Ұлыбританиядағы этникалық топтарға шолу

Кіріспе

Ұлыбританиядағы этникалық топтар, туған жеріне қарамастан.

Ұлыбритания этникалық тұрғыдан әртүрлі қоғам. Ұлыбританиядағы ең ірі этникалық топ – ақ британиялықтар, одан кейін азиялық британиялықтар. Ұлыбританиядағы этникалық топтар ресми түрде халық санағы арқылы ұлттық деңгейде тіркеледі. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша, 2001 жылғы халық санағымен салыстырғанда Ұлыбританиядағы ақ британиялықтардың үлесі азайған. Азшылық топтардың өсуіне әсер ететін факторлар әртүрлі, оның ішінде туу көрсеткіштерінің айырмашылығы және иммиграция. Ұлттық статистика қызметінің (ONS) 2019 жылғы халықты зерттеу деректеріне сәйкес, этникалық азшылық өкілдері Ұлыбританияның 14,4% құрайды (Англияда – 16,1%, Уэльсте – 5,9%, Шотландияда – 5,4% және Солтүстік Ирландияда – 2,2%).

Тарих

Британ аралдарында соңғы мұз дәуірінен бастап XI ғасырға дейін түрлі этникалық топтар қоныстанды. Оларға кельт британдықтары (оның ішінде пикттер), римдіктер, англосакстар, гаэльдік шотландтар, викингтер, даниялықтар және нормандар кірді. Жақындағы генетикалық зерттеулер тарихи алдындағы Белл Бикер халқының келуі мен англосаксондық көші-қонның қазіргі британдықтардың генетикалық құрамына ерекше әсер еткенін көрсетті. 1070 жылы Англияға алғашқы еврейлерді әкелген Вильгельм Жеңімпаз, ал кейіннен, 16 ғасырда, алғашқы ром халқы Ұлыбританияға келді. Ұлыбританияда Еуропадан тыс көші-қонның шағын масштабтағы тарихы бар, Ливерпульде африкалық құл саудасы кезеңінде, кем дегенде 1730 жылдардан бері ең көне қара британдық қауымдыстығы қалыптасқан. Еуропадағы ең көне қытай қауымдыстығы 19 ғасырда қытай теңізшілерінің келуімен байланысты. 19 ғасырда Ұлыбританияда еврейлер мен ирландтардың саны артты, олардың көпшілігі Глазго, Ливерпуль, Манчестер, Бирмингем және Лондонның Шығыс бөлігінде қоныстанды, онда этникалық диалекттер Кокни диалектісінің қалыптасуына үлес қосты. 1948 жылдан бастап, әсіресе 1950 жылдардың ортасынан бастап, Батыс Үндістан мен Үндістан субконтинентінен көші-қон, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты, айтарлықтай көлемде жүрді. Көші-қон 1950-1960 жылдары күшейді және әртүрлі мәдениеттердің көптеген келуі әртүрлі этникалық қауымдастықтардың құрылуына әкелді. Алайда, құжатталған және сезілген расизмнің, сондай-ақ жергілікті ағылшын халқының қатаң полиция тактикасы бірнеше тәртіпсіздіктерге әкелді, ең белгілілері 1958, 1981, 1985 және 2011 жылдары болды. Ұлыбритания 1973 жылы ЕЭО-ға қосылған кезде Батыс Еуропа елдерінен көші-қон деңгейі артты, ал Орталық және Шығыс Еуропадағы жаңа ЕО мүше мемлекеттерінен көші-қон соңғы 20 жылда Шығыс Еуропа халқының көп болуына әкелді. Алайда, 2016 жылғы Brexit референдумынан кейін көрсеткіштер қайтадан төмендеді. Әлеуметтанушы Стивен Вертовек Ұлыбританиядағы суперәртүрлілік тұжырымын ұсынады, бұл этникалық топтар мен қауымдастықтардың өсіп келе жатқан саны Ұлыбританияда жаңа және кіші этникалық азшылықтарды құрады дегенді білдіреді. Суперәртүрліліктің динамикасы Ұлыбританияның әлеуметтік және экономикалық үлгілеріне әсер етеді және күрделі әлеуметтік құрылымдарды қалыптастырады.

A variety of ethnic groups have settled on the British Isles, dating back from the last ice age up until the 11th century. These populations included the Celtic Britons (including the Picts), Romans, Anglo Saxons, Gaelic Scots, Norse, Danes and the Normans. Recent genetic studies have suggested that the prehistoric Bell Beaker influx and the Anglo Saxon migrations had particularly significant effects on the genetic makeup of modern Britons. King William the Conqueror, introduced the first Jewish settlers in England in 1070, and later on, in the 16th century, the first Romani were introduced in Britain. The UK has a history of small scale non European immigration, with Liverpool having the oldest Black British community dating back to at least the 1730s, during the period of the African slave trade. The oldest Chinese community in Europe, dates back to the arrival of Chinese seamen in the 19th century. In the 19th century, there was an increase of Jewish and Irish people living in Great Britain, with many settling in Glasgow, Liverpool, Manchester, Birmingham and in The East End Of London, where the ethnic dialects contributed to the formation of the Cockney dialect. Since 1948 and particularly from the mid 1950s, immigration from the West Indies and the Indian Subcontinent occurred in substantial numbers due to labour shortages in Britain after World War II. Immigration started to increase in the 1950s and 1960s and the large influx of different cultures created different ethnic communities. However, instances of documented and perceived racism, and heavy handed policing by the native English population, has led to a number of riots, most notably in 1958, 1981, 1985 and 2011. When Britain joined the EEC in 1973, the level of migration from Western European nations increased and migration from newer EU member states in Central, and Eastern Europe, have resulted in a large Eastern European population over the past 2 decades. However, after the Brexit Referendum in 2016, numbers began to decline once again. Sociologist Steven Vertovec presents the idea of superdiversity in Britain, a notion that states that the increasing population of ethnic groups and communities are creating new, and smaller, ethnic minorities in Britain. The dynamics of superdiversity influence the social and economic patterns of the United Kingdom and have created complex social frameworks.

Этностың ресми жіктелуі

Этностың анықтамасы – "адамның жататын әлеуметтік тобы, ол өзі сәйкестендіретін немесе басқалармен сәйкестендірілетін, тіл, тағам, дін, шежіре және дәстүрлі түрде нәсілмен байланысты физикалық белгілер сияқты мәдени және басқа факторлардың жиынтығының нәтижесі". 1991 жылғы Ұлыбритания халық санағында этникалық текті анықтауға қатысты алғашқы сұрақтар қойылды. 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы этносты бірнеше топқа бөлді: ақ, қара, азиялық, аралас, қытай және басқа. Бұл санаттар 2011 жылғы халық санағының нәтижелері жарияланғанға дейін ұлттық этностық статистиканың негізін құрады. Дэвид И. Кертцер мен Доминик Арел көптеген халық санағында осы жағдай орын алатынын және этникалық ұғымның анықтамасы ең алдымен нақтылануы керек деп санайды.

Этностық топтар бойынша халық саны

Ұлыбритания мен оның құрамына кіретін елдердің халқы бүгінде этникалық тұрғыдан әртүрлі. Елге қазіргі заманғы көші-қон басталысынан бері ақ нәсілді халықтың саны пропорционалды түрде азайып келеді, бірақ этникалық тегі туралы сұрақ алғаш рет 1991 жылғы халық санағында қойылды. Төмендегі төрт дөңгелек диаграмма Ұлыбританияның әр елінің және жалпы алғанда этностық құрамын уақыт өте қалай өзгергенін көрсетеді.

Ұлттық азшылықтар

Ұлыбритания үкіметі Шотландиялықтарды, Уэльстіктерді, Ирландтарды және Корнуоллдықтарды Еуропа Кеңесінің Ұлттық азшылықтарды қорғау жөніндегі негіздемелік конвенциясына сәйкес ұлттық азшылықтар ретінде мойындайды, оған Ұлыбритания 1995 жылы қол қойды және 1998 жылы ратификациялады. Этникалық азшылықтарды ұзақ мерзімді зерттеу (LSEM) туралы ұсынысты әлеуметтанушы Джеймс Назру ұсынды, бұл зерттеу Үнді, Пәкістан, Бангладеш, Кариб және Африкалық қара нәсілдік этникалық топтарды анықтауға бағытталған. LSEM топтарды артық іріктеудің шектеулерін ескеріп, этникалық азшылықтарды жіктеу әдістемесін жетілдірді.

Көп мәдени және интеграция

1950 жылы Ұлыбританияда 20 000-нан аспайтын ақ емес тұрғын болды деп есептеледі, олардың көбісі Ұлыбританиядан тыс жерде туған және қазір негізінен Англияда тұрады. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болған үлкен көші-қон Ұлыбританияның, әсіресе Лондондағы этникалық және нәсілдік әртүрлілігін арттырды. Қалыптасқан нәсілдік қатынастар саясаты көпмәдениеттілік принциптерін кеңінен көрсетеді, бірақ көпмәдениеттілікке ресми ұлттық міндеттеме жоқ. «Британдық болу» ұлттық ерекшелігі – заңдар мен парламенттік құрылымдарға құрмет көрсету, сондай-ақ теңдік құқығын сақтау, бірақ бұл көпмәдениеттілік тұжырымын қамтымайды. «Британдық болу» тұжырымы әлеуметтік интеграцияны жеткілікті деңгейде ілгерілетпегендігі үшін сынға ұшырайды. Кейбір сарапшылар әртүрлілік пен интеграция арасындағы қарама-қайшылыққа күмән келтіреді. 2016 жылы Ұлыбритания үкіметі Еуропалық Одаққа қатысу туралы референдум өткізді. Референдум нәтижесі британдық сайлаушылардың 51,9%-ы ЕО-дан шығуды қалағанын көрсетті және 2020 жылдың 31 қаңтарында Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі үшін 2021 жылдың 1 қаңтарында ЕО-дан шығу туралы келісімге қол жеткізілді, бұл Brexit деп те аталады, оның шарттары 2020 жылдың 24 желтоқсанында бекітілді. Ал 2008 жылғы Ipsos MORI деректері көрсеткендей, көпмәдениеттілік Ұлыбританияны жақсырақ тұруға жарамды етеді деп тек 30%-ы ғана санайды, ал 38%-ы оны қауіп деп қарастырады. 2008 жылғы сауалнамаға жауап бергендердің 41%-ы әртүрлі құндылықтар мен мәдениеттерді тойлауға қарағанда ортақ ұлттық ерекшелікті дамытуды жақтады, 27%-ы соңғысын жақтады, ал 30%-ы шешім қабылдамады. Расалық теңдік жөніндегі комиссия (CRE) үшін 2005 жылы жүргізілген зерттеуде Англияда этникалық азшылық өкілдерінің көпшілігі өздерін британдықтар деп атады, ал ақ ағылшын өкілдері алдымен ағылшын, екіншісі британдық деп атады. Уэльс және Шотландияда ақ және этникалық азшылық өкілдерінің көпшілігі алдымен уэльстік немесе шотландтық екенін, екіншісі британдық екенін айтты. Зерттеулер көрсеткендей, этникалық азшылықтар ақ британдықтарға қарағанда өздерінің этникалық ерекшеліктері маңызды екенін екі есе көп айтады, бірақ бұл айырмашылықтың дәрежесі саяси нанымдармен де байланысты. CRE үшін жүргізілген басқа зерттеулер ақ өкілдердің үлкен көлемдегі иммиграциядан британдық ерекшелікке қауіп төндіретінін сезінгенін көрсетті, олар этникалық азшылықтар моральдық плюрализм мен саяси дұрыстықтың өсуіне себеп болды деп санайды. Бұл наразылық көбінесе жалпы азшылықтарға емес, мұсылмандарға бағытталған. Зерттеуге қатысқан мұсылман өкілдері өздерін қудаланғандай сезініп, мұсылмандық және британдық ерекшеліктері арасында таңдау жасауға қысым сезінгендерін айтты, ал олар екеуі де болуы мүмкін деп санайды.

It is estimated that in 1950 there were no more than 20,000 non white residents in the United Kingdom, almost all having been born outside the UK and now mainly residing in England. However, the considerable migration after World War II increased the ethnic and racial diversity of UK, especially in London. The race relations policies that have been developed broadly reflect the principles of multiculturalism, although there is no official national commitment to multiculturalism. The national identity of 'being British' is to respect the laws and parliamentary structures, as well as all maintaining the right to equality, however, this does not cover the concept of multiculturalism. This concept of 'being British' faces criticism on the grounds that it has failed to sufficiently promote social integration,. Some commentators have questioned the dichotomy between diversity and integration. In 2016, the British government held a European Union membership referendum. The result of the referendum showed that 51.9% of British voters wanted to leave the EU and on 31 January 2020, the deal was reached for the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland to leave the EU on 1 January 2021, also known as Brexit, with terms being agreed to on 24 December 2020. In contrast, Ipsos MORI data from 2008 showed that only 30 per cent saw multiculturalism as making the UK a better place to live, with 38 per cent seeing it as a threat. 41 per cent of respondents to the 2008 poll favoured the development of a shared identity over the celebration of diverse values and cultures, with 27 per cent favouring the latter and 30 per cent undecided. A study conducted for the Commission for Racial Equality (CRE) in 2005, found that in England, the majority of ethnic minority participants called themselves British, whereas white English participants said English first and British second. In Wales and Scotland the majority of white and ethnic minority participants identified with Welsh or Scottish first and British second. Research suggests that on average ethnic minorities are twice as likely to say their ethnicity is important to them than white British participants, although the extent of this difference also interacted with political beliefs. Other research conducted for the CRE found that white participants felt that there was a threat to Britishness from large scale immigration, claiming that they perceived ethnic minorities made a rise in moral pluralism and political correctness. Much of this frustration was directed at Muslims rather than minorities in general. Muslim participants in the study reported feeling victimised and stated that they felt the pressure of choosing between Muslim and British identities, whereas they saw it possible to be both.

Саяси өкілдік

Біріккен Корольдіктің саяси жүйесінде, әсіресе британ парламентінде, этникалық азшылықтар ақ нәсілді азаматтарға қарағанда жеткіліксіз өкілдік етіп келген. 1981 жылы Ішкі істер жөніндегі таңдау комитетінің баяндамасында «этностық азшылықтардың саясатқа қатысуының артуы этникалық азшылықтар үшін арнайы өкілдік құруға әкеледі» делінген. Дегенмен, 2017 жылы Тереза Мей этникалық азшылықтардың әлі де жеткіліксіз өкілдік етіп жатқанын айтты. 2019 жылы парламент депутаттарының 65-і, яғни барлық депутаттардың 10%-ы этникалық азшылықтардан шыққан.

Парламенттегі өкілдігі

Этникалық азшылықтардың парламенттегі өкілдігі 1987 жылы басталды, нәтижесінде парламентке төрт этникалық азшылық сайланды. Олардың арасында Ұлыбританияның алғашқы қара терілі әйел парламент мүшесі Диана Эбботт болды, ол көлеңке кабинетінің мүшесі ретінде жұмыс істеді және Лейборист партиясының белгілі бір тұлғасы болды. 2010 жылғы сайлаулардан бұрын Консервативтерде 2 этникалық азшылықтан шыққан депутат болды, ал 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін бұл көрсеткіш 11-ге дейін өсті. 2017 жылғы жалпы сайлаудан кейін 52 этникалық азшылық депутаты сайланды, олардың ішінде Лейбористтер (32) және Консервативтер (19) партияларынан, сондай-ақ Либерал-демократтардан бір депутат бар еді. 2019 жылғы жалпы сайлауда бұл көрсеткіштер өсті: Лейбористтерде 41, Консервативтерде 22 және Либерал-демократтарда 2 этникалық азшылық депутаты сайланды. 2017 жылдың соңында Лондон кеңестеріндегі этникалық азшылықтардың өкілдігі ең жоғары деңгейге жетіп, 10,5% құрады, бұл осы жылдың басындағы 5,6% көрсеткіштен жоғары. 1980 жылдардан бері этникалық азшылықтан құралған кеңесшілердің саны артып келеді, алайда, этникалық азшылықтардың басты партиясы Лейборист партиясы болды, оның құрамындағы кеңесшілердің 94,4% осы партияға жатады. Лейборист партиясы этникалық азшылықтан құралған кеңесшілердің ең көп үлесіне, 9,2% ие, одан кейін Консервативтер 1,5% үлеске ие.