр. Олар енді оның сияқты адамдарды көре алмайтынын білді". Нью-Йорк, Бостон және Филадельфия Лафайетті құрметтеу үшін өткізілген мерекелерде бірін-бірі басып озды. Филадельфия Ескі Штат үйін (қазіргі Тәуелсіздік залы) жөндеп, оны бұзылып кетпеуі үшін сақтап қалды, себебі оларға оның құрметіне қабылдау өткізуге орын қажет болды. Осыған дейін Америка Құрама Штаттарында ескерткіштер салу кең таралған емес, бірақ Лафайеттің сапары құрылыс толқынына бастады, көбінесе ол өзінің мәртебесімен іргетасын қалады. Оның сапары өнерге де пайдасын тигізді, көптеген қалалар азаматтық ғимараттарға портреттер тапсырды, ал олардың суреттері көптеген сувенирлерде пайда болды. Лафайет төрт айлық сапарда бастапқы 13 штатты аралауды жоспарлаған, бірақ ол барлық 24 штатты аралағандықтан, сапар 16 айға созылды. Ол барған қалалар мен қалалар оны ыстық қарсылықпен күтіп алды, соның ішінде оның құрметіне аталған алғашқы қала – Солтүстік Каролинадағы Файеттвилл. Ол Вашингтон қаласындағы астанаға барып, президент Монро киген қарапайым киімге және Ақ үйдің төңірінде күзетшілердің болмауына таң қалды. Ол 40 жыл бұрын болған Вирджиниядағы Вернон тауына барды, бұл жолы Вашингтонның қабірін көрді. Ол 1824 жылдың 19 қазанында Корнуоллистің тапсыру жылдығына орай Йорктаунда болды, содан кейін өзінің ескі досы Джефферсонмен және Джефферсонның орнын басқан Джеймс Мэдисонмен кездесу үшін Монтичеллоға барды. Ол сондай-ақ 89 жастағы Джон Адамспен кешкі ас ішіп, Бостон маңындағы Пейсфилдте, оның үйінде басқа бұрынғы президентпен кездесті. Жолдар қиын болғандықтан, Лафайет 1824-25 жылдардың қысында Вашингтон қаласында қалды, сол кезде президенттікке үміткерлердің бірінің көп дауыс жинай алмауынан сайлау мәселесі шешілді. 1825 жылдың 9 ақпанында Палата Мемлекеттік хатшы Джон Куинси Адамсты президент етіп таңдады; сол күні, жеңілген генерал Эндрю Джексон Лафайеттің қарауында Ақ үйде Адамспен қолдасты. 1825 жылдың наурыз айында Лафайет оңтүстік және батыс штаттарды аралай бастады. Сапардың жалпы үлгісі – оны штаттық милиция қалалар арасында сүйемелдеп, әр қалаға арнайы салынған аркалар арқылы кірді, оны жергілікті саясаткерлер немесе беделді тұлғалар қарсы алып, онымен көрінуге құштар болды. Арнайы шаралар, майданға және тарихи орындарға сапарлар, мерекелік кешкі ас және халыққа революцияның аңызға айналған батырымен кездесуге уақыт бөлінді. Лафайет генерал Джексонға Теннесидегі Эрмитаж үйінде қонаққа барды. Ол Огайо өзенімен кемеде келе жатқанда кеме суға батып, ұлы мен хатшысы оны құтқару қайығына отырғызып, Кентукки жағалауына жеткізді. Бірақ кеменің капитаны кері бұрылып, Лафайетті Луисвиллге (Кентукки штаты) жеткізді. Ол сол жерден солтүстік-шығысқа қарай Ниагара шарлауына барып, Эри каналымен Олбаниге жетті, ол заманауи керемет деп есептелді. Ол 1825 жылдың маусым айында Дэниел Вебстердің сөзін тыңдағаннан кейін Массачусетс штатындағы Банкер-Хилл монументінің іргетасын қалады. Ол сондай-ақ Банкер-Хиллден оның қабіріне шашырату үшін топырақ алып келді. Банкер-Хиллден кейін Лафайет Мэн мен Вермонтқа барып, барлық штаттарды аралады. Ол Джон Адамспен қайтадан кездесіп, Нью-Йоркке, содан кейін Бруклинге оралды, онда ол оның қоғамдық кітапханасының іргетасын қалады. Ол өзінің 68 жасқа толған мерекесін 6 қыркүйекте Ақ үйде президент Джон Куинси Адамспен бірге тойлап, келесі күні қайтып кетті. Ол қабіріне салу үшін сыйлықтармен қатар топырақ та алып кетті. Конгресс оған елге көрсеткен қызметтері үшін президент Монроның өтініші бойынша 200 000 доллар (1825 жылғы шамамен <есептелген сома> долларына тең) және Флоридадағы үлкен жер учаскесін берді. Ол Францияға USS Brandywine деп аталған кемемен қайтып келді, бұл кеме бастапқыда Susquehanna деп аталған, бірақ Америка Құрама Штаттары үшін шайқаста қан төккен шайқастың құрметіне қайта аталды. Лафайет корольге қарсы шыққандардың ең белгілісі болды. 1827 жылғы сайлауда 70 жастағы Лафайет тағы да депутаттар палатасына сайланды. Нәтижеге наразы болған король палатаны таратып, жаңа сайлау жариялады: Лафайет тағы да өзінің орнын жеңіп алды. Лафайет корольдің азаматтық бостандықтарды шектеуіне және жаңадан енгізілген баспасөз цензурасына қарсы әрі қарай сөйледі. Ол палатада жаңа жарлықтарды айыптап, американдық үлгідегі өкілдік үкіметті жақтаған отты сөздер жасады. Ол La Grange-де американдықтар, француздықтар және басқалар үшін кешкі ас өткізді; барлығы оның саясат, бостандық, құқықтар және еркіндік туралы сөздерін тыңдауға келді. Ол осылай танымал болғандықтан, король оны қамауға алу қауіпсіз емес деп ойлады, бірақ корольдің тыңшылары мұқият болды: бір үкіметтік агент "оның американдық бостандық құрметіне арналған науқас тосттарын" байқады. 1830 жылдың 25 шілдесінде король Сен-Клауд жарлықтарына қол қойды, орта таптан сайлау құқығын алып тастады және депутаттар палатасын таратып жіберді. Жарлықтар келесі күні жарияланды. 27 шілдеде париждіктер қаланың барлық жерінде кедергілер орнатты және тәртіпсіздіктер басталды.

President James Monroe and Congress invited Lafayette to visit the United States in 1824, in part to celebrate the nation's upcoming 50th anniversary. Lafayette arrived at New York on 15 August 1824, accompanied by his son Georges Washington and his secretary Auguste Levasseur. He was greeted by a group of Revolutionary War veterans who had fought alongside him many years before. New York erupted for four continuous days and nights of celebration. He then departed for what he thought would be a restful trip to Boston but instead found the route lined by cheering citizens, with welcomes organized in every town along the way. According to Unger, "It was a mystical experience they would relate to their heirs through generations to come. Lafayette had materialized from a distant age, the last leader and hero at the nation's defining moment. They knew they and the world would never see his kind again." New York, Boston, and Philadelphia did their best to outdo one another in the celebrations honoring Lafayette. Philadelphia renovated the Old State House (today Independence Hall) which might otherwise have been torn down, because they needed a location for a reception for him. Until that point, it had not been usual in the United States to build monuments, but Lafayette's visit set off a wave of construction—usually with him laying the cornerstone himself, in his capacity as mason. The arts benefited by his visit, as well, as many cities commissioned portraits for their civic buildings, and the likenesses were seen on innumerable souvenirs. Lafayette had intended to visit only the original 13 states during a four month visit, but the stay stretched to 16 months as he visited all 24 states. The towns and cities that he visited gave him enthusiastic welcomes, including Fayetteville, North Carolina, the first city named in his honor. He visited the capital in Washington City, and was surprised by the simple clothing worn by President Monroe and the lack of any guards around the White House. He went to Mount Vernon in Virginia as he had 40 years before, this time viewing Washington's grave. He was at Yorktown on 19 October 1824 for the anniversary of Cornwallis's surrender, then journeyed to Monticello to meet with his old friend Jefferson—and Jefferson's successor James Madison, who arrived unexpectedly. He had also dined with 89 year old John Adams, the other living former president, at Peacefield, his home near Boston. With the roads becoming impassable, Lafayette stayed in Washington City for the winter of 1824–25, and thus was there for the climax of the hotly contested 1824 election in which no presidential candidate was able to secure a majority of the Electoral College, throwing the decision to the House of Representatives. On 9 February 1825, the House selected Secretary of State John Quincy Adams as president; that evening, runner up General Andrew Jackson shook hands with Adams at the White House as Lafayette looked on. In March 1825, Lafayette began to tour the southern and western states. The general pattern of the trip was that he would be escorted between cities by the state militia, and he would enter each town through specially constructed arches to be welcomed by local politicians or dignitaries, all eager to be seen with him. There would be special events, visits to battlefields and historic sites, celebratory dinners, and time set aside for the public to meet the legendary hero of the Revolution. Lafayette visited General Jackson at his home The Hermitage in Tennessee. He was traveling up the Ohio River by steamboat when the vessel sank beneath him, and he was put in a lifeboat by his son and secretary, then taken to the Kentucky shore and rescued by another steamboat that was going in the other direction. Its captain insisted on turning around, however, and taking Lafayette to Louisville, Kentucky. From there, he went generally northeast, viewing Niagara Falls and taking the Erie Canal to Albany, considered a modern marvel. He laid the cornerstone of the Bunker Hill Monument in Massachusetts in June 1825 after hearing an oration by Daniel Webster. He also took some soil from Bunker Hill to be sprinkled on his grave. After Bunker Hill, Lafayette went to Maine and Vermont, thus visiting all of the states. He met again with John Adams, then went back to New York and then to Brooklyn, where he laid the cornerstone for its public library. He celebrated his 68th birthday on 6 September at a reception with President John Quincy Adams at the White House, and departed the next day. He took gifts with him, besides the soil to be placed on his grave. Congress had voted him $200,000 (equal to $200000.0 in 1825 is equivalent to about <calculated amount> in recent years today) in gratitude for his services to the country at President Monroe's request, along with a large tract of public lands in Florida. He returned to France aboard a ship that was originally called the Susquehanna but was renamed the USS Brandywine in honor of the battle where he shed his blood for the United States. Lafayette was the most prominent of those who opposed the king. In the elections of 1827, the 70 year old Lafayette was elected to the Chamber of Deputies again. Unhappy at the outcome, Charles dissolved the Chamber, and ordered a new election: Lafayette again won his seat. Lafayette remained outspoken against Charles' restrictions on civil liberties and the newly introduced censorship of the press. He made fiery speeches in the Chamber, denouncing the new decrees and advocating American style representative government. He hosted dinners at La Grange, for Americans, Frenchmen, and others; all came to hear his speeches on politics, freedom, rights, and liberty. He was popular enough that Charles felt he could not be safely arrested, but Charles' spies were thorough: one government agent noted "his [Lafayette's] seditious toasts in honor of American liberty". On 25 July 1830, the king signed the Ordinances of Saint Cloud, removing the franchise from the middle class and dissolving the Chamber of Deputies. The decrees were published the following day. On 27 July, Parisians erected barricades throughout the city, and riots erupted.

Соңғы жылдары және өлімі

Лафайеттің Луи Филиппке деген сенімсіздігі күшейді, ол реформалардан бас тартып, оларды іске асыру туралы берген уәделерін орындамады. Зейнеткер генерал патшамен ашулы түрде қарым-қатынасын үзді, бұл үкімет Лиондағы ереуілді күшпен басып тастағанда одан да ушықты. Лафайет палатадағы өкілдігін либералдық ұсыныстарды қолдау үшін пайдаланды, ал 1831 жылы жергілікті тұрғындар оны Ла Гранж ауылының мэрі және Сена мен Марна департаменті кеңесінің мүшесі етіп сайлады. Келесі жылы ол Луи Филипптің тағы бір қарсыласы генерал Жан Максимилиан Ламарктың жерлеу рәсіміне қатысып, сөз сөйледі. Ол бейбітшілік шақырып, тынығуды өтінді, бірақ көшелерде тәртіпсіздіктер орын алып, Бастилия алаңында кедергілер орнатылды. Патша Лафайеттің наразылығына орай маусым көтерілісін күшпен басып тастады. 1832 жылы қарашада палата отырысын өткізгенге дейін Лафайет Ла Гранжға қайтып оралды, онда Луи Филиппті Карл X сияқты цензура енгізгені үшін айыптады. Лафайет 1834 жылдың 3 қаңтарында депутаттар палатасында соңғы рет сөз сөйледі. Келесі айда ол өкпе қабынуынан жерлеу рәсімінде құлап кетті. Ол жазылып кетті, бірақ келесі мамыр айында жаңбырлы ауа райына байланысты төсекке жатып қалды. Ол 1834 жылдың 20 мамырында Парижде, 6 rue d'Anjou Saint Honoré (қазіргі 8 rue d'Anjou) мекенжайында 76 жасында қайтыс болды. Ол әйелінің қасында Пикпус зиратында Бункер Хиллден әкелінген топыраққа көмілді, оны ұлы Джордж Вашингтон шашыратып тастады. Патша Луи Филипп халықтың қатысуын болдырмау үшін әскери жерлеу рәсімін ұйымдастырды, бірақ олардың қатысуына қарсылық білдіру үшін көпшілік жиналды.

Нанымдар

Лафайет конституциялық монархияға берілген жақтас болды. Ол дәстүрлі және революциялық идеяларды демократиялық Ұлттық Ассамблея монархпен бірлесіп жұмыс істеу арқылы үйлестіруге болатынына сенді, Францияның тарихында осылай болғандай. Джордж Вашингтон және Томас Джефферсон сияқты американдық мемлекет құрушылармен жақын байланысы оған демократиялық жүйенің іске асырылуын көруге мүмкіндік берді. Франция үшін мүмкін болатын үкіметтік құрылымдар туралы оның көзқарасына американдық үкіметтік жүйе тікелей әсер етті, ал ол өз кезегінде британдық үкіметтік жүйеден әсер алды. Мысалы, Лафайет АҚШ-тағыдай екі палаталы заң шығару органына сенді. Якобиндер Францияда монархия идеясын жек көріп, Ұлттық Ассамблеяның оған қарсы дауыс беруіне себеп болды. Бұл идея оның беделінің төмендеуіне ықпал етті, әсіресе Максимилиан Робеспьер билікке келген кезде. Лафайет 1789 жылы Адам және азамат құқықтарының Декларациясын жазды және құлдыққа қарсы белсенді күрескер болды. Оның еңбектерінде құлдық туралы тікелей айтылмаған, бірақ ол Вашингтон және Джефферсон сияқты достары мен әріптестеріне жолдаған хаттары арқылы осы мәселедегі өз позициясын нақтылады. Ол құлдарды меншік ретінде емес, плантация иелерінің жерінде еркін шаруалар ретінде жұмыс істеуді ұсынды және 1785 және 1786 жылдары өз идеяларын іске асыру үшін Кайенде үш құл плантациясын сатып алды, плантациялардағы 70 құлдың ешқайсысын сатып алуға немесе сатуға тыйым салды. Ол құлдарын ешқашан босатып жібермеді, ал 1795 жылы француз билігі оның мүлкін тәркілегенде, плантациялардағы 63 құл Каендегі колониялық шенеуніктерге сатылды. Ол өмірінің соңына дейін құлдықты жоюшы болып қызмет етті, құлдарды кезең-кезеңімен босатуды ұсынды және құлдықтың көптеген экономикалардағы маңызды рөлін мойындады. Лафайет Вашингтонның АҚШ-тағы құлдарды босату идеясын қабылдап, одан әрі таратуға үміттенді. Вашингтон ақырында Монт-Вернон плантациясында осы тәжірибені қолдана бастады, бірақ өмірінің соңына дейін құлдарды ұстады. Филадельфия қаласының мэрі Мэтью Кларксонға жазған хатында Лафайет: "Егер мен құлдыққа негіз салып отырмын деп ойласам, Америка үшін қандай да бір қару көтермес едім" деп жазды.

Lafayette was a firm believer in a constitutional monarchy. He believed that traditional and revolutionary ideals could be melded together by having a democratic National Assembly work with a monarch, as France always had. His close relationships to American Founding Fathers such as George Washington and Thomas Jefferson gave him an opportunity to witness the implementation of a democratic system. His views on potential government structures for France were directly influenced by the American form of government, which was in turn influenced by the British form of government. For example, Lafayette believed in a bicameral legislature, as the United States had. The Jacobins detested the idea of a monarchy in France, which led the National Assembly to vote against it. This idea contributed to his fall from favor, especially when Maximilien Robespierre took power. Lafayette was the author of the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789 and a staunch opponent of slavery. His work never specifically mentioned slavery, but he made his position clear on the controversial topic through letters addressed to friends and colleagues such as Washington and Jefferson. He proposed that slaves not be owned but rather work as free tenants on the land of plantation owners, and he bought three slave plantations in Cayenne in 1785 and 1786 to put his ideas into practice, ordering that none of the 70 slaves on the plantations to be bought or sold. He never freed his slaves, and when the French authorities confiscated his properties in 1795, the 63 slaves on the plantations were sold by colonial officials in Cayenne. He spent his lifetime as an abolitionist, proposing that slaves be emancipated slowly and recognizing the crucial role that slavery played in many economies. Lafayette hoped that his ideas would be adopted by Washington to free slaves in the United States and spread from there. Washington eventually began implementing those practices on his own plantation in Mount Vernon, but he kept slaves until the day he died. In a letter to Matthew Clarkson, the mayor of Philadelphia, Lafayette wrote, "I would never have drawn my sword in the cause of America, if I could have conceived that thereby I was founding a land of Slavery."

Бағалау

Өмір бойы Лафайетті Ағарту дәуірінің идеалдарының, әсіресе адам құқықтары мен азаматтық ұлтшылдықтың, жақтасы болды. Оның көзқарастарын Атлантиканың екі жағындағы зиялылар мен басқалар жоғары бағалады. АҚШ-тағы оның беделі, өз елі емес басқа елдің еркіндігі үшін ақысыз күрескенін баса көрсетуінен туындады. Сэмюэл Адамс оны "еркіндік үшін даңқты күресте" жүргенде "үй тіршілігінің қуанышынан бас тартып, соғыстың ауырлықтары мен қауіп-қатерлеріне" мойын бұрғаны үшін мақтады. Романшы Джеймс Фенимор Купер 1820 жылдары Парижде болғанда Лафайетпен дос болды. Ол оның аристократиялық либерализмін бағалап, оны "жастығын, өмірін және байлығын бостандық принциптеріне арнаған" адам деп сипаттады. Лафайеттің американдық символға айналуына себеп, оның елдегі ешқандай аймақпен байланысы болмауы еді; ол шетелде туған, Америкада тұрмаған және Жаңа Англияда, Атлантиканың орталық штаттарында және Оңтүстікте соғысқан, оны біріктіруші тұлғаға айналдырған. Француз революциясындағы рөлі оның танымалдығын арттырды, себебі американдықтар оның орташа бағытты ұстанғанын көрді. Америкалықтар республикалық идеяны табиғи түрде қолдады, бірақ сонымен қатар Луи XVI-ны Америка Құрама Штаттарының ертедегі досы ретінде еске алды. 1792 жылы Лафайет биліктен қуылғанда, американдықтар оның орнына келгендердің фракциялық талаптарын кінәлады, өйткені олар оны олардан жоғары тұрған адам деп есептеді. 1824 жылы Лафайет АҚШ-қа 1819 жылғы экономикалық дағдарыс пен Миссури келісімінен туындаған аймақтық шиеленіс республиканың табысына күмән келтірген кезде оралды. Оны қабылдағандар оны тәуелсіздіктің жетістігін бағалайтын адам деп қарастырды. Мәдениет тарихшысы Ллойд Крамердің айтуынша, Лафайет "19 ғасырдың басында Американың ұлттық санасын қалыптастырған және содан бері ұлттық идеологияның басты тақырыбы болып табылатын өзіндік бейнелеудің шетелдік растауын ұсынды: Американың негізін қалаушы әкелері, институттары және бостандықтары әлемдегі ең демократиялық, теңдікті және өркендеген қоғамды құрды деген сенім". Тарихшы Гилберт Чинард 1936 жылы былай деп жазды: "Лафайет өмірінің басында-ақ аңызға айналды және кейінгі ұрпақтар мифті ынталы түрде қабылдады, сондықтан жас батырдың республикалық беделін жоюға жасалған кез келген әрекет иконокласттық және құдайға қарсы деп есептелуі мүмкін". Бұл аңыз саяси мақсаттарда қолданылды; Лафайеттің аты мен бейнесі 1917 жылы Американың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына халықтың қолдауын алу үшін көп рет пайдаланылды, нәтижесінде Чарльз Э. Стэнтонның "Лафайет, біз келдік" деген әйгілі сөзі айтылды. Бұл Лафайеттің Америкадағы беделіне зиян келтірді; майданнан келген ардагерлер "Біз Лафайетке қарызымызды төледік, енді кімге қарыздармыз?" деп ән шырқады. Энн К. Лавлендтің сөзіне қарағанда, соғыс аяқталғанға дейін "Лафайет енді ұлттық батыр символы ретінде танылмайды". Бірақ 2002 жылы Конгресс оған құрметті азаматтық мәртебесін берді. Лафайеттің Франциядағы беделі күрделі. Томас Гейнс Лафайеттің өліміне Францияда Америкаға қарағанда тыныш реакция болғанын атап өтті және бұл Лафайеттің Американың жалғыз революциясының соңғы тірі қалған батыры болғанымен байланысты болуы мүмкін екенін айтты, ал Франциядағы үкіметтік өзгерістер хаотикалық болды. Лафайеттің рөлі француз тарихнамасында, әсіресе Француз революциясы кезінде оның бейнесін күрделендірді. 19 ғасырдың тарихшысы Жюль Мишеле оны "орташа құдай" деп сипаттап, оның талантына қарағанда халықтың назарына көп түскенін айтты. Жан Тулар, Жан Франсуа Файард және Альфред Фиерро өзінің "Француз революциясының тарихы мен сөздігінде" Наполеонның Лафайет туралы өлім төсегінде айтқан сөзін келтірді: "Егер Наполеон француз революциясы кезінде Лафайеттің орнында болғанда, король тағында отыра берген болар еді". Олар Лафайетті "бос сөзді саясаткер" және "француз монархиясының құлауына ең көп жауапты адамдардың бірі" деп санады. Гейнс бұған келіспей, либералды және марксистік тарихшылар да осы пікірге қарсы екенін атап өтті.

Throughout his life, Lafayette was an exponent of the ideals of the Age of Enlightenment, especially on human rights and civic nationalism, and his views were taken very seriously by intellectuals and others on both sides of the Atlantic. His image in the United States was derived from his "disinterestedness" in fighting without pay for the freedom of a country that was not his own. Samuel Adams praised him for "foregoing the pleasures of Enjoyment of domestick Life and exposing himself to the Hardship and Dangers" of war when he fought "in the glorious cause of freedom". Novelist James Fenimore Cooper befriended Lafayette during his time in Paris in the 1820s. He admired his patrician liberalism and eulogized him as a man who "dedicated youth, person, and fortune to the principles of liberty." Lafayette became an American icon in part because he was not associated with any particular region of the country; he was of foreign birth, did not live in America, and had fought in New England, the mid Atlantic states, and the South, making him a unifying figure. His role in the French Revolution enhanced this popularity, as Americans saw him steering a middle course. Americans were naturally sympathetic to a republican cause, but also remembered Louis XVI as an early friend of the United States. When Lafayette fell from power in 1792, Americans tended to blame factionalism for the ouster of a man who was above such things in their eyes. In 1824, Lafayette returned to the United States at a time when Americans were questioning the success of the republic in view of the disastrous economic Panic of 1819 and the sectional conflict resulting in the Missouri Compromise. Lafayette's hosts considered him a judge of how successful independence had become. According to cultural historian Lloyd Kramer, Lafayette "provided foreign confirmations of the self image that shaped America's national identity in the early nineteenth century and that has remained a dominant theme in the national ideology ever since: the belief that America's Founding Fathers, institutions, and freedom created the most democratic, egalitarian, and prosperous society in the world". Historian Gilbert Chinard wrote in 1936: "Lafayette became a legendary figure and a symbol so early in his life, and successive generations have so willingly accepted the myth, that any attempt to deprive the young hero of his republican halo will probably be considered as little short of iconoclastic and sacrilegious." That legend has been used politically; the name and image of Lafayette were repeatedly invoked in 1917 to gain popular support for America's entry into World War I, culminating with Charles E. Stanton's famous statement "Lafayette, we are here". This occurred at some cost to Lafayette's image in America; veterans returned from the front singing "We've paid our debt to Lafayette, who the hell do we owe now?" According to Anne C. Loveland, "Lafayette no longer served as a national hero symbol" by the end of the war. In 2002, however, Congress voted to grant him honorary citizenship. Lafayette's reputation in France is more problematic. Thomas Gaines notes that the response to Lafayette's death was far more muted in France than in America, and suggested that this may have been because Lafayette was the last surviving hero of America's only revolution, whereas the changes in the French government had been far more chaotic. Lafayette's roles created a more nuanced picture of him in French historiography, especially in the French Revolution. 19th century historian Jules Michelet describes him as a "mediocre idol", lifted by the mob far beyond what his talents deserved. Jean Tulard, Jean François Fayard, and Alfred Fierro note Napoleon's deathbed comment about Lafayette in their Histoire et dictionnaire de la Révolution française; he stated that "the king would still be sitting on his throne" if Napoleon had Lafayette's place during the French Revolution. They deemed Lafayette "an empty headed political dwarf" and "one of the people most responsible for the destruction of the French monarchy". Gaines disagreed and noted that liberal and Marxist historians have also dissented from that view.