Кіріспе

Швед ханзадасы (1282–1318)

Эрик Магнуссон (шамамен 1282 – 1318) – швед ханзадасы, Свеаланд, Сёдерманланд, Дальсланд, Вестергётланд, Вермланд және Солтүстік Халанд герцогы, сондай-ақ Швеция тағының мұрагері. Оның ұлы Магнус Норвегия және Швеция патшасы болды.

Өмірбаян

Эрик шамамен 1282 жылы Швеция королі Магнус III және оның әйелі, Холштейннің Хелвигінің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Кейіннен 1302 жылы ол Сёдерманланд герцогы және Уппландтың бір бөлігінің иесі атанды. Эрик ағасынан, Швеция королі Биргерден, қабілетті және зиялы жағынан артық болған. Ол сондай-ақ батыл және амбициялы болды, және оның әлеуметтік қабілеттері оған көптеген одақтастар әкелді. Оның кіші інісі, Финляндия герцогы Вальдемар Магнуссон, оның жақын серігі болды және оның барлық жобаларында көмектесті.

Өмір

1304 жылы ағаларының жоспарларынан қорқып, патша Биргер оларды қауіпсіздігін төмендету үшін қағазға қол қоюға мәжбүр етті. Олар Норвегияға қашып кетті, бірақ 1305 жылы патшамен келісіп, герцогтықтарын қайта алды. Эрик сондай-ақ Норвегия королінен жер аударылғанда алған Кунгалла және Дания королі Эрик VI-дан алған солтүстік Холландқа ие болды. Герцог Эрик амбициялық жоспарларына кедергі келтіріп тұрған Биргердің маршалы Торкель Кнутсонды құлатуды жоспарлады. Маршалға қарсы болған дін қызметкерлері Эрикке қосылды. Олар 1306 жылы әлсіз Биргерді адал кеңесшісі болған Торкельді өлімге кесуге көндірді. Жарты жылдан астам уақыт өткен соң Биргерді ағалары тұтқындады (1306 жылдың қыркүйегінде), ал ағалары Швецияны бақылауға алды. Биргердің қайнағасы Дания королі Эрик VI әскерімен келіп, Биргерге көмектесуге ұсыныс жасады. Алайда Норвегияның Хакон V-і кіші ағалардың жағында болды. 1308 жылы Дания королі Эрик пен Вальдемарды Биргерді босатуға мәжбүр етті, бірақ олар оны қорлаушы жағдайларда жасады. Биргер бостандыққа шыққаннан кейін Даниядан көмек сұрады, және қайта қақтығыс басталды. Оқиғалар герцог Эрикке қарсы өрбуде. Дания королімен бейбіт келісімге отыру арқылы Эрик Хаконның сенімін жоғалтты. Хакон Кунгалланы қайтарып алғысы келді, бірақ Эрик бас тартты.

Соғыс

1309 жылы Норвегияның Хакон V мен Эрик арасында соғыс басталды, Норвегия мен Дания патшалары бейбітшілікке келісіп, герцогтарға қарсы одақтасты. Эрик стратегиялық шеберлігі арқасында қиын жағдайды жеңіп, 1309 жылы Нюкопингке дейін келген норвегиялықтарды және даниялықтарды жеңді. Ол Норвегияға шабуыл жасап, 1310 жылы Хаконнан бұрын тартып алынған Кунгалланы қайта басып алды. Соңында Хельсингборда бейбіт келісімге қол қойылды, нәтижесінде Швеция Биргер мен оның бауырлары арасында бөлістірілді. Эрик Даниядан Вестергётланд, Дальсланд, Вермланд және Кальмар графтықтарын, сондай-ақ солтүстік Халандты иеленді, бірақ Кунгалланы Норвегияға қайтаруға міндеттенді.

Неке

Эрик Кунгаллаға ешқашан қайтып келмегеніне және Хаконға берген көптеген уәделерін бұзғанына қарамастан, оның келісімін алуға қол жеткізді. Ол Норвегияның Хакон V-нің 11 жасар қызы Ингеборг Хаконсдаттерге үйленді. 1312 жылы Эрик Ингеборгпен Ослодағы екі тойда бірдей үйленді. Сол кезде Эриктің бауыры Валдемар Магнуссон Норвегия королі Эрик II-нің қызы Ингеборг Эриксдоттирге үйленді. 1316 жылы Эрик пен Ингеборгтың ұлы, болашақ Швеция королі Магнус IV дүниеге келді, ал 1317 жылы қызы Евфемия Швеция туды. Герцог Эрик өзінің мақсаттарына жақын болды: ол қазір Скандинавияның үш мемлекетінің аймақтарынан құралған біртұтас территорияны иеленді, оның орталығы Скагеррак және Каттегат жағалауында орналасқан, ал Варберг герцогтығының орталығы болды. Оның Норвегия тағының мұрагері болатын ұлы болды және ол Швецияның де-факто билеушісі еді.

Қалпына келтіру

Алайда, оның мансабы тоқтатылып, Швецияның заңды билеушісі, ағасы король Биргердің опасыздығы салдарынан өмірі қысқарды. 1317 жылғы 10-11 желтоқсан аралығында Ерик пен оның ағасы Вальдемар Никопингтегі ағасына қонаққа барған кезде тұтқындалып, тізбекке бұғауланды. Екеуінің не болғанын ешкім анық білмейді; олар аштықтан өлді деген кең пікір қалыптасқан және қандай да бір себеппен екеуі де түрмеге түскеннен кейін бірнеше ай ішінде қайтыс болды. Олардың күйеулері түрмеге қамалғаннан кейін, әйелдері күйеулерінің ізбасарларына жетекшілік етті. 1318 жылғы 16 сәуірде екі герцогиня Кальмарда Лунд архиепискобы Эскер Юльмен және Данияның Эрик VI-ның және Холланд-Самсө герцогінің інісі Кристофермен күйеулерін босату үшін келісім жасасты. Кейін сол жылы олардың күйеулерінің қайтыс болғаны расталды.

Мұра

Кейіннен 1318 жылы король Биргер оның ағаларының қолдаушыларымен тақтан түсіріліп, Дания королі Эрик VI-ға жер аударылды. Эриктің ұлы Магнус 1319 жылдың 8 шілдесінде Швеция королі сайланды және сол жылдың тамызында әжесі Хельвиг патшайым мен анасы герцогиня Ингеборгтың регенттігімен Норвегияның мұрагерлік королі деп жарияланды. Барлық Скандинавияда Эрик пен Вальдемардың қазасы зор қайғы мен күйзеліс тудырды, соның салдарынан көптеген адамдар олардың жасаған қателіктерін кешіріп, тек олардың жақсы қасиеттерін есінде сақтады. Дегенмен, олардың талпыныстары Швецияға зор қиындықтар әкелді. Ағалар арасындағы азамат соғысы кезеңдері швед тарихындағы ең ауыр заманның бірі болды. Эриктің өмірі оның қолдаушылары жазған Эрик шежіресінде (Erikskrönikan) жағымды жарықтандырылған. Эрик шежіресі – шамамен 1320-1335 жылдар аралығында жазылған ең көне швед шежіресі. Бұл Швецияның ең ерте және маңызды повестьтік деректерінің бірі. Оның авторлығы және нақты саяси маңызы мен бағыттылығы талқыланып жүр, бірақ шежіренің басты кейіпкері және батыры Эрик екені анық.