Кіріспе

Серб кинорежиссері және сценарисі (туған 1963) Срджан Драгоевич (Срджан Драгоевич, туған 1 қаңтар 1963) – серб кинорежиссері және сценарисі, 1990-шы жылдары серб киносындағы маңызды тұлға ретінде көзге түсті. 2010 жылдан 2017 жылға дейін Сербия Социалистік партиясымен (СПС) байланыста болды. 2013 жылдың тамыз айының соңында Сербия Ұлттық Ассамблеясының СПС депутаты атанды.

Ерте өмір және мансап

Сербиядан шыққан журналист әкесі Анджелько Драгоевич (1934–2017) және француз тілмашысы Лжилянаның анасының баласы болған Драгоевич бір кезде өзін «Сербиядағы орта деңгейдегі коммунистік номенклатураның баласы» деп сипаттаған. Оның әкесі Белградтағы Borba және Večernje novosti күнделікті газеттерінде штат жазушысы болып жұмыс істеді, сондай-ақ OOUR Novosti медиа компаниясында басқарушылық қызмет атқарды. Жастық шағында Драгоевич TV Moroni панк/new wave тобында бас гитарада ойнады. Ол сонымен қатар журналистикамен да айналысып, Полет газеті мен Старт журналында жазды. Белград университетінің философия факультетінде клиникалық психология мамандығын бітірді. Параллельдік түрде, Драгоевич поэзиямен де шұғылданды, 1986 жылы Knjiga akcione poezije (Әрекет поэзиясы кітабы) атты өлеңдер жинағын жариялады және осы жинағы үшін беделді Бранкова наградасын жеңіп алды. Өзінің мойндағанынша, оның поэзиясының көп бөлігі 1920-шы жылдардағы совет өнерінен және Владимир Маяковский сияқты ақындардан шабыттанды: 1987 жылы Драгоевич Өнер университетінің драмалық өнер факультетінің (FDU) кино және теледидар режиссурасы бағдарламасына емтихан тапсырып, қабылданды, онда ол Радомир Байо Шарановичтың жетекшілігінде оқыды. Кейіннен ол 1988 жылы толықтай киноға берілер алдында тағы бір поэзия кітабын, Čika kovač potkiva bebu, жариялады. 1995 жылы ол Katkad valja pročitati poneku knjigu da ne ispadnete glupi u društvu атты кітабымен танымал кинорежиссер ретінде поэзияға қысқа ғана қайтып келді.

Дебют және ерте кезең

Драгоевич режиссерлік дебютын 1992 жылы жиырма тоғыз жасында "Ми nismo anđeli" фильмімен жасады, оның сценарийін ол бұрын да жазған болатын. Бұл оның ФДУ-дағы дипломдық жұмысы, белградтық жасөспірім қыздың жергілікті сүйкімді жігіттен жүкті болуы туралы еркін көзқараспен жасалған жастар комедиясы, бұрынғы Югославия республикаларында және FR Югославияда үлкен кассалық табысқа ие болды. 1992 жылы FR Югославияда фильмді насихаттау кезінде, жас және телегенді Драгоевич "Ми nismo anđeli" фильміне көркемдік тұрғыдан жақындамағанын, яғни Югославияда бұрын тамыры болмаған жасөспірімдер комедиясы жанрына сүмен жұмыс істеу арқылы коммерциялық фильм жасауға тырысқанын айтты. Осы жаңа режиссер кинематографияға деген жалпы көзқарасын "Батыстағыдай сапалы кино ұсынуға тырысу" деп сипаттады. Ол кейін сербпен бірге турбо-фолк жұлдызы Драгана Миркович үшін фильм жасауға шақырылды, ол 1994 жылы Владимир Живковичтің режиссерлік еткен, романтикалық музыкалық комедиясы "Slatko od snova" ("Түйсіктердің тәттілігі") болып аяқталды, бірақ ол көп сынға ұшырады. Сербияның ықпалды шоу-бизнес агенті және менеджері Радослав Рака Джокич, клиенттерінің арасында халық музыкасы жанрындағы ең көп сатылатын жас жұлдыздары бар еді, оның жоғары бюджетті фильмі жиырма бес жасар Драгана Мирковичтің кинодағы дебюті ретінде жоспарланған, оның музыкалық бейнесін өзгертуге (кәдімгі халық музыкасынан гөрі, би-попқа көшуге) және оның бүкіл елдегі даңқын арттыруға бағытталған. Бұл тәсіл Джокичтің бірнеше жыл бұрын Лепа Брена үшін жасаған "Hajde da se volimo" ("Махаббатқа шақыру") фильмімен ұқсас болды, ол сәтті әрі табысты франшизаға айналды. Сол үлгіні қолданып, Джокич тағы да жергілікті кинематографияның белгілі тұлғаларына қаржы құйды. Оның ақшасына тартылған серб кино және музыка индустриясының көптеген өкілдері (оның ішінде Драгоевич, Бранка Катич, Небойша Бакочевич, Рамбо Амадеус және т.б.), әдетте коммерциялық халық музыкасынан мүлдем алшақ, тіпті идеологиялық тұрғыдан қарсы болған адамдар фильмге қатысуға келді. Дегенмен, "Slatko od snova" ("Түйсіктердің тәттілігі") кассада сәтсіздікке ұшырады, жылдар өткен соң ғана оның артық әрекеттері үшін қызықты фильмге айналды. 1994 жылы Драгоевич "Dva sata kvalitetnog TV programa" ("Екі сағат сапалы телебағдарлама") атты теледидарлық музыкалық комедияны жазып, режиссерлік етті, ол 1995 жылғы Жаңа жыл қарсаңында RTS телеарнасының үшінші арнасында (3K) көрсетілді. Келесі жылы, 1995 жылы, ол RTS телесериалы "Otvorena vrata" ("Ашық есіктер") сериясының бірнеше бөлімін режиссерлік етті.

Сыншылардың қолдауы

Төрт жылдық үзілістен кейін Драгоевич ақыры толыққанды фильмдер режиссерлігіне қайта оралды. Бұл жолы ол жастар жанрынан толығымен бас тартып, Югославия соғыстарының қасіретті мәселелерін қара комедия элементтерімен араластырған, соғысқа толы Босниядағы оқиғаларды бейнелейтін «Lepa sela lepo gore» атты даулы драмаға бел шешеді. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып қана қоймай, прокатта 700 мыңнан астам билет сатылып, коммерциялық табысқа да жетті. Сонымен қатар, фильмнің идеологиялық аспектілері Еуропа бойынша қызу пікірталас тудырды: көптеген адамдар оны соғыстың күшті айыпталуы деп қараса, енді бірі «фашистік кино» деп сынады. 1996 жылы Венеция кинофестиваліне қабылдаудан бас тартылып, 1996 жылғы Салоники халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасы екіге бөлінді. Фестиваль көрермендері фильмді зор қызығушылықпен қабылдағанмен, ол басты жүлдеден құр қалды. Солтүстік Америкада фильмге көбінесе жағымды пікірлер берілді, ал Драгоевич континенттегі фестивальдердегі сәтті өнер көрсетуінен кейін дерлік бірден Голливудтың назарына ілікті. 1996 жылдың соңында Уильям Моррис агенттігімен келісім жасасып, Лос-Анджелеске ұшып барды, онда түрлі студия басшыларымен кездесті. Алайда, режиссерге ұсынылған сценарийлерге көңілі толмағандықтан, Сербияға оралып, тағы бір фильм түсіруді шешті. Оның Голливудпен болған қысқа ғана танысуының жалғыз нақты нәтижесі – «Lepa sela lepo gore» фильмінің Солтүстік Америкадағы шектеулі прокаттық және үй видео дистрибуциясы үшін Fox Lorber компаниясымен жасалған келісім болды. Саяси жағдайға оралған Драгоевич 1996-1997 жылдардағы үкіметке қарсы демонстрацияларды митингілерде сөз сөйлеп, наразылық шерулеріне қатысып қолдады. 1998 жылы Драгоевич Слободан Милошевичтің Сербиясындағы өмірді «Rane» фильмінде қараңғы және сыншыл түрде бейнеледі, бұл жас режиссер үшін тағы бір сәттілік болды. Шын оқиғаға негізделген фильмнің сюжеті екі белградтық жастың жастық шақтағы қуанышынан бастап, Югославиядағы экономикалық санкциялар кезінде жасөспірімдер арасындағы қылмысқа және қатыгез қылмысқа құлауын көрсетеді, ал олардың жеке қарым-қатынасы жақын дос екенінен қарым-қатынастағы өшпенділікке дейін өзгереді. 1998 жылдың мамырында шыққан бұл фильм, көптеген жергілікті туындылар сияқты, мемлекеттік телерадиокомпания RTS сияқты мемлекеттік мекемелердің қаржыландыруына ие болды. Алайда, фильм режиссердің Милошевичтің Сербиясын қатыгез бейнелегеніне риза болмаған үкімет өкілдерінен қатты сынға ұшырады. Фильмге тікелей тыйым салған жоқ болғанымен, мемлекеттік баспа және электрондық БАҚ-та фильмнің жарнамасын жариялаудан бас тартып, оның насихаттау циклына елеулі нұқсан келтірді. Солтүстік Америкадағы фестивальдерде фильмді насихаттау кезінде Драгоевич Милошевичтің басшылығымен Сербияда фильм түсіруге рұқсат етілмейтінінен қорқыныш білдірді. Бұл қорқыныш расталды, өйткені Душан Ковачевичтің 1984 жылғы «Ақ Георгий Аждаһаны өлтіреді» атты пьесасының фильмге бейімделуіне қаражат табу әрекеттері сәтсіз аяқталды.

Голливуд жылдары

1999 жылы Драгоевич Сербиядан қанағаттанбады, себебі оған қалағандай фильм түсіруге рұқсат берілмейтіні анық болды. Сондықтан ол Голливудтағы байланыстарын пайдаланып, теңіздің ар жағындағы мүмкіндіктерін қайта қарастыруға кірісті және жақын арада Мирамакспен келіссөздер жүргізе бастады, Америка тарапынан қызығушылық танылды, оның ішінде қаңтарда Санденс кинофестивалінде "Рэйн" фильмінің көрсетілімі өтті. 1999 жылдың наурыз айының соңында, НАТО Сербияны бомбалауды бастағаннан кейін бір апта өткен соң, Драгоевич әйелі мен екі баласымен Будапештке автобуспен жол тартты, содан кейін Нью-Йоркке барды. Ол Линкөлн орталығының киноқоғамы ұйымдастырған, Жаңа режиссерлер/Жаңа фильмдердің жылдық 28-ші сериясы аясында Музейдегі заманауи өнерде "Рэйн" фильмінің көрсетіліміне қатысты. Отанын бомбалап жатқан елге келгені оны қиын және жайсыз жағдайға түсірді, ол мұны сұхбаттарында мойындады. Ол АҚШ-та қалды, "Рэйн" фильмімен бірге елді аралап, бірнеше кинофестивальдарға (Сан-Франциско халықаралық кинофестивалі сияқты) қатысты, сонымен қатар Мирамакспен келіссөздер жүргізе берді.

Саяси мансап

2010 жылдың желтоқсанында Драгоевичтің Ивица Дачичтің Сербия социалистік партиясымен (СПС) байланысы жарияланды, сонымен бірге қырық жеті жастағы кинорежиссер партияның бас кеңесіне мүше болып тағайындалды. Сол күні партияның бас кеңесіне тағы тағайындалғандар: үстел теннисі ойыншысы Александр Каракашевич, ЛГБТ белсендісі Борис Миличевич, актер Бата Живожинович, зейнеткер қашықтыққа жүгіруші және бұрынғы олимпиадашы Франьо Михалич, сондай-ақ зейнеткер гандболшы Светлана Китич. 2012 жылдың наурыз айының соңында Драгоевичтің аты 2012 жылғы парламент сайлауына партияның 250 адамдық тізімінде 55-ші орынға енгізілді. СПС мүшелерінен өзге, тізімге Сербияның Біріккен зейнеткерлер партиясының (PUPS) және Біріккен Сербияның (JS) кандидаттары да кірді. Драгоевич сайлау науқанына белсенді қатысып, теледебаттарға және халық жиналыстарына қатысты. СПС, PUPS және JS тізімі парламентте 44 орын жеңіп алды, бірақ Драгоевич Сербия парламентіне депутат бола алмады. Сайлаудан кейін Сербия прогрессивтік партиясы (СНС) және СПС тізімі коалиция құрып, Дачичті премьер-министр, ал Александр Вучичті бірінші вице-премьер-министр етіп үкімет құрды. Бірақ бір жарым жылдан кейін Драгоевич депутаттық мәртебеге ие болды. 2013 жылдың тамызында үкімет құрамы жаңарып, СПС-тен екі депутат – Бранко Ружич пен Александар Антич премьер-министр Ивица Дачич пен вице-премьер Александр Вучичтің жаңа үкіметінде министрлік қызметке тағайындалғандықтан, парламенттік мандаттарынан бас тартты. Ружич пен Античтің бос орындарын Милутин Мрконжич пен Срджан Драгоевич иеленді. 2014 жылдың қаңтарында Драгоевичтің кино әріптесі Драган Бжелогрлич парламенттік жұмысқа келісімін сынап, былай деді: «Оның осылай істемегенін тілеймін. Ондай орта оған мүлдем жараспайды. Ол бәрінен де жоғары. Депутаттық лауазымның өзі кемсітуші емес, бірақ мен панк-рокшы Драгоевичті немесе 1990 жылдардағы оның тікелей, кейде тілсіз, адамдарға айтатын сөздерін еске алсам, қазір ол парламенттік камераға тізгінталған жабайы шошқаға ұқсайды». 2017 жылдың наурызында Драгоевич 2017 жылғы Сербия президенттік сайлауында оппозициялық кандидат Саша Янковичті ашық қолдағандықтан СПС-тен шығарылды. 2022 жылдың ақпанында Драгоевич 2022 жылғы Сербия президенттік сайлауында оппозициялық кандидат Здравко Поношқа мәдени кеңесші болып тағайындалды.

Жеке өмір

Драгоевич 1988 жылдан 2005 жылға дейін костюм дизайнымен айналысатын және бейнелеу өнері суретшісі Татьяна Стругарға үйленген. Олардың үш баласы бар: Ирина және Ева деген екі қызы мен Матия деген ұлы.